Mazkur maqolada O‘zbekiston tashqi savdosining geografik yo‘nalishlari va ularning so‘nggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. MDH, SHHT, YeOII, Yevropa Ittifoqi hamda boshqa xalqaro iqtisodiy hamkorlik tuzilmalari doirasidagi savdo aloqalarining holati baholangan. Tahlillar natijasida O‘zbekiston eksportida Rossiya, Xitoy, Qozog‘iston va Turkiya yetakchi o‘rinlarni egallashi, shu bilan birga yangi bozorlarni o‘zlashtirish va eksport geografiyasini kengaytirish tendensiyasi kuchayib borayotgani aniqlangan. Tadqiqot yakunida tashqi savdo samaradorligini oshirish, eksport tarkibini diversifikatsiya qilish va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni kuchaytirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan

Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston iqtisodiyoti modernizatsiyalashuvi sharoitida xo‘jalik yurituvchi subyektlar, xususan, korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash va ularning to‘lov qobiliyatini oshirishda soliq qarzlarini optimallashtirish hamda qisqartirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida korxonalarda soliq qarzlarining vujudga kelishining ichki va tashqi omillari, soliq majburiyatlarining o‘z vaqtida bajarilmasligining korxona likvidligiga salbiy ta’siri hamda soliq ma’muriyatchiligini transformatsiya qilish orqali soliq qarzdorligini kamaytirish yo‘llari atroflicha tahlil qilingan. Maqolada soliq qarzlarini majburiy undirish va uning huquqiy-iqtisodiy oqibatlari, xususan, undiruvni sudgacha va sud tartibida amalga oshirish samaradorligi muhokama qilinadi. Milliy soliq tizimidagi so‘nggi islohotlar va amaldagi Soliq kodeksi normalarining korxonalar barqarorligiga ta’siri konseptual jihatdan baholangan. Shuningdek, xalqaro ilg‘or tajribalarni O‘zbekiston iqtisodiy realligiga moslashtirish, soliq intizomini oshirishda rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy etish hamda inkasso va ijro hujjatlari bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

Ushbu maqola O‘zbekiston tijorat banklarining valyuta zahiralarini diversifikatsiya qilish masalalarini kompleks tarzda tadqiq etishga bag‘ishlangan. 2018–2024 yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar, 12 ta tijorat bankining moliyaviy hisobotlari asosida valyuta portfellarining tarkibi, xavflarni boshqarish mexanizmlari va diversifikatsiya strategiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston tijorat banklarida valyuta zahiralarining 73,4 foizi AQSH dollarida jamlangan bo‘lib, bu konsentratsiya darajasi xalqaro standartlardan 2,5–3 barobar yuqori va tizimli valyuta riskini sezilarli oshiradi. Taklif etilgan “5-valyuta optimal diversifikatsiya modeli” asosida banklarning Sharp koeffitsiyentini 96 foizga oshirish, stress test sharoitida maksimal yo‘qotishlarni 6,3 foizli punktga kamaytirish hamda VaR ko‘rsatkichini 4,4 foizli punktga pasaytirish imkoniyati mavjudligi aniqlangan

Ushbu maqolada temir yoʻl transporti korxonalarining ijtimoiy-iqtisodiy koʻrsatkichlarini tahlil qilish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida tarmoqning iqtisodiy samaradorligi, mehnat undorligi, xodimlar ijtimoiy muhofazasi va transport xizmatlari sifatining oʻzaro bogʻliqligi oʻrganilgan. Korxonalar faoliyatini barqaror rivojlantirish va iqtisodiy koʻrsatkichlarni yaxshilash boʻyicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

Sun’iy intellekt (SI) tarixi hisoblash texnologiyalarining rivojlanishi va inson tafakkurini formallashtirishning yo‘llarini izlash bilan chambarchas bog‘liq. Tadqiqotlarga XX asrning birinchi yarmida matematiklar va mantiqchilarning ishlari asos solgan bo‘lsa-da, rasmiy boshlanish nuqtasi sifatida 1956-yildagi Dartmut konferensiyasi tan olinadi, aynan shu yerda “sun’iy intellekt” atamasi birinchi marta muomalaga kiritilgan. Maqola SI rivojlanishining Alan Tyuringning ishlarini o‘z ichiga olgan dastlabki nazariy yondashuvlardan tortib, texnik cheklovlar tufayli qiziqish so‘nishi bilan yakunlangan 1960–1970-yillarning "oltin davri"gacha asosiy bosqichlarini qamrab oladi. Alohida e’tibor 1980-yillarning ekspert tizimlari va ramziy SI davriga qaratilgan bo‘lib, ular sanoatda qo‘llanilganiga qaramay, kengaytirilishida qiyinchiliklarga duch kelgan. Taqdim etilgan sharh SI ning ilmiy intizom sifatida evolyutsiyasini kuzatish imkonini beradi va turli bosqichlardagi kutilmalar, muammolar hamda yutuqlarni aks ettiradi

