Ushbu maqoladamintaqaviy rivojlanish strategiyasini ishlab chiqishda yangi iqtisodiy sharoitlarda hududlarning o‘rni, roli va vazifalari ko‘rib chiqilgan, o‘zgaruvchan iqtisodiyot sharoitida mintaqani rivojlantirishning metodologik jihatlari ochib berilgan, strategiyani yangi institutsional sharoitda amalga oshirish mexanizmlari asoslangan. Shu bilan birgalikda, muayyan mintaqaning rivojlanish strategiyasi mamlakatning rivojlanish strategiyasiga mos kelishi va u bilan yaxlit bo‘lishi kerakligi ko‘rsatib o‘tilgan
Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiy nazariya va institutsional tahlildan foydalangan holda kichik biznesni mezo-darajada qo‘llab-quvvatlashning iqtisodiy mexanizmini o‘zgartirishning hozirgi holati va strategik ko‘rsatmalari ko‘rib chiqiladi. Qashqadaryo viloyati va O‘zbekiston Respublikasida 2022–2025 yillardagi empirik statistik ma'lumotlardan foydalangan holda, sektorning inson resurslari salohiyati va uning yalpi mintaqaviy mahsulot va yalpi ichki mahsulotni shakllantirishdagi ulushi chuqur qiyosiy tahlil qilinadi. Mahalliy iqtisodiy tizimning makroiqtisodiy anomaliyasi asoslanadi, YaHM tuzilmasida kichik biznesning juda yuqori ustunligi 70,6% gacha va o‘zgaruvchan ko‘rsatkichlar. Vaqt tendensiyalarini baholash uchun ekonometrik vositalardan foydalangan holda, muallif keng ko‘lamli qo‘llab-quvvatlash modelining asosiy institutsional cheklovlarini aniqlaydi va mintaqaning moliyaviy va ishlab chiqarish aloqalarini diversifikatsiya qilishga qaratilgan makroiqtisodiy tartibga solish infratuzilmasini sifatli modernizatsiya qilishning keng qamrovli, ilmiy asoslangan mexanizmini ishlab chiqadi
Ushbu maqolada hududiy iqtisodiy oʻsish tendensiyalarini baholash va prognoz qilishda vaqtli qatorlar tahlilining zamonaviy ekonometrik usuli hisoblangan ARIMA modellarini qoʻllash masalalari tadqiq etilgan. Surxondaryo viloyatining 2010–2025-yillardagi real iqtisodiy oʻsish surʼatlari va nominal yalpi hududiy mahsulot (YaHM) hajmi dinamikasi asosida tegishli modellar qurilgan. Vaqt qatorlarining statsionarligi Kengaytirilgan Dikki-Fuller (ADF) testi yordamida tekshirilib, model tartiblari AIC, BIC va HQC axborot mezonlari asosida optimallashtirilgan. Tadqiqot natijasida viloyat iqtisodiy oʻsish surʼatlari uchun ARIMA(0,1,2) va nominal YaHM hajmi uchun ARIMA(3,2,2) modellari spetsifikatsiya qilinib, 2026–2031-yillar uchun oʻrta muddatli prognoz qiymatlari hisoblab chiqilgan. Mazkur model va prognozlar hududiy iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash, bandlikni saqlash hamda soliq-byudjet koʻrsatkichlarini rejalashtirishda qaror qabul qiluvchilar uchun ilmiy-amaliy asos boʻlib xizmat qiladi
Ushbu maqolada 2010–2024 yillarda Qashqadaryo viloyatida aholi turmush darajasi va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi chiziqli bo‘lmagan bog‘liqliklar ANFIS (Adaptive Neuro-Fuzzy Inference System) modeli asosida baholangan. Daromad, infratuzilma va raqamli infratuzilma ko‘rsatkichlari asosiy omil sifatida tanlab olingan. ANFIS modeli R² = 0.977 aniqlik bilan iqtisodiy o‘sishning murakkab tabiatini ifodalagan. Grafik tahlillar daromad va raqamli infratuzilma o‘rtasida sinergik bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Natijalar hududiy siyosatni optimallashtirishda amaliy ahamiyatga ega
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyati agroqayta ishlash korxonalarida logistika va ta’minot zanjiri samaradorligini oshirishning optimal-tizimli modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqotda xomashyo yetkazib berish, saqlash, qayta ishlash va tayyor mahsulotni taqsimlash jarayonlarining integratsiyalashgan boshqaruv mexanizmlari tahlil qilindi. Chiziqli dasturlash, transport modeli va tizimli tahlil metodlari asosida logistika xarajatlarini minimallashtirish hamda ishlab chiqarish samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, optimal logistika modeli korxonalarda transport xarajatlarini kamaytirish, mahsulot yetkazib berish tezligini oshirish va resurslardan samarali foydalanishga xizmat qilishi asoslandi
Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyatida faoliyat yuritayotgan kichik sanoat korxonalarining oxirgi yillarda ko‘rsatgan rivojlanish sur’atlari tahlil qilinadi. Jumladan, hududiy imkoniyatlar, davlat tomonidan yaratilayotgan sharoitlar, sarmoya jalb etish, ishlab chiqarish quvvatlarining oshishi hamda bandlik darajasining ortishi kabi ko‘rsatkichlar asosida samaradorlik omillari ko‘rib chiqiladi. Tahlillar asosida kichik korxonalarni yanada rivojlantirishga qaratilgan tavsiyalar beriladi
Mazkur tadqiqotda mintaqaviy xizmat ko‘rsatish tizimidagi tarkibiy o‘zgarishlarning iqtisodiy samaradorligini baholash masalalari Qashqadaryo viloyati misolida o‘rganilgan. Tadqiqot davomida xizmat ko‘rsatish sohasining hududiy rivojlanish xususiyatlari, tarkibiy siljishlar dinamikasi hamda ularning iqtisodiy natijalarga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida xizmat ko‘rsatish tizimidagi tarkibiy o‘zgarishlarning iqtisodiy samaradorligini baholash metodologiyasini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-uslubiy yondashuvlar taklif etilgan
Ушбу мақолада Ўзбекистон минтақаларида туризмни ривожлантиришнинг ўзига хос хусусиятлари, хусусан Хоразм вилояти мисолида туризм салоҳияти, маданий мерос объектлари, экотуризм ва рекреация имкониятлари ҳамда давлат-хусусий шерикчилик доирасида амалга оширилаётган инвестиция лойиҳалари ёритилган. Туризмнинг минтақавий иқтисодиётдаги роли, аҳоли бандлигига ва турмуш фаровонлигига таъсири таҳлил қилинган
Ushbu maqolada sut-go‘sht mahsulotlari ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar va uning samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasida va shu jumladan, Qashqadaryo viloyati xo‘jalik yurituvchi dehqon va fermer xo‘jaliklarda sut-go‘sht mahsulotlari bilan ta’minlanganlik darajasi va aholini chorvachilik mahsulotlari bilan ta’minlash yo‘nalishlari ochib berilgan
Мақолада ҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий ўсиш суръатларига инклюзиянинг таъсири таҳлил этилган.Ҳудудларни иқтисодий ривожлантиришда уларни ихтисослашувидан келиб чиққан ҳолда ривожлантириш, мавжуд салоҳияти ва бошқа ресурсларидан (хом-ашё, меҳнат, ишлаб чиқариш) оқилона фойдаланиш ҳамда жойлаштириш асосида ўзаро ижтимоий муносабатлар очиб берилган. Инклюзив ўсиш талқини ва моҳияти, уни таъминлашда таъсир этувчи омиллар ва баҳолаш услубиёти, шунингдек, меҳмондўстлик саноатини инклюзив иқтисодий ўсишга таъсири тадқиқ этилган. Мамлакатда, хусусан Қашқадарё вилоятида инклюзив иқтисодий ўсишни ривожлантириш борасида имкониятлар таҳлил этилган. Уларни тенглик тамойилларига таянган ҳолда ривожлантиришга оид таклифлар илгари сурилган
Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda majburiy maktab yoshidagi bolalar orasida ijtimoiy-demografik omillar va maktabga qatnamaslik darajalari o‘rtasidagi bog‘liqlikni milliy darajadagi uy xo‘jaliklari so‘rovnomasi ma’lumotlari asosida o‘rganadi. Maktabga qatnamaslik darajalari boshlang‘ich ta’lim, tayanch o‘rta ta’lim va o‘rta ta’lim bosqichlari bo‘yicha tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ayniqsa o‘rta ta’lim bosqichida o‘quvchilar maktabdan tashqarida qolish ehtimoli ancha yuqori. Bundan tashqari, uy xo‘jaliklarining boylik darajasi boshlang‘ich va tayanch o‘rta ta’lim bosqichlarida maktabdan chetlanish bilan sezilarli bog‘liqlikka ega bo‘ldi. Jins, yashash joyi (shahar/qishloq) yoki hudud bo‘yicha esa sezilarli farqlar aniqlanmadi. Bu ta’limdagi tenglik yo‘nalishida yutuqlar mavjudligidan dalolat berishi yoki aggregat darajadagi ma’lumotlar nozik tafovutlarni aniqlashda cheklangan bo‘lishi mumkinligini anglatadi. Tadqiqot aniq maqsadli aralashuvlar uchun amaliy xulosalarni taqdim etadi hamda maktabga qatnamaslikning sabablarini chuqurroq tushunish uchun omilli va longitudinal yondashuvlardan foydalanadigan keyingi tadqiqotlarni tavsiya etadi.
