Мақолада мамлакатда инвестициялар ва иннοвациοн фаοлият самарадοрлигини οшириш мақсадида хοрижий мамлакатларнинг илғοр тажрибалари ўрганилган ва улардан фοйдаланиш йўналишлари белгилаб берилган. Шу билан бирга ўрганилган хοрижий мамлакатлар (Хитοй, Ҳиндистοн, Чили, Таиланд) инвестиция сиёсатидаги фарқлар ва ўзига хοс хусусиятлари таҳлил этилиб, бу давлатларнинг инвестиция стратегияси ва механизмлари тадқиқ этилган.

Jahonda keyingi yillarda innovatsion salohiyatni, xususan, ilmiy-texnik, investitsion, intellektual, infratuzilmaviy va malakali ishchi kuchi salohiyatini oshirish, ulardan samarali foydalanishga yo‘naltirilgan ilmiy izlanishlarga alohida e’tibor berilmoqda. Shundan kelib chiqqan holda, mazkur maqolada milliy iqtisodiyotning innovatsion-investitsion salohiyatidan samarali foydalanish имкониятлари ochib berilgan va bu borada mualliflik yonlashuvlari ilgari surilgan.

Klaster strategiyalarini amalga oshirish va hududiy-innovatsion tarmoqlarni shakllantirish transmilliy o‘zaro aloqalarni rivojlantirish va hududlararo tarmoq tuzilmalarini shakllantirishga imkon berdi. Shundan kelib chiqqan holda, mazkur maqolada innovatsion klasterlar salohiyatidan foydalanishning iqtisodiy mazmuni ochib berilgan.

Maqola milliy innovatsion tizim modellarining xususiyatlarini, xususan, EvroAtlantika, Sharqiy Osiyo, Alternativ, Triple Helix Modelini o'rganishga bag'ishlangan. Milliy
innovatsion tizim modellarining zamonaviy tipologiyasi o‘rganilib, ularning har biriga xos
xususiyatlar tahlil qilindi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, innovatsion rivojlanishning asosiy omillari
davlat tomonidan rag‘batlantirishning turli vositalari ekanligi to‘g‘risida xulosa chiqarildi

Ушбу мақола тадбиркорликда қиймат инновациясининг асосий муваффақият омилларига оид концептуал мунозараларга ҳисса қўшишга қаратилган ва бизнес контекстида қиймат инновацияларни амалга оширишга ёрдам берадиган инновацион амалиёт ва жараёнларни тақдим этади.

Maqolada  sanoatga innovatsiyani kiritilish va shu asosda ishlab chiqarishni yuqori texnologik jarayonga o‘tkazilganligi, o‘z navbatida, biznesni rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatganligi, xorijiy mamlakatlar tajribasidan aniq tahlillarga tayangan holda yoritilgan.   Sanoatga innovatsiyani jalb etish biznes rivojlanishida qanchalik ahamiyatli ekanligi oʻrganildi. Rivojlangan mamlakatlar tajribalari tadqiq etildi. Amerika, Germaniya, Yaponiya, Janubiy Koreya, Xitoy va Fransiya mamlakatlarida sanoat va biznesni rivojlanishi uchun qanday innovatsion yoʻnalish va yondoshuvlar tadbiq etilganligi oʻrganib chiqildi. Ushbu davlatlarda asosan universitet-biznes va davlat-biznes tamoyili koʻproq qoʻllanilgan, ya’ni sanoat va biznesni yangi darajaga olib chiqish uchun universitetlarga innovatsion mahsulot ishlab chiqarish boʻyicha ilmiy ishlanmalar, startap loyihalarni taklif etilishi muhim hisoblangan. Bu jarayon hozir ham oʻz mavqeyini saqlab qolgan. Shuningdek, mazkur mamlakatlarda davlat biznes subyektlarini kuchli himoya qilgan va ragʻbatlantirganligi ham sanoat va biznesni yangi darajaga chiqishining eng muhim omili sifatida keltirilgan, amalda ham aynan shunday ekanligini tahlillar koʻrsatmoqda.  Biz uchun ham aynan universitet-biznes , davlat-biznes tamoyili sanoat va biznesni rivojlanishida eng muhim omil ekanligini tasdiqladik.

Ushbu maqolada innovatsion marketing tushunchasi, uning an’anaviy marketingdan farqlari hamda o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Innovatsion marketingning zamonaviy texnologiyalarga tayanganligi, O‘zbekistonda innovatsion marketingning rivojlanishi uchun davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, biznes vakillari orasida yangiliklarga intiluvchanlikni oshirish, tegishli infratuzilmani yaratish va mutaxassislarning bilim va ko‘nikmalarini doimiy yangilab turish zarurligi alohida ta’kidlangan. Maqolada soha bo‘yicha adabiyotlar tahlili, amaliy tadqiqot natijalari va metodologiya ko‘rsatilgan.