Mazkur maqolada turizm sohasida tarjima nazariyasining tutgan o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Turizm bugungi kunda mamlakatlar o‘rtasidagi madaniy, iqtisodiy va ijtimoiy aloqalarni rivojlantiruvchi muhim sohalardan biri hisoblanadi. Turistlarga xizmat ko‘rsatishda axborotni turli tillarga to‘g‘ri va mazmunan aniq tarjima qilish katta ahamiyat kasb etadi. Maqolada tarjima nazariyasining asosiy tamoyillari, jumladan ekvivalentlik, adekvatlik va pragmatik moslik tushunchalari yoritilgan. Shuningdek, gid matnlari, reklama materiallari, broshyuralar, veb-saytlar va mobil ilovalardagi tarjima jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Turizm matnlarini tarjima qilishda milliy madaniyat, urf-odatlar va tarixiy merosni to‘g‘ri ifodalash zarurligi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tarjima nazariyasining amaliy qo‘llanilishi turistlar uchun qulay axborot muhiti yaratish, xalqaro sayyohlar oqimini ko‘paytirish hamda mamlakatning turistik imijini shakllantirishda muhim omil hisoblanadi

Ushbu maqolada mintaqa tarmoqlarini innovatsion rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida hududiy iqtisodiyotda innovatsion texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish hamda raqobatbardoshlikni kuchaytirish masalalari o‘rganildi. Maqolada mintaqa tarmoqlarining rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar, zamonaviy innovatsion yondashuvlar va xorijiy tajribalar asosida istiqbolli yo‘nalishlar yoritilgan. Tadqiqot natijasida hududlarda innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash, investitsion muhitni yaxshilash va raqamli texnologiyalarni keng joriy etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Mazkur maqola mintaqaviy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va barqaror rivojlantirishga xizmat qiladi

Ushbu maqolada investitsiya loyihalarini moliyalashtirish va kreditlashning jahon tajribasi hamda uning nazariy-amaliy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda rivojlangan davlatlarda investitsiya loyihalarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning asosiy mexanizmlari, jumladan, bank kreditlari, loyiha moliyalashtirishi (project financing), davlat-xususiy sheriklik va xalqaro moliya institutlari ishtirokining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Shuningdek, investitsiya jarayonlarida moliyaviy resurslardan samarali foydalanish, risklarni diversifikatsiya qilish va investitsiya muhitini yaxshilashning ustuvor yo‘nalishlari ilmiy jihatdan asoslangan. Maqolada AQSh, Germaniya, Yaponiya va Janubiy Koreya tajribasi asosida investitsiya samaradorligini oshirish, moliyaviy risklarni kamaytirish hamda Uzbekistanda investitsiya loyihalarini moliyalashtirish tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan

Ushbu tadqiqot beshta Markaziy Osiyo o‘tish davri iqtisodiyoti, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekiston, iqtisodiy o‘sishining determinantlarini 1990–2024-yillar kesimida tahlil qiladi hamda energiya iste’molining iqtisodiy o‘sishdagi o‘rniga alohida e’tibor qaratadi. Jahon banki ko‘rsatkichlaridan olingan 170 ta kuzatuvdan iborat panel ma’lumotlar asosida tadqiqot energiya iste’moli, moliyaviy rivojlanish, sanoatlashtirish va savdo ochiqligini yagona panel ma’lumotlar tizimida integratsiya qiladi. Hausman testi natijalariga ko‘ra, afzal spetsifikatsiya sifatida Fixed Effect modeli tanlangan bo‘lib, qiyosiy shaffoflik uchun Random Effect modeli natijalari ham keltirilgan. Fixed Effect modeli moliyaviy rivojlanish mamlakatlararo YaIM jon boshiga o‘sishning eng kuchli va barqaror omili ekanligini ko‘rsatdi, undan keyin ishlab chiqarishning qo‘shilgan qiymati orqali o‘lchangan sanoatlashtirish turadi. Energiya iste’moli iqtisodiy o‘sishga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va mintaqada o‘sish–energiya bog‘liqligining mavjudligini tasdiqlaydi, biroq natijalar vaqt o‘tishi bilan energiya intensivligining kamayishini ham ko‘rsatadi. Savdo ochiqligi esa cheklangan institutsional salohiyat va eksport diversifikatsiyasi sharoitida bosqichma-bosqich liberallashtirishning salbiy oqibatlarini aks ettirib, YaIM jon boshiga nisbatan manfiy bog‘liqlikni namoyon etdi. Ushbu natijalar postsovet Markaziy Osiyo sharoitida energiya–o‘sish bog‘liqligi bo‘yicha mavjud empirik dalillarga hissa qo‘shadi hamda moliyaviy sektorni chuqurlashtirish, sanoatni modernizatsiya qilish, energiya samaradorligiga investitsiyalar va strategik savdo integratsiyasi bo‘yicha siyosiy tavsiyalarni taqdim etadi

Tadqiqotning maqsadi O‘zbekistondagi mehmonxona biznesidagi mavjud muammolarni va ularni hal qilish yo‘llarini aniqlashdir. Tadqiqotda mehmonxona biznesining tuzilishi, uning xizmat ko'rsatish sifati, xodimlar, mijozlar va boshqalar yoritilgan. Bundan tashqari, ushbu jihatlarning barchasi O‘zbekistondagi turizmni rivojlantirish va iqtisodiy vaziyatga qanday ta'sir qilishi muhokama qilinadi. Dissertatsiya IT texnologiyalarini qo'llash, xodimlarni yaxshiroq o‘qitish va xususiy va davlat sektorlarining hamkorligini kengaytirish orqali mehmonxona biznesining raqobatbardoshligini oshirish yo'llariga qaratilgan. Ikkala tomonni ham tahlil qilgandan so‘ng, ushbu tadqiqot O‘zbekistondagi mehmonxona biznesidagi mavjud muammolarni hal qilishning ba'zi yangi usullarini taklif qiladi

Maqolada mintaqaviy innovatsiyalar samaradorligini oshirishda uchlik spiral modelining o‘rni ko‘rib chiqiladi. Innovatsion jarayonning uchta asosiy ishtirokchisi: universitetlar, biznes va davlatning o‘zaro hamkorligiga alohida e’tibor qaratiladi. Ilmiy nashrlarni tahlil qilish asosida mintaqaviy rivojlanish, texnologik tadbirkorlik va innovatsion iqtisodiyotni shakllantirishda uch karra spiral modelini qo‘llashning asosiy yondashuvlari ochib berilgan. Muallifning xulosasiga ko‘ra, mintaqaviy innovatsion tizimning samaradorligi nafaqat ilmiy tashkilotlar, korxonalar va davlat institutlarining mavjudligiga, balki ularning o‘zaro hamkorligi sifatiga, ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish darajasiga, innovatsion infratuzilmani rivojlantirishga va mintaqaning bilimlarni iqtisodiy natijaga aylantirish qobiliyatiga ham bog‘liq

Mazkur maqolada 2010-2024 yillar statistik ma’lumotlari asosida O‘zbekistonda mehnat resurslari, iqtisodiy faollik, ishsizlik, bandlik, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning jami bandlikdagi ulushi, oliy ma’lumotli xodimlar hamda o‘zini-o‘zi band qilgan shaxslar soni dinamikasi tahlil qilindi. Tadqiqotda inson kapitali nazariyasi, tadbirkorlikning innovatsion tabiati, mehnat bozorining institutsional rivojlanishi va qishloq hududlarini barqaror rivojlantirish konsepsiyalari asos qilib olindi. Xorijiy tajriba sifatida Yevropa Ittifoqi, Finlyandiya, Shvesiya, Daniya, Yaponiya va Xitoy amaliyoti ko‘rib chiqildi. Maqolada xorijiy tajribani O‘zbekiston sharoitida qo‘llash bo‘yicha kooperatsiya, kasbiy ta’lim, mikromoliya, ijtimoiy himoya, raqamlashtirish va agrotadbirkorlikka asoslangan takliflar ishlab chiqildi