Maqolada Qashqadaryo viloyati sanoat tarmog‘ining infratuzilmasi rivojlanish tendensiyalarining ekonometrik tahlili keltirilgan. Sanoat ishlab chiqarish hajmining asosiy fondlar tannarxi va mehnat resurslari soniga bog‘liqligini ifodalovchi ishlab chiqarish funksiyasi parametrlari asosida ekonometrik model yaratildi va modelning ishonchliligi baholandi. Sanoat ishlab chiqarish hajmining model omillari va prognozlarining samaradorlik ko‘rsatkichlari hisoblangan, xulosa va takliflar keltirilgan
Mazkur maqolada kambag‘allikka qarshi kurashishda ijtimoiy himoya tizimining xalqaro ahamiyati, shuningdek, ijtimoiy himoyaga muhtoj ayrim toifadagi shaxslarni qo’llab-quvvatlash tartibi ko‘rib chiqilgan. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi doirasida kambag‘allikni qisqartirishning asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. Tadqiqotda 2020-2024 yillar davomida O‘zbekiston mehnat bozorining asosiy ko‘rsatkichlari, jumladan, ishsizlik va kambag‘allik darajasi dinamikasi tahlil etilgan hamda hududlar kesimidagi kambag‘allik darajasi baholangan. Tadqiqot so’nggida taklif va tavsiyalar berilgan
Ushbu tadqiqotda Qashqadaryo viloyati misolida 2010–2025 yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar asosida iqtisodiy o‘sishning endogen omillari neyro-fuzzy (ANFIS) va ko‘p qatlamli sun’iy neyron tarmoq (MLP) modellarida baholandi. Aholi daromadlari, an’anaviy va raqamli infratuzilma asosiy omillar sifatida tanlandi. ANFIS modeli yuqori aniqlikka (R² = 0.977; RMSE = 0.40; MAPE = 7.8%) erishib, iqtisodiy o‘sishdagi murakkab nochiziqli bog‘liqliklarni samarali aks ettirdi. Raqamli infratuzilma va daromadlar o‘rtasidagi kuchli sinergiya 3D sirt grafigi orqali tasdiqlandi. MLP modelining natijalari esa nisbatan pastroq bo‘ldi. Tadqiqot raqamli infratuzilmani kengaytirish va endogen tahlil yondashuvlarini strategik rejalashtirishda qo‘llash muhimligini ko‘rsatadi
Мақолада Ўзбекистон Республикасининг ҳудудий ривожланиш концепциясини ишлаб чиқишнинг илмий асосланган методологияси тақдим этилган. Фазовий режалаштириш бўйича назарий ёндашувлар, жумладан, ўсиш қутблари концепцияси, марказий жойлар назарияси ва кўп марказли ривожланиш моделлари ўрганилган. Муаллиф Ўзбекистон ҳудудларининг олти турини ўз ичига олган илмий асосланган типологияни таклиф этган: марказий пойтахт ҳудуди, миллий аҳамиятга эга ўсиш қутблари, жадал ривожланаётган ҳудудлар, таркибий модернизация ҳудудлари, устувор давлат қўллаб-қувватлови ҳудудлари ва экологик тикланиш ҳудудлари. Ҳар бир тур учун ўзига хос ривожланиш устуворликлари, қўллаб-қувватлаш воситалари ва мақсадли кўрсаткичлар белгиланган. Ҳудудий ривожланиш концепциясининг иқтисодий, ижтимоий, инфратузилмавий ва экологик кўрсаткичларни ўз ичига олган мақсадли индикаторлар тизими ишлаб чиқилган. Давлат дастурлари, инвестиция лойиҳалари ва институтсионал ислоҳотлар тизими орқали концепцияни амалга ошириш механизмлари асослантирилган. Концепцияни ишлаб чиқишнинг қуйидаги тамойиллари белгиланган: мувозанатлилик, кўп марказлилик, ҳудудларнинг ўзаро боғлиқлиги, барқарорлик, минтақавий хусусиятларни инобатга олиш ва инклюзивлик. Тадқиқот натижалари Ўзбекистоннинг ҳудудий ривожланишини стратегик режалаштириш тизимини такомиллаштириш учун амалий аҳамиятга эга.