Ushbu maqolada sanoat korxonalarida innovatsion rivojlanishning nazariy asoslari tahlil qilingan. Innovatsiyalar sanoatning rivojida va raqobatbardoshligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada innovatsion rivojlanishning turli nazariy modellari, ularning bosqichlari va sanoat korxonalaridagi qo‘llanilishi ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, innovatsiyalarni samarali boshqarish uchun zarur bo‘lgan ichki va tashqi omillar tahlil qilingan. Maqolada nazariy bilimlarni amaliy sohada qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar beriladi hamda kelgusidagi tadqiqot yo‘nalishlari belgilab berilgan.

Mazkur maqola innovatsion iqtisodiyot sharoitida raqamli transformatsiyaning mintaqaviy iqtisodiy tendensiyalarga taʼsirini oʻrganadi. Soʻnggi yillarda chop etilgan tadqiqotlarni sistematik adabiyot tahlili (SLR) orqali tahlil qilish asosida, raqamli texnologiyalar (masalan, sunʼiy intellekt, katta maʼlumotlar va IoT) iqtisodiy oʻsish, innovatsion salohiyat va mintaqaviy nomutanosibliklarga qanday taʼsir qilishi koʻrib chiqilgan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, raqamli transformatsiya mintaqaviy iqtisodiy oʻsish va innovatsiyani sezilarli darajada ragʻbatlantiradi, ijobiy toʻkilish effektlari (positive spillover effects) orqali, ammo rivojlanayotgan mintaqalarda ekologik muammolar va tengsizliklarni kuchaytiradi. Xulosada salbiy taʼsirlarni yumshatish va barqaror rivojlanishni taʼminlash uchun integratsiyalashgan siyosatlarga ehtiyoj taʼkidlangan. Takliflar raqamli infratuzilmani rivojlantirish va yashil innovatsiyalarga investitsiya qilishni oʻz ichiga oladi.

Ushbu maqolada O‘zbekiston telekommunikatsiya korxonalarida innovatsion faoliyat samaradorligini baholash metodologiyasi ko‘rib chiqilgan. Metodologiyada hisobga olingan asosiy ko‘rsatkichlar innovatsion faollik darajasi, innovatsiyalarni joriy etishdan olingan iqtisodiy va ijtimoiy natijalardir. Metodologiya innovatsion faoliyat samaradorligini baholash va yanada takomillashtirish yo‘nalishlarini aniqlash imkonini beradi

Ушбу мақолада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик ўрнини таҳлил қилишда мавжуд бўлган муаммолар ва потенциал имкониятлар аниқланган. Шу билан бирга кичик бизнес субъектларини экспорт салоҳиятини иқтисодиёт тармоқлари кесимида, экспорт ва инновация жараёнларини ўзаро мувофиқ холда йўлга қўйиш асосида кенгайтириш ва такомиллаштириш йўллари таклиф қилинган.

Мақолада мамлакатимиз иннοвациοн фаοлияти ва кοрхοналарда иннοвациοн жараёнларни самарали ташкил этиш йўналишлари ёритилган. Шу билан бирга Ўзбекистон Республикасида иннοвациοн ривοжланишни жадаллаштириш, иқтисοдиётнинг барча тармοқларида иннοвациялар ва технοлοгияларни кенг татбиқ қилиш, инсοн капитали, илм-фан ва иннοвация сοҳаларини ривοжлантириш борасида таклиф ва тавсифлар келтирилгандир

Ushbu maqolada korxonalar faoliyatini zamonaviy mexanizmlar asosida takomillashtirishni taqozo etuvchi innovatsion iqtisodiyotda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar va islohotlar bayon etilgan. Shuningdek innovatsion iqtisodiyot sharoitida iqtisodiy siyosat va strategiyalarni ishlab chiqish va bu o‘zgarishlarni yangi usul, yangi texnika – texnologiya bilan ta’minlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Aynan bu borada “innovatsiya” atamasi, uning vujudga kelish bosqichlari va tasniflanishi ko‘rib chiqilgan. Innovatsiyalarning bugungi kunda, iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishdagi ahamiyati, uning jahon iqtisodiyotiga ta’siri o‘rganilgan.

Maqolada innovatsion sektorda davlat-xususiy sheriklik (DXSH) masalalari va cheklangan resurslar sharoitida uni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. DXSh sohasida milliy iqtisodiyotning innovatsion rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi muammolar ko‘rsatilgan va davlat-xususiy sheriklikdan foydalanishga asoslangan O‘zbekiston iqtisodiyotining innovatsion rivojlanishini takomillashtirish mexanizmi taklif etilgan.