Mazkur maqolada neft va gazni qayta ishlash korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlari auditini metodik ta’minlashni takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda muhim xatoliklar xavfini baholash, ichki nazorat tizimini tahlil qilish hamda auditning xalqaro standartlarini (AXS) qo‘llashga alohida e’tibor qaratilgan. Ishlab chiqarish xarajatlari bilan bog‘liq risklar tasnifi taklif etilgan hamda muhimlik darajasini aniqlashning bosqichma-bosqich yondashuvi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini oshirish, audit jarayonlarini takomillashtirish va korxonalarda xarajatlarni boshqarish samaradorligini kuchaytirishga qaratilgan

Ushbu maqola raqamli marketing strategiyalarini qo‘llash va yuqori darajada qoniqarli mijoz profilini olish uchun ba’zi yaxshilanishlarni taklif qilish orqali sodiqlik va brend ishonchini tahlil qiladi. Ushbu maqolada, shuningdek, ta’lim markazlari mijozlar talabini oshirish va ularning brendga ishonchini oshirish uchun SMM, Google Analytics va Ads kabi raqamli marketing vositalarini qanday tatbiq etayotgani ko‘rsatilgan

Ushbu maqolada norasmiy bandlik fenomenining iqtisodiy mohiyati hamda uning shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida norasmiy bandlikning mehnat bozori muvozanatini ta’minlashdagi o‘rni, aholi daromadlarini shakllantirishdagi ahamiyati va uning salbiy oqibatlari, xususan, ijtimoiy himoya tizimining zaiflashuvi hamda soliq tushumlarining qisqarishi kabi jihatlar yoritib berilgan. Shuningdek, iqtisodiy, institutsional, demografik va ijtimoiy omillar asosida norasmiy bandlikning shakllanish sabablari tizimli ravishda asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari norasmiy bandlikni qisqartirish emas, balki uni bosqichma-bosqich rasmiy sektorga integratsiya qilish zarurligini ko‘rsatadi

Ushbu maqola Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida ijtimoiy sugʻurta tizimining asosiy xususiyatlari, tuzilishi, moliyalashtirish mexanizmlari va Yevropa miqyosidagi muvofiqlashtirish qoidalarini tahlil qiladi. Har bir aʼzo davlat oʻz milliy ijtimoiy sugʻurta tizimini mustaqil ravishda shakllantirish huquqiga ega boʻlsa-da, Yevropa Ittifoqi fuqarolarining erkin harakatlanishi va ijtimoiy huquqlarini himoya qilish maqsadida umumiy muvofiqlashtirish qoidalari joriy etilgan. Maqolada ijtimoiy himoya xarajatlarining YaIMdagi ulushi, asosiy yoʻnalishlar  hamda turli ijtimoiy modellar  taqqoslanadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, YI mamlakatlarida ijtimoiy sugʻurta tizimi aholini ijtimoiy xatarlardan himoya qilishning samarali mexanizmi boʻlib, ammo aholining qarishi va moliyaviy bosimlar tufayli doimiy islohotlarni talab etadi.

Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida Yirik soliq toʻlovchilar inspeksiyasi soliq maʼmurchiligini takomillashtirishning ustuvor yoʻnalishlari, xususan, soliq tizimini raqamlashtirish, xalqaro standartlarni (OECD) implementatsiya qilish va soliq nazoratini optimallashtirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida soliq auditi uchun nomzodlarni tanlashda inson omilini kamaytirish, "Big Data" texnologiyalaridan foydalangan holda tahliliy jarayonlarni tezlashtirish va elektron tijorat sohasida soliq bazasini kengaytirish boʻyicha aniq yechimlar taklif etilgan. Shuningdek, yirik soliq toʻlovchilar uchun soliq monitoringi tizimini joriy etish orqali maʼmuriy yukni kamaytirish va soliq toʻlovchilar bilan oʻzaro ishonchga asoslangan hamkorlikni yoʻlga qoʻyish mexanizmlari yoritilgan

Mazkur ilmiy tadqiqotda qishloq xo‘jaligida fermer va dehqon xo‘jaliklarining qaror qabul qilish jarayonida xulq-atvor omillarining ahamiyatini yoritadi. Tadqiqot adabiyotlar tahliliga asoslangan bo‘lib, unda ijtimoiy normalar, tavakkalchilikka munosabat va vaqt afzalliklari iqtisodiy qarorlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ushbu omillarni hisobga olish qishloq xo‘jaligida samaradorlik va barqaror rivojlanishni ta’minlashda muhim ekanligini ko‘rsatadi

Ushbu maqolada aholini uy-joy bilan ta’minlash darajasini baholash uchun ko‘p omilli (multifaktorli) o‘lchov modeli ishlab chiqilgan va undagi asosiy omillarning ta’siri tahlil qilinadi. Modelda ijtimoiy-iqtisodiy omillar (daromad darajasi, bandlik, oila tarkibi, demografik o‘zgarishlar), moliyaviy omillar (ipoteka kreditlari mavjudligi, uy-joy narxlari, subsidiyalar), urbanizatsiya va infratuzilma rivojlanishi kabi ko‘rsatkichlar kompleks tarzda hisobga olinadi. Tadqiqot natijalarida omillarning o‘zaro ta’siri, ularning ta’sir kuchi va yo‘nalishi baholanib, modelning prognoz qilish qobiliyati sinovdan o‘tkaziladi. Ish natijalari davlat uy-joy siyosatini takomillashtirish, aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha amaliy takliflar berishga qaratilgan

Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalarda ichki nazorat tizimini shakllantirish va takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda ichki nazorat tizimining korporativ boshqaruvdagi oʻrni, risklarni boshqarishdagi ahamiyati hamda moliyaviy barqarorlikka taʼsiri yoritilgan. Raqamli texnologiyalarni joriy etish natijasida ichki nazorat tizimi anʼanaviy tekshiruv mexanizmidan proaktiv, real vaqt rejimida ishlovchi boshqaruv instrumentiga aylanishi asoslab berilgan. Shuningdek, ichki nazorat tizimini avtomatlashtirish, axborot tizimlari bilan integratsiya qilish va riskka yoʻnaltirilgan yondashuvni qoʻllash zarurligi koʻrsatib oʻtilgan. Tadqiqot natijalari korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirish, moliyaviy xatoliklarni kamaytirish va resurslardan samarali foydalanishni taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etadi

Mazkur maqolada turizm turlarini diversifikatsiyalashni boshqarishning nazariy va metodologik asoslari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda diversifikatsiya tushunchasining iqtisodiy mazmuni, uning turizm tizimidagi o‘rni va strategik ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Turizmni tizimli, strategik va barqaror rivojlanish tamoyillari asosida boshqarish zarurati ko‘rsatilgan. Tadqiqot davomida turizm turlarini diversifikatsiyalashni boshqarishning konseptual modeli taklif etilgan bo‘lib, u resurs salohiyatini baholash, bozor segmentatsiyasi, turizm mahsuloti portfelini shakllantirish, institutsional mexanizmlarni takomillashtirish va monitoring tizimini joriy etish bosqichlarini o‘z ichiga oladi. Shuningdek, diversifikatsiyaning iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, mavsumiylikni kamaytirish, hududiy rivojlanishni rag‘batlantirish va qo‘shimcha qiymat yaratish, turizm sohasida strategik qarorlar qabul qilish, sohani raqobatbardosh va barqaror rivojlantirish bo‘yicha ilmiy tavlif va tavsiyalar ishlab chiqilgan

Maqola ko‘chmas mulkni soliqqa tortish tizimidagi murakkablik masalalariga bag‘ishlangan. Shuningdek, ko‘chmas mulk soliqlarini hisoblash usullarida aniq ustuvor yo‘nalishlar shakllanmaganligi ta’kidlangan. Soliqqa tortishning asosiy shakllari sifatida advalor – ko‘chmas mulk qiymatiga asoslangan soliq, maydonga asoslangan soliq hamda ko‘chmas mulkdan olinadigan daromad solig‘i ajratib ko‘rsatiladi. Shakllar xilma-xilligiga qaramay, ko‘chmas mulkni soliqqa tortish tizimlarini rivojlantirishda adolatlilik, shaffoflik va foydalanuvchi uchun qulaylikni ta’minlashga yo‘naltirilgan global tendensiya kuzatilmoqda. Bu jarayonda sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan baholash modellari (AVM) texnologiyalaridan foydalanish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Maqolaning asosiy maqsadi ko‘chmas mulkni soliqqa tortish tizimining bazaviy elementlarini tahlil qilish hamda soliqqa tortish jarayonida izchillik va adolatlilikni ta’minlashda ko‘chmas mulk baholovchisining hal qiluvchi rolini asoslab berishdan iborat. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ko‘chmas mulkni soliqqa tortish o‘zaro bog‘liq va bir-birini to‘ldiruvchi elementlardan tashkil topgan tizim ekanligi hamda, soliqqa tortiladigan qiymatni aniqlash jarayonining qaysi bosqichlari bevosita baholovchilar tomonidan amalga oshirilishi lozimligi ko‘rsatib beriladi va ilmiy jihatdan asoslanadi