Ushbu maqola chet tili sifatida rus tilini (RKI) o‘qitish metodikasiga sun'iy intellekt (SI) va raqamli texnologiyalarni (RT) integratsiyalashning didaktik imkoniyatlari va muammolarini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Ta’limning zamonaviy raqamli transformatsiyasi o‘quv tizimlarini moslashtirishni, o‘qitishni yanada texnologik va shaxsiylashtirilgan qilishni talab qiladi. SI, shu jumladan neyron tarmoqlar va generativ modellar, individual ta’lim traektoriyalarini yaratish va o‘qitish samaradorligini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi. RKI o‘qituvchilari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov natijalari shuni ko‘rsatdiki, pedagoglarning 78 foizi raqamlashtirishga ijobiy qaraydi va SI dan foydalanish akademik natijalarni an’anaviy usullarga nisbatan 20 foizgacha yaxshilaydi. Raqamli resurslar bilan an’anaviy darslarni birlashtirgan aralash o‘qitish formati eng samarali deb tan olingan
Investitsiyalar iqtisodiy tiklanishning kalitidir va turli mamlakatlar doimiy ravishda bir xil muammo bilan kurashmoqda uni qanday jalb qilish. Maxsus iqtisodiy zonalarni u yoki bu shaklda yaratish iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning samarali makroiqtisodiy vositalaridan biridir. Ushbu maqolada MIXlar O‘zbekiston hududlariga ta’siri nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi va ularning hozirgi rivojlanishi tahlil qilinadi. MIXlarni tahlil qilish va tizimlashtirish bizga rivojlanish tendensiyalari, eksportga yo‘naltirilgan korxonalarni yaratish zarurati haqida xulosalar chiqarish va ularning faoliyati va O‘zbekiston hududlari iqtisodiyotiga qo‘shgan hissasini baholashni kuchaytirish imkonini beradi
Texnologiyalar shiddat bilan rivojlanib, global raqobat kuchayib borayotgan bir sharoitda insoniyat hayotining barcha sohalarida raqamli jarayonlarning ahamiyati oshib bormoqda. Davlatning boshqaruv tizimidan boshlab ijtimoiy-iqtisodiy hayotning barcha jabhalarida raqamlashgan texnologiyalardan foydalanish soha taraqqiyoti va kelajagini belgilab beradigan asosiy omilga aylandi desak xato fikr yuritmagan bo‘lamiz. Maqolada raqamli iqtisodiyot shakllanishining asosiy tendensiyalari va tarixiy bosqichlari, uning rivojlanishiga turtki bergan jarayonlar hamda zamonaviy iqtisodiy tizimning umumiy xususiyatlarini ilmiy asoslashga urg‘u beriladi. Qolaversa, so‘nggi davrda raqamli texnologiyalarning progressiv rivojlanishi va jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi fonida raqamli iqtisodiyot rivojlanishining asosiy tendensiyalari tahlil qilinadi va tegishli xulosalar chiqariladi. Tadqiqotda jahon bozorining holati, talab va taklifning mutanosibligi, zamonaviy iqtisodiy bilimlar va raqamli texnologiyalarning savdodagi hissasi xususida fikr yuritiladi. Sun’iy intellekt, BIG DATA, bulutli texnologiyalar, blokcheyn, kriptovalyutalar, mobil texnologiyalar, elektron tijorat va raqamli moliyaviy xizmatlar kabi yo‘nalishlarning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri ko‘rib chiqilib, O‘zbekiston misolida raqamli iqtisodiyotning rivojlanish holati, mavjud muammolar va istiqbollar asosiy yo‘nalishlari borasida takliflar tayyorlanadi.