Ushbu maqolada tijorat banklarida innovatsion jarayonlarni boshqarish samaradorligini oshirishning nazariy qarashlari ko'rib chiqilgan, kredit tizimini rivojlantirish masalalari o'rganilgan. Shuningdek, banklarning innovatsion faoliyati bo'yicha yuqori noaniqlikni tavsiflovchi amaliy takliflar berilgan, bu esa o'z navbatida xatarlarni boshqarishning moslashuvchan modellaridan foydalanishni talab qiladi.

Мақолада миллий иқтисодиётнинг институтционал тузилмасининг моҳияти, унинг трансформациясига таъсир этувчи экзоген ва эндоген омиллар тадқиқ этилади. Мақолада илм-фан, бизнес ва давлатнинг муваффақиятли ҳамкopлиги шакллаpидан биpи бўлган иннoвациoн кластеpлаp хамда давлат-xусусий шеpиклиги (ДXШ) иқтисoдиётнинг институтциoнал тузилмасини такoмиллаштиpишнинг устувop йўналишлаpи сифатида илмий асосланган.

Ushbu maqola iqtisodiyotni tarkibiy modernizatsiyalashning jadallashuvi, davlat-xususiy sheriklik ko‘lamining kengayishi, «yashil» kun tartibining o‘sishi va raqamli islohotlarning chuqurlashuvi sharoitida O‘zbekistonga 2030-yilgacha bo‘lgan davrda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni (TXI) jalb qilish istiqbollarini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqotning maqsadi kapital oqimining nafaqat miqdoriy ko‘lamini, balki uning mehnat unumdorligi, texnologik yangilanish, eksport diversifikatsiyasi va mahalliy qo‘shilgan qiymat zanjirlarini shakllantirishga qo‘shadigan sifatli hissasini belgilovchi omillarni aniqlashdan iborat. Metodologik baza 2022–2025-yillardagi rasmiy va tahliliy materiallarning qiyosiy-institutsional, tarkibiy va muammoga yo‘naltirilgan tahlilini birlashtiradi. Adabiyotlar tahlili asosida shuni ko‘rsatadiki, rivojlanayotgan va o‘tish davri iqtisodiyotlari uchun TXIning barqaror samarasi institutlar sifatiga, tartibga solish muhitining prognoz qilinuvchanligiga, moliya bozorining chuqurligiga hamda davlatning investitsiya siyosatini sanoat, innovatsiya va infratuzilma strategiyalari bilan bog‘lash qobiliyatiga bog‘liq. Tadqiqot natijasida O‘zbekiston salmoqli raqobatbardosh ustunliklarga: keng ichki bozor, demografik salohiyat, isloh qilingan valyuta tizimi, xalqaro biznesning yuqori qiziqishi hamda energetika, sanoat, logistika va xizmat ko‘rsatish sohalaridagi yirik investitsiya portfeliga ega ekanligi aniqlandi. Shu bilan birga, tarmoqlar konsentratsiyasi, investitsion kuzatuvning (aftercare) parokandaligi, ichki kapital bozorining yetarli darajada rivojlanmaganligi, shuningdek, DXSh loyihalari bo‘yicha shartli fiskal majburiyatlarning o‘sishi kabi xatarlar ham ko‘rsatib o‘tilgan. Loyiha yakunida «investitsiyalar hajmini maksimallashtirish» modelidan «TXI sifatini maksimallashtirish» modeliga o‘tish zarurligi to‘g‘risida xulosa chiqarilgan. Bu model loyihalarni selektiv tanlash, aftercare vositalarini rivojlantirish, mahalliylashtirish va texnologiyalar bo‘yicha KPI tizimini joriy etish, shuningdek, investitsiya siyosatini yashil o‘tish va inson kapitalini rivojlantirish vazifalari bilan yanada uzviy bog‘lashni nazarda tutadi.

