Ushbu maqolada mintaqalar iqtisodiyotining rivojlanish holatini baholash usullari va ustuvor yo‘nalishlar bayon etilgan. O‘zbekiston mintaqalarining iqtisodiy rivojlanish holati dinamik va trend tahlil, klaster tahlil, SWOT tahlil va kompozit indekslar usullari orqali tahlil qilinib, taqqoslama solishtirish orqali guruhlash asosida baholangan. Shuningdek, mintaqalarni  yanada rivojlantirishning istiqbolli strategiyalarini ishlab chiqish va ularni samarali amalga oshirishning asosiy yo‘nalishlari taklif etilgan. Mintaqalar iqtisodiyotining rivojlanish holatini baholash bo‘yicha mualliflik yondashuvlari ishlab chiqilgan.

Raqamlashtirish jarayoni ta’lim tizimining har bir bosqichiga sezilarli ta’sir ko‘rsatib, mustaqil ta’lim jarayonlarini takomillashtirishda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining ahamiyatini oshirmoqda. Ushbu maqolada sun’iy intellekt yordamida mustaqil ta’lim jarayonlarini optimallashtirishning asosiy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Shuningdek, rivojlangan davlatlarning tajribasi asosida SI texnologiyalarining ta’lim jarayoniga integratsiyasining samaradorligi qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari mustaqil ta’limni rivojlantirishda innovatsion yondashuvlar va SI texnologiyalaridan foydalanishning istiqbolli yo‘nalishlarini belgilashga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada tijorat banklarida moliyaviy risklarni kompleks baholashning zamonaviy metodologik yondashuvlari tadqiq etilgan. Kredit, likvidlik, bozor, operatsion va kapital risklarini yagona tizimda baholash, stress-test, ssenariy tahlili, erta ogohlantirish indikatorlari va integral indeksdan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, bankning umumiy risk profilini aniqlash va boshqaruv qarorlarini takomillashtirishga qaratilgan kompleks baholash modeli taklif etilgan.

Geosiyosiy o‘zgarishlar sharoitida Global Janub mamlakatlariga yo‘naltirilgan turizm investitsiyalari ko‘lamni kengaytirish modelidan risklarga asoslangan qaror qabul qilish mantiqiga o‘tmoqda. Ushbu maqolada ushbu transformatsiyani tahlil qilish uchun institutsional nazariya, resurslarga asoslangan yondashuv (RBV) va faoliyat uchun ijtimoiy litsenziya (SLO) konsepsiyalari umumlashtiriladi. Jahon banki ma’lumotlar bazasidan olingan 18 ta “Bir makon, bir yo‘l” mamlakatlari (2019–2024 yillar) bo‘yicha panel ma’lumotlariga tayanib, uchta o‘lchov bo‘yicha risklarni baholash tizimi ishlab chiqildi: institutsional sifat, makroiqtisodiy barqarorlik va rivojlanish darajasi. Entropiya usuli yordamida risklarning aniq gradienti aniqlandi: eng yuqori risk intensivligi Afrikada kuzatiladi, undan keyin Markaziy Osiyo va Markaziy-Sharqiy Yevropa turadi, Janubi-Sharqiy Osiyo esa eng barqaror mintaqa hisoblanadi. Valyuta kursi o‘zgaruvchanligi va siyosiy beqarorlik asosiy tizimli drayverlar sifatida namoyon bo‘ladi. Yakuniy qismda Global Janubning o‘zgarib borayotgan investitsiya muhitida investitsiyalarni taqsimlashning tabaqalashtirilgan mintaqaviy strategiyalarini shakllantirish imkonini beruvchi “risk–salohiyat–strategiya” adaptiv asosi taklif etilgan

Maqolada “O‘zbekiston pochtasi” AJ va uning hududiy filiallarida 2020–2025-yillar davomida xizmatlar tarkibi, hududiy ko‘rsatkichlar va raqamlashtirish samaradorligi dinamikasi tahlil qilindi. Tadqiqotda statistik jadvallar, hududiy taqqoslashlar va integral samaradorlik ko‘rsatkichlari asos qilib olindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, davriy nashrlar va yozma xat-xabarlar hali ham xizmatlar portfelida muhim o‘rin egallaydi, biroq ularning uzoq muddatli o‘sish salohiyati cheklangan. Elektron pul o‘tkazmalari ulushining keskin pasayishi pochta tizimining fintech va mobil bank xizmatlari bilan raqobatda qiymat taklifini qayta ko‘rib chiqishi zarurligini ko‘rsatadi. Aksincha, posilka jo‘natmalari, yetkazib berish tezligi, mijozlar qoniqishi va raqamli buyurtmalar ulushidagi ijobiy siljishlar pochta tizimini elektron tijorat logistikasi va raqamli platforma modeliga bosqichma-bosqich o‘tkazish imkoniyatini tasdiqlaydi. Maqolada hududiy klasterlash, minimal raqamli standartlar, KPI/SLA monitoringi va logistika-moliyaviy xizmatlar integratsiyasini kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi

Mazkur maqolada O‘zbekistonda elektron tijorat xizmatlari hajmini prognozlash maqsadida ko‘p omilli ekonometrik model ishlab chiqilgan va uning ishonchliligi tegishli statistik yondashuvlar asosida baholangan. Tadqiqotda omillarning ta’siri elastiklik ko‘rsatkichlari orqali tahlil qilinib, ularning natijaviy ko‘rsatkichga ta’sir darajasi aniqlangan. Shuningdek, pessimistik, inersion va optimistik ssenariylar asosida elektron tijoratning kelgusi rivojlanish istiqbollari prognoz qilinib, sohaning o‘sish tendensiyalari asoslab berilgan

Қишлоқ хўжалиги соҳасини ривожлантиришда ишлаб чиқариш маҳсулдорлиги муҳим ҳисобланади. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариш маҳсулдорлигини оширишда инновацион фаоллик катта аҳамият касб этади. Мақолада  қишлоқ хўжалигида  инновацион фаолият самарадорилиги масаласи кўриб чиқилган. Қишлоқ хўжалигида инновацион фаолиятни баҳолашдаги самарадорлик кўрсаткичлари таркиби ўрганилган. Қишлоқ хўжалигини ривожланишига ииновацион фаолиятнинг таъсири эмпирик баҳоланган. Олиб борилган таҳлиллар асосида тегишли хулосалар шакллантирилган

Mazkur maqolada go‘sht chorvachiligini rivojlantirishning hududiy omillari hamda ularning samaradorligini baholash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida hududlarning tabiiy-iqlim sharoiti, ozuqa bazasi, infratuzilma darajasi, ishlab chiqarish resurslari va bozor omillarining chorvachilik rivojiga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, go‘sht chorvachiligi tarmog‘ining hududlar kesimida rivojlanish darajasi iqtisodiy-statistik usullar asosida baholanib, samaradorlikni oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan

Мақолада олий таълим муассасаларида таълим сифатини бошқариш самарадорлигини битирувчиларнинг бирламчи ишга жойлашиши асосида баҳолаш масаласи тадқиқ этилган. 2015-2025 йилларда Ўзбекистон олий таълим тизимида муассасалар, талабалар ва битирувчилар сонининг кескин ўсиши таълим сифатини фақат ички жараёнлар билан эмас, балки меҳнат бозоридаги натижалар орқали баҳолаш заруратини кучайтирди. Тадқиқотда битирувчиларнинг кадрлар буюртмачилари томонидан бирламчи ишга қабул қилиниши таълим дастурлари амалийлиги, иш берувчилар эҳтиёжига мослик ва бошқарув қарорлари натижавийлигини ифодаловчи ташқи индикатор сифатида асосланади. Эконометрик ёндашув орқали мазкур кўрсаткичга таъсир этувчи институционал, ресурс ва меҳнат бозори омилларини баҳолаш имконияти кўрсатилган. Натижалар таълим сифати бошқарувини KPI, прогнозлаш, ресурсларни мақсадли тақсимлаш ва иш берувчилар билан ҳамкорликни такомиллаштириш орқали ривожлантириш зарурлигини асослайди. Мақола натижалари бандлик мониторингини кучайтириш ва стратегик қарорлар қабул қилиш учун амалий аҳамиятга эга

Mazkur maqolada milliy iqtisodiyotda innovatsion tadbirkorlik subyektlari, xususan startap ekotizimlarining biznes-modellarini moliyalashtirish tendensiyalari va ular bilan bogʻliq risklarni baholash mexanizmlari tadqiq etilgan. Bugungi raqamli transformatsiya sharoitida startap loyihalarni an’anaviy va muqobil moliya instrumentlari (venchur kapitali, kraudfanding) orqali qoʻllab-quvvatlash tizimi tizimli tahlil qilingan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, innovatsion biznes-modellarning barqarorligi ularning moliyaviy oqimlarini toʻgʻri prognozlash va oʻziga xos risk omillarini minimallashtirish strategiyalariga bogʻliq. Xulosada milliy startap loyihalarning moliyaviy barqarorligini oshirish va ularning biznes-modellaridagi risklarni kamaytirish boʻyicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan

Ushbu maqolada 2010–2024 yillarda Qashqadaryo viloyatida aholi turmush darajasi va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi chiziqli bo‘lmagan bog‘liqliklar ANFIS (Adaptive Neuro-Fuzzy Inference System) modeli asosida baholangan. Daromad, infratuzilma va raqamli infratuzilma ko‘rsatkichlari asosiy omil sifatida tanlab olingan. ANFIS modeli R² = 0.977 aniqlik bilan iqtisodiy o‘sishning murakkab tabiatini ifodalagan. Grafik tahlillar daromad va raqamli infratuzilma o‘rtasida sinergik bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Natijalar hududiy siyosatni optimallashtirishda amaliy ahamiyatga ega

Mazkur maqolada sanoat korxonalari raqobatbardoshligining iqtisodiy mazmuni va unga ta’sir etuvchi omillar tizimli tahlil qilingan. Xorijlik olimlarning zamonaviy ilmiy yondashuvlari umumlashtirilgan hamda raqobatbardoshlik tushunchasining mikro-, mezo- va makrodarajalardagi xususiyatlari yoritilgan. O‘zbekiston sanoatining rasmiy statistik ma’lumotlari asosida mamlakatimiz sanoat korxonalari raqobatbardoshligining hozirgi holati baholangan va unga ta’sir etuvchi ichki hamda tashqi omillar guruhlashtirilgan holda o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida sanoat korxonalari raqobatbardoshligini oshirishga oid ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan

Ushbu maqolada korxonaning aktivlari va kapitali tarkibiy tuzilmasini optimallashtirishga oid nazariy masalalar ko'rib chiqilib, aktivlardan foydalanish samaradorligini baholash ko‘rsatkichlari tahlil qilingan hamda so'nggi yillarda “Uzbektelecom” AK kompaniyasining aktivlari va kapitali tarkibiy tuzilmasi hamda nisbatidagi tendensiyalar ko‘rib chiqilgan. Xalqaro moliyaviy hisobotlar standartlariga muvofiq tuzilgan moliyaviy hisobotlar asosida kompaniyaning adolatli qiymatini baholash amalga oshirilib va uning adolatli qiymatini oshirish maqsadida kompaniyaning aktivi va kapitali tarkibiy tuzilmasini optimallashtirish bo‘yicha takliflar berilgan

Mazkur maqolada Oʻzbekiston kapital bozorida samarali qimmatli qogʻozlar portfelini shakllantirish masalalari Markowitzning oʻrtacha-dispersiya optimallashtirish modeli asosida tadqiq qilingan. Tadqiqotda 2022-yil 23-iyul - 2025-yil 14-avgust oraligʻidagi 748 kunlik kuzatuvlar boʻyicha “Toshkent” respublika fond birjasida faol oldi-sotdi qilinadigan oltita aksiyadorlik jamiyati - uchta bank (Hamkorbank, Ipoteka-bank, “Ipak yoʻli”) va uchta nobank korxona (“Oʻzbekiston metallurgiya kombinati” - Oʻztelekom, UZRTXB, CHBSK) aksiyalari asosida teng taqsimlangan, minimal dispersiyali va tangens portfellar shakllantirilgan. Portfellar samaradorligi Sharpe, Treynor koeffitsientlari, Jensen alfasi va M² koʻrsatkichlari boʻyicha baholangan hamda Monte-Karlo simulyatsiyasi yordamida 1000 ehtimoliy portfel asosida bank va nobank sektor indekslari qiyosi amalga oshirilgan. Tadqiqot natijalari bank aksiyalaridan iborat tangens portfelning eng yuqori samaradorlikka ega ekanligini (E(P) = 40,80%, σp = 4,68%, Sharpe koeffitsienti = 6,83) koʻrsatdi

Maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida investitsion mulk hisobini tashkil etishning me’yoriy-huquqiy asoslari, investitsion mulkni tan olish, baholash va moliyaviy hisobotlarda aks ettirish masalalari o‘rganilgan. Shuningdek, investitsion mulk hisobini yuritishda uchraydigan asosiy muammolar, xususan, haqqoniy qiymatni aniqlashdagi murakkabliklar, normativ hujjatlarning turlicha talqin qilinishi, xalqaro standartlarni amaliyotga tatbiq etishdagi qiyinchiliklar tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida investitsion mulk hisobini takomillashtirish, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari talablarini keng joriy etish, nazorat tizimini kuchaytirish va mutaxassislar malakasini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

Mazkur maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida inklyuziv ta’lim xizmatlarini raqamlashtirishning institutsional asoslari, normativ-huquqiy muhiti, raqamli infratuzilma holati va uning rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Shuningdek, inklyuziv ta’lim xizmatlarini tashkil etishda Learning Analytics, Big Data va sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari o‘rganilgan. PEST va SWOT tahlillari asosida sohaning kuchli va zaif tomonlari baholangan hamda 2030 yilgacha bo‘lgan prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari davlat, oliy ta’lim muassasalari va IT infratuzilmasi integratsiyasi asosida yagona inklyuziv raqamli ta’lim ekotizimini shakllantirish zarurligini ko‘rsatadi

Mazkur maqolada O‘zbekiston tashqi savdosining geografik yo‘nalishlari va ularning so‘nggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. MDH, SHHT, YeOII, Yevropa Ittifoqi hamda boshqa xalqaro iqtisodiy hamkorlik tuzilmalari doirasidagi savdo aloqalarining holati baholangan. Tahlillar natijasida O‘zbekiston eksportida Rossiya, Xitoy, Qozog‘iston va Turkiya yetakchi o‘rinlarni egallashi, shu bilan birga yangi bozorlarni o‘zlashtirish va eksport geografiyasini kengaytirish tendensiyasi kuchayib borayotgani aniqlangan. Tadqiqot yakunida tashqi savdo samaradorligini oshirish, eksport tarkibini diversifikatsiya qilish va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni kuchaytirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan

Mazkur maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida risklarni baholashda kreditlash amaliyotining o‘ziga xos jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda kredit portfeli sifati, muammoli kreditlar (NPL) darajasi hamda kredit riskini baholashda qo‘llanilayotgan skoring va monitoring mexanizmlarining samaradorligi o‘rganilgan. Natijada kreditlash jarayonida risklarni aniqlash va boshqarish tizimini takomillashtirish, muammoli kreditlar ulushini kamaytirish hamda banklar moliyaviy barqarorligini oshirish zarurligi asoslab berilgan

Maqolada oliy ta’lim muassasalarida moliyaviy resurslarni boshqarish natijadorligini belgilovchi omillar tizimi tadqiq etilgan. Oliy ta’lim qamrovining kengayishi, davlat buyurtmasi va to‘lov-kontrakt mablag‘larining o‘zaro nisbatidagi o‘zgarishlar, tadqiqot hamda innovatsion faoliyatni moliyalashtirish zarurati moliyaviy boshqaruvning sifat jihatidan yangilanishini talab qiladi. Tadqiqotning maqsadi moliyaviy resurslarni shakllantirish, taqsimlash va nazorat qilishga ta’sir ko‘rsatadigan omillarni tizimlashtirish hamda ularni integral baholash metodikasini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli yondashuv, normativ-huquqiy hujjatlarni qiyosiy tahlil qilish, indikatorlar usuli, analitik ierarxiyalar jarayoni (AHP), normalizatsiya va sezgirlik tahlili usullaridan foydalanildi. Natijada omillar beshta o‘zaro bog‘liq blokka, institutsional-huquqiy sharoit, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiyalash, ichki moliyaviy boshqaruv sifati, resurslarni taqsimlash samaradorligi hamda shaffoflik va moliyaviy risklarni boshqarish bloklariga ajratildi. Mazkur bloklar asosida OTM moliyaviy resurslarini boshqarish samaradorligi indeksi taklif etildi. Indeks OTMning moliyaviy barqarorligi va rivojlanish salohiyatini diagnostika qilish, ustuvor xarajat yo‘nalishlarini tanlash hamda boshqaruv qarorlarining asoslanganligini oshirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari OTMning o‘rta muddatli moliyaviy rejasini shakllantirish, budjet va budjetdan tashqari mablag‘lar bo‘yicha mas’uliyat markazlarini joriy etish hamda ichki monitoring panelini yaratishda qo‘llanishi mumkin

