ESG SHAFFOFLIGINING XALQARO RAQOBATBARDOSHLIKKA TA’SIRI: OSIYO VA YEVROPA ITTIFOQI BANKLARI BO‘YICHA PANEL TADQIQOT

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.60078/3060-4842-2026-vol3-iss1-pp35-47

Annotasiya

Ushbu tadqiqot Markaziy Osiyo tijorat banklari orasida ESG (Ekologik, Ijtimoiy va Boshqaruv) hisobot berish sifati bilan xalqaro raqobatbardoshlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni Yevropa Ittifoqi (YI) institutlarining moslashtirilgan namunasi bilan solishtirib o‘rganadi. Barqarorlik hisobotlarini tahlil qilish (2018–2024), yangi ESG hisobot berish sifati indeksi (EDQI) hamda 495 ta bank-yil kuzatuvlariga asoslangan panel regressiya analizi kabi aralash usullardan foydalangan holda, Markaziy Osiyo banklarining ekologik, ijtimoiy va boshqaruv sohalaridagi ESG shaffofligi YI mamlakatlari banklariga qaraganda ancha past ekanligi aniqlandi. Ahamiyatlisi, yuqori sifatli ESG hisobot berish chet el investitsiyalarining oqishini, yevrobond chiqarish ehtimolini, chet el mulkdorligini va kredit reytingini sezilarli darajada oshirish bilan mustahkam bog‘langan – bankning asosiy ko‘rsatkichlari va institutsional sifat nazorat qilinganidan keyin ham. Ayniqsa, ESG shaffofligining chegaraviy foydasi Markaziy Osiyoda YIga qaraganda ancha kuchliroq, bu shuni ko‘rsatadiki, bunday axborot kam uchraydigan rivojlanayotgan bozorlarda ishonchli hisobot berish muhim signal beruvchi mexanizm vazifasini bajaradi. Ushbu natijalar Markaziy Osiyo mamlakatlari nazorat organlari va banklari tomonidan moliyaviy integratsiyani va investorlarning ishonchini oshirish maqsadida global ESG hisobot berish standartlarini (masalan, ISSB, TCFD) qabul qilishni qo‘llab-quvvatlaydi.

Kalit so‘zlar:

ESG shaffofligi xalqaro raqobatbardoshlik Markaziy Osiyo banklari Yevropa Ittifoqi banklari barqarorlik hisobotlari xorijiy investitsiyalar yashil moliyalashtirish panel ma’lumotlar tahlili

Bibliografik manbalar

Alqahtani, F., & Mayes, D. G. (2021). ESG disclosure and cost of debt: Evidence from GCC banks. Journal of Sustainable Finance & Investment, 11(3), 245–267. https://doi.org/10.1080/20430795.2020.1862521.

Asian Development Bank (ADB). (2023). Sustainable finance in Central Asia: Policy pathways and institutional readiness. Manila: ADB.

Astana International Financial Centre (AIFC). (2022). Green Finance Roadmap for Kazakhstan 2022–2025. Astana: AIFC Green Finance Centre.

Central Bank of Uzbekistan (CBU). (2022). Guidelines on ESG risk management for commercial banks. Tashkent: CBU.

Dhaliwal, D. S., Li, O. Z., Tsang, A., & Yang, Y. G. (2011). Voluntary nonfinancial disclosure and the cost of equity capital: The case of corporate social responsibility reporting. The Accounting Review, 86(1), 59–100. https://doi.org/10.2308/accr.05863.

Eccles, R. G., & Krzus, M. P. (2020). The Integrated Reporting Movement: Meaning, Momentum, and Implications. Boston: Harvard Business Press.

European Bank for Reconstruction and Development (EBRD). (2023). Transition Report 2023: Greening finance in Central Asia. London: EBRD.

European Commission. (2023). Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD): Questions and Answers. Brussels: European Commission.

Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Boston: Pitman.

Global Reporting Initiative (GRI). (2023). GRI Standards 2023 Update. Amsterdam: GRI.

Godfrey, J. M., Hodgson, A., & Holmes, S. (2021). ESG disclosure and the cost of equity capital: Evidence from European banks. Accounting and Finance, 61(3), 3375–3402. https://doi.org/10.1111/acfi.12721.

IFC (International Finance Corporation). (2022). ESG Risk Resource Guide for Financial Institutions. Washington, DC: World Bank Group.

IFRS Foundation. (2023). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information and IFRS S2 Climate-related Disclosures. London: IFRS Foundation.

Ioannou, I., & Serafeim, G. (2017). The consequences of mandatory corporate sustainability reporting. Harvard Business School Working Paper, No. 11-045.

Nguyen, T. T. H., & Nguyen, T. T. (2022). ESG disclosure and bank performance in ASEAN: The moderating role of institutional quality. Pacific-Basin Finance Journal, 75, 101842. https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2022.101842.

SASB (Sustainability Accounting Standards Board). (2021). Standards Overview. San Francisco: SASB Foundation.

Spence, M. (1973). Job market signaling. The Quarterly Journal of Economics, 87(3), 355–374. https://doi.org/10.2307/1882010

Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD). (2024). 2024 Status Report. Geneva: Financial Stability Board.

UNDP (United Nations Development Programme). (2024). ESG integration in Central Asian financial systems: Challenges and opportunities. Almaty: UNDP Regional Bureau for Europe and the CIS.

World Bank. (2023). ASEAN sustainable finance monitor 2023. Washington, DC: World Bank Group.

World Bank. (2024). Central Asia economic update: Financial sector modernization and sustainability. Washington, DC: World Bank.

Zhou, X., Wang, Y., & Zhang, D. (2023). ESG disclosure and foreign institutional investment: Evidence from BRICS banks. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 86, 101812. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2023.101812.

Yuklashlar

Nashr qilingan

Qanday qilib iqtibos keltirish kerak

Jalalov , M. (2026). ESG SHAFFOFLIGINING XALQARO RAQOBATBARDOSHLIKKA TA’SIRI: OSIYO VA YEVROPA ITTIFOQI BANKLARI BO‘YICHA PANEL TADQIQOT. Ilgʻor Iqtisodiyot Va Pedagogik Texnologiyalar, 3(1), 35-47. https://doi.org/10.60078/3060-4842-2026-vol3-iss1-pp35-47