Maqolada mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida hududlar eksportining dinamikasi va hozirgi holati, uning tarkibiy o‘zgarishlari tahlil qilingan. Shuningdek, eksportni diversifikatsiyalash va barqarorligini ta’minlash masalalari tahlil qilingan. 2014-2024 yillar bo‘yicha statistik ma’lumotlar asosida Surxondaryo viloyati eksport dinamikasi tahlil qilingan, ARIMA modeli yordamida 2025-2030 yillarga prognozlar ishlab chiqilib, eksport hajmining o‘sish tendensiyasi aniqlangan. Shuningdek, eksport tarkibini kengaytirish va yangi bozorlarni o‘zlashtirish, raqamli texnologiyalarni qo‘llash orqali eksportni rivojlantirish bo‘yicha takliflar berilgan.
Maqolada hududlardagi sanoat korxonlarining ishlab chiqarish qobiliyatini oshirish va yangi infratuzulmalarni joriy etish hozirgi kundagi dolzarb mavzulardan biri ekanligi, sanoat tizimida yangi innovatsiyalarni qo‘llash yordamida erishiladigan natijalar tasnifi, iqtisodiy-matematik modellashtirish tarkibi, iqtisodiy-matematik modellashtirishni amalga oshirishda qo‘llaniladigan algoritmik texnologiyalar, iqtisodiy-statistik usullar va tahlil vositalari tarkibi, matematik modellashtirish va optimallashtirish asosida foydalanish mexanizmini tashkil etish hamda sanoatni rivojlantirishda yangi qaror qabul qilish manbalarini ilmiy asoslash talablari nazariy jihatdan yoritilib berilgan va bu bo‘yicha xulosa va takliflar berilgan
Ushbu maqolada zamonaviy moliyaviy texnologiyalar – fintex xizmatlarining xalqaro bozorlardagi o‘rni va rivojlanish tendensiyalari tahlil etilgan. Muallif raqamli iqtisodiyot sharoitida fintex texnologiyalarining vujudga kelishi, ularning global miqyosda tarqalish sabablari va moliyaviy xizmatlar sohasiga ko‘rsatgan ta’sirini yoritadi. Maqolada turli mintaqalarda (Shimoliy Amerika, Yevropa, Osiyo-Tinch okeani, LAMEA) fintex xizmatlarining rivojlanish xususiyatlari hududiy tahlil asosida ko‘rib chiqilgan. PayPal, Stripe, Revolut, Ant Group kabi yirik fintex kompaniyalari faoliyati misolida raqamli to‘lovlar, ochiq bank tizimlari, blokcheyn texnologiyalari va sun’iy intellekt asosidagi xizmatlarning kengayib borayotganligi ta’kidlanadi. Statistik ma’lumotlar va xalqaro tajribalar asosida fintex xizmatlarining asosiy afzalliklari sifatida tezkorlik, xarajatlarning kamayishi, moliyaviy inklyuziya va innovatsion mahsulotlar taklifi ajratib ko‘rsatiladi. Xulosasida fintex sohasining kelajakdagi istiqbollari, uni rivojlantirishda texnologik innovatsiyalar va davlat regulyatorlari o‘rtasidagi hamkorlik zarurligi ta’kidlanadi. Ushbu maqola bank sektori, moliyaviy xizmatlar bozori va iqtisodiy raqamlashtirish jarayonlarida ishtirok etayotganlar uchun amaliy va nazariy jihatdan foydali hisoblanadi.
Maqolada ishlab chiqaruvchi kuchlarni fazoviy tashkil etishning iqtisodiy shart-sharoitlari va mintaqaviy iqtisodiyotlarning notekis rivojlanishi ko'rib chiqildi va mavzu bo'yicha adabiyotlar ko'rib chiqildi. Turli nazariyalar tahlili o‘tkazilib, hududiy iqtisodiyotlarning notekis rivojlanishini bartaraf etishning tamoyil va yondashuvlari belgilab olindi.
Maqolada Markaziy Osiyo, xususan O‘zbekiston Respublikasida suv resurslarining tanqisligi sharoitida tomchilatib sug‘orish texnologiyasining piyoz yetishtirishda iqtisodiy samaradorligini oshirish masalalari o‘rganildi. Maqolada Prezident Mirziyoyev boshchiligida qishloq xo‘jaligida suvni tejaydigan innovatsion texnologiyalar joriy etilishi va ularning samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot obyekti sifatida Jizzax viloyati Zomin tumani tanlangan bo‘lib, bu hududda tomchilatib sug‘orish asosida piyoz yetishtirishning suv tejash, hosildorlikni oshirish va iqtisodiy foyda olish imkoniyatlari batafsil ko‘rib chiqiladi