Ushbu maqolada geoaxborot texnologiyalari (GIS) asosida eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish zonalarini joylashtirish va hududlarning eksport salohiyatini oshirishning ilmiy-uslubiy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda hududlarning iqtisodiy, transport-logistika, infratuzilmaviy va investitsion ko‘rsatkichlarini fazoviy tahlil qilish imkoniyatlari baholangan. Xorijiy tajribalar, jumladan, interaktiv investitsiya xaritalari hamda geoaxborot tizimlaridan foydalanish amaliyoti tahlil qilinib, ularning investitsiya qarorlarini qabul qilish va eksport infratuzilmasini rivojlantirishdagi ahamiyati asoslangan. Shuningdek, O‘zbekiston hududlari bo‘yicha aholi jon boshiga yalpi hududiy mahsulot va sanoat ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari asosida hududiy tafovutlar aniqlanib, eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari GIS texnologiyalarini hududiy rejalashtirish va eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarishni joylashtirishda samarali analitik vosita sifatida qo‘llash maqsadga muvofiqligini ko‘rsatadi

Ушбу мақолада кичик хизмат кўрсатиш корхоналар ишлаб чиқаришининг рақобатбардошлигини ошириш ишлаб чиқаришнинг чекланган омилларидан оқилона фойдаланиш йўли билан олдинга қўйилган мақсадларга эришиш учун зарур бўлган ҳамда унинг ички ва ташқи хатти-ҳаракатни белгилаб берувчи корхона фаолияти ва ривожланишининг асосий йўналишлари бўйича ўзаро келишилган қарорлар, инновацион ривожланиш ва ҳаракатлар йиғиндиси ёритилган.
Калит сўзлар: кичик хизмат кўрсатиш корхоналари,

Бухгалтерия ҳисоби субъектлари амалиётида асосий воситаларга амортизация ҳисоблаш ва ҳисобга олиш, дастлабки тан олишда ва ундан кейинги қайта баҳолаш, ҳаққоний қийматини аниқлаш, қадрсизланишини текшириш ҳамда уларга доир ахборотларни молиявий ҳисоботда тўғри ва ишончли акс эттириш масалаларига оид муаммолар кўзга ташланмоқда. Ушбу мақолада, биз асосий воситаларнинг амортизацияси ҳисобининг амалдаги ҳолати ва уни такомиллаштириш масаласига батафсил тўхталиб, уларни такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар бериб ўтдик

Ushbu maqolada chorvachilik tarmog‘i samaradorligini baholashda statistik tahlilning o‘rni va ahamiyati iqtisodiy yondashuvlar asosida tadqiq etiladi. Tahlilda dinamik qatorlar, variatsion ko‘rsatkichlar, korrelyatsion-regression modellari va hududiy taqqoslash usullari qo‘llanib, ishlab chiqarish hajmi, mahsuldorlik darajasi hamda resurslardan foydalanish samaradorligini aniqlovchi omillar o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari statistik yondashuv chorvachilikda real holatni aniq baholash, ichki zaxiralarni aniqlash va boshqaruv qarorlarining iqtisodiy asoslanganligini kuchaytirishda muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi

Mazkur maqolada qo‘shilish va sotib olish bitimlarida qo‘llaniladigan kompaniya qiymatini baholash modellarining ilmiy-nazariy asoslari tadqiq etiladi. Korporativ integratsiya sharoitida qiymat shakllanishining konseptual jihatlari yoritilib, moliyaviy, boshqaruv va institutsional omillarni qamrab oluvchi kompleks baholash yondashuvining zarurligi asoslab beriladi. Olingan xulosalar M&A jarayonlarida kompaniya qiymatini baholashning metodologik asoslarini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining suveren kredit reytingi S&P Global Ratings tomonidan qo‘llaniladigan metodologiya asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda makroiqtisodiy barqarorlik, fiskal intizom, davlat qarzi dinamikasi, tashqi sektor ko‘rsatkichlari va oltin-valyuta zaxiralari reyting shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar sifatida o‘rganilgan. Statistik ma’lumotlar tahlili natijalari iqtisodiy o‘sish sur’atlarining yuqoriligi va zaxiralarning sezilarli hajmi reytingni qo‘llab-quvvatlayotganini ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, tashqi qarzning yuqori ulushi, to’lov balansi taqchilligi va global xatarlar reyting barqarorligi uchun muhim cheklov omillari bo‘lib qolmoqda