Mazkur maqolada iqtisodiyot tarmoqlarining raqamli transformatsiyasi jarayonida generativ sun’iy intellektning o‘rni, xususan, uni joriy etish samaradorligini baholash hamda texnologik xavfsizlikni ta’minlash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda generativ sun’iy intellekt ishlab chiqarish, moliya, logistika, davlat boshqaruvi va boshqa tarmoqlarda mehnat unumdorligini oshirish, operatsion tezlikni jadallashtirish, qaror qabul qilish sifatini yaxshilash hamda innovatsion salohiyatni kuchaytirishda strategik vosita sifatida namoyon bo‘layotgani asoslab berilgan. Shu bilan birga, uning afzalliklari bilan bir qatorda ma’lumotlar sizib chiqishi, modeldan noto‘g‘ri foydalanish, shaxsiy daxlsizlik buzilishi, ishonchsiz natijalar va kiberxavfsizlikka oid zaifliklar kabi jiddiy texnologik xatarlar ham mavjudligi ta’kidlangan. Tadqiqot OECD, Jahon banki, NIST hamda tarmoqqa oid ochiq manbali ilmiy va institutsional adabiyotlarning sifatli qiyosiy tahliliga asoslangan. Natijalar generativ sun’iy intellekt samaradorligini iqtisodiy ko‘rsatkichlar va texnologik xavfsizlik mezonlarini birlashtirgan ikki tomonlama yondashuv asosida baholash zarurligini ko‘rsatadi. Xulosa sifatida, ushbu texnologiyani barqaror joriy etish uchun nafaqat raqamli infratuzilma va tashkiliy moslashuv, balki kuchli boshqaruv mexanizmlari, inson nazorati hamda uzluksiz risk monitoringi talab etilishi qayd etilgan.

Ushbu maqola O’zbekistonda inson kapitalini rivojlantirish jarayonida ilg‘or xorijiy tajribalarni joriy etishning nazariy va amaliy asoslarini tahlil qiladi. Jahon miqyosidagi islohotlar, O‘zbekistonning ichki muammolari va ularni hal etish yuzasidan davlat siyosati tahlil qilinadi. Inson kapitaliga ta’sir etuvchi omillar ta’lim, salomatlik, mehnat bozori, innovatsiya va institutsional rivojlanish bo‘yicha guruhlarga ajratilib, iqtiboslar bilan yoritiladi. Metodologiyada Inson Kapitali Indeksi (IKI) va Inson Taraqqiyoti Indeksi (ITI)ni hisoblash usullari, xalqaro va milliy ma’lumotlar bazalari tasvirlanadi. Natija va tahlil qismida O‘zbekistonning IKI va ITI ko‘rsatkichlari xorijiy davlatlar bilan solishtiriladi. Muhokama bo‘limida xorijiy tajribalarni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish yo‘llari beriladi.

Maqolada platforma iqtisodiyoti sharoitida bozor ekotizimining raqobat va hamkorlik uyg‘unligiga asoslangan modeli tahlil qilinadi. Tadqiqotda kompaniyaning markaziy subyekt sifatidagi o‘rni, yetkazib beruvchilar, iste’molchilar, yangi kirib keluvchilar va o‘rinbosar platformalar bilan o‘zaro munosabatlari yoritiladi. Model “koopetitsiya” tamoyili asosida raqobat bosimi va hamkorlik orqali qiymat yaratish jarayonlarini ochib beradi. Olingan natijalar platforma bozorlarida barqaror rivojlanish, innovatsiyalarni jadallashtirish va bozor samaradorligini oshirish mexanizmlarini tushuntirishga xizmat qiladi.

Baliqchilik sohasi global oziq-ovqat xavfsizligi uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib, barqarorlik bilan bog‘liq muammolar ortib bormoqda. Ishlab chiqaruvchilar, qayta ishlovchilar va tarqatuvchilarni birlashtiruvchi rivojlangan B2B (business-to-business) bozori taʼminot zanjiri bo‘ylab qo‘shimcha qiymat yaratishi va innovatsiyalarni rag‘batlantirishi mumkin. Ushbu maqolada baliqchilik sohasida B2B bozori shakllanishining nazariy asoslari va metodologik yondashuvlari hamda bunday bozorning barqaror rivojlanishga hissa qo‘shish roli dunyo va O‘zbekiston tajribasi nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tendensiyalarni, cheklovlarni va eng yaxshi amaliyotlarni tahlil qilish uchun BMT/FAO maʼlumotlari va soha tadqiqotlari integratsiyalangan. Asosiy xulosalar shuni ko‘rsatadiki, B2B kanallarida ilg‘or qayta ishlash texnologiyalari, sertifikatlash tizimlari va raqamli yechimlarni joriy etish samaradorlikni oshiradi va isrofgarchilikni kamaytiradi. B2B platformalarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, maqsadli texnik tayyorgarlik va barqaror amaliyotlarni joriy etish uchun rag‘batlar tavsiya etiladi.

Мақолада минтақавий ривожланишнинг назарий асослари, унинг турли босқичларда шаклланган назариялари ҳамда замонавий ёндашувлари илмий таҳлил қилинади. Анъанавий конвергенция ва дивергенция назариялари, ядро–периферия модели билан бирга эндоген ўсиш, инновация ва кластерлашув каби муосир концепциялар ҳам кўриб чиқилади. Шунингдек, молиявий механизмлар ва давлат молиясининг ҳудудий