Maqolada O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarida muammoli qarzdorlik (NPL) o‘sish omillari makroiqtisodiy va bankka xos determinantlar uyg‘unligida tahlil qilinadi hamda kredit riskini erta ogohlantirish mexanizmlari (EWS)ning aktivlar sifati yomonlashuvining protsiklik xususiyatini kamaytirishdagi roli baholanadi. Empirik asos sifatida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining NPL va kredit portfeli bo‘yicha rasmiy ko‘rsatkichlari, shuningdek, bank sektori transformatsiyasi sharoitida NPL determinantlariga oid zamonaviy tadqiqotlar yondashuvlari qo‘llanadi. Davlat ulushi mavjud banklar va boshqa banklar o‘rtasidagi institutsional farqlar, NPLni regulyator o‘lchovi va IFRS 9 yondashuvi o‘rtasidagi taqqoslanish muammosi hamda restrukturizatsiya amaliyotlari alohida yoritiladi. Natijalar asosida aktivlar sifati bo‘yicha oshkoralikni kuchaytirish, IFRS 9 indikatorlarini nazorat monitoringiga integratsiya qilish va EWS triggerlarini standartlashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.

Maqolada potensial qarz oluvchilarning kredit qobiliyatini baholash jarayonida raqamli texnologiyalarni joriy etish asosida tijorat banklarining kreditlash faoliyatini takomillashtirish zarurligi qayd etilgan. Xorijiy mamlakatlarda kreditlashning innovatsion modellari tahlili taqdim etilib, kredit faoliyati va kredit risklarini boshqarish masalalari, bank faoliyatini raqamlashtirishni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqildi

Ushbu tadqiqot Markaziy Osiyo tijorat banklari orasida ESG (Ekologik, Ijtimoiy va Boshqaruv) hisobot berish sifati bilan xalqaro raqobatbardoshlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni Yevropa Ittifoqi (YI) institutlarining moslashtirilgan namunasi bilan solishtirib o‘rganadi. Barqarorlik hisobotlarini tahlil qilish (2018–2024), yangi ESG hisobot berish sifati indeksi (EDQI) hamda 495 ta bank-yil kuzatuvlariga asoslangan panel regressiya analizi kabi aralash usullardan foydalangan holda, Markaziy Osiyo banklarining ekologik, ijtimoiy va boshqaruv sohalaridagi ESG shaffofligi YI mamlakatlari banklariga qaraganda ancha past ekanligi aniqlandi. Ahamiyatlisi, yuqori sifatli ESG hisobot berish chet el investitsiyalarining oqishini, yevrobond chiqarish ehtimolini, chet el mulkdorligini va kredit reytingini sezilarli darajada oshirish bilan mustahkam bog‘langan – bankning asosiy ko‘rsatkichlari va institutsional sifat nazorat qilinganidan keyin ham. Ayniqsa, ESG shaffofligining chegaraviy foydasi Markaziy Osiyoda YIga qaraganda ancha kuchliroq, bu shuni ko‘rsatadiki, bunday axborot kam uchraydigan rivojlanayotgan bozorlarda ishonchli hisobot berish muhim signal beruvchi mexanizm vazifasini bajaradi. Ushbu natijalar Markaziy Osiyo mamlakatlari nazorat organlari va banklari tomonidan moliyaviy integratsiyani va investorlarning ishonchini oshirish maqsadida global ESG hisobot berish standartlarini (masalan, ISSB, TCFD) qabul qilishni qo‘llab-quvvatlaydi.