TIJORAT BANKI VALYUTA ZAHIRALARINING DIVERSIFIKATSIYA DARAJASINI OSHIRISH YO‘LLARI (O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.60078/3060-4842-2026-vol3-iss3-pp497-507Annotasiya
Ushbu maqola O‘zbekiston tijorat banklarining valyuta zahiralarini diversifikatsiya qilish masalalarini kompleks tarzda tadqiq etishga bag‘ishlangan. 2018–2024 yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar, 12 ta tijorat bankining moliyaviy hisobotlari asosida valyuta portfellarining tarkibi, xavflarni boshqarish mexanizmlari va diversifikatsiya strategiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston tijorat banklarida valyuta zahiralarining 73,4 foizi AQSH dollarida jamlangan bo‘lib, bu konsentratsiya darajasi xalqaro standartlardan 2,5–3 barobar yuqori va tizimli valyuta riskini sezilarli oshiradi. Taklif etilgan “5-valyuta optimal diversifikatsiya modeli” asosida banklarning Sharp koeffitsiyentini 96 foizga oshirish, stress test sharoitida maksimal yo‘qotishlarni 6,3 foizli punktga kamaytirish hamda VaR ko‘rsatkichini 4,4 foizli punktga pasaytirish imkoniyati mavjudligi aniqlangan
Kalit so‘zlar:
valyuta zahiralari diversifikatsiya tijorat banklari valyuta riski portfel boshqaruvi Herfindal-Hirshman indeksi Sharp koeffitsiyentiBibliografik manbalar
Aizenman, J., & Lee, J. (2007). International reserves: Precautionary versus mercantilist views, theory and evidence. “Open Economies Review, 18”, 191–214.
Aizenman, J., & Riera-Crichton, D. (2008). Real exchange rate and international reserves in an era of growing financial and trade integration. “Review of Economics and Statistics, 90”, 812–815.
Bank for International Settlements. (2023). “Triennial central bank survey: Foreign exchange turnover in April 2022”. BIS.
Bloomberg L.P. (2024). “Bloomberg Terminal: Foreign exchange historical data” [Ma'lumotlar bazasi]. Bloomberg Finance L.P.
Calvo, G. A. (1998). Capital flows and capital-market crises: The simple economics of sudden stops. “Journal of Applied Economics, 1”, 35–54.
Calvo, G. A., & Reinhart, C. M. (2002). Fear of floating. “The Quarterly Journal of Economics, 117”, 379–408.
Chinn, M., & Frankel, J. (2008). Why the euro will rival the dollar. “International Finance, 11”, 49–73.
European Central Bank. (2023). “The international role of the euro”. ECB Publication Services.
G'ulomov, S., & Toshmatov, Sh. (2021). O'zbekiston bank tizimida dollarizatsiya: muammolar va echimlar. “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 4”, 45–58.
Hasanov, B. (2022). O'zbekiston tijorat banklarida valyuta riskini boshqarish samaradorligi. “Moliya, 2”, 112–125.
Hirschman, A. O. (1945). “National power and the structure of foreign trade”. University of California Press.
International Monetary Fund. (2023). “Annual report on exchange arrangements and exchange restrictions”. IMF Publication Services.
International Monetary Fund. (2023). “Georgia: Article IV Consultation Staff Report”. IMF Country Report No. 22/115.
Kose, M. A., Matsuoka, H., Panizza, U., & Vorisek, D. (2022). Inflation expectations: Review and evidence. “Journal of Economic Dynamics and Control, 126”, 104–119.
Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. “The Journal of Finance, 7”, 77–91.
Mundell, R. A. (1961). A theory of optimum currency areas. “The American Economic Review, 51”, 657–665.
O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). “Yillik hisobot 2023”. O'zMB nashriyoti. https://www.cbu.uz
Sharpe, W. F. (1966). Mutual fund performance. “The Journal of Business, 39”, 119–138.
Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality. “Econometrica, 48”, 1–48.
Tobin, J. (1958). Liquidity preference as behavior towards risk. “The Review of Economic Studies, 25”, 65–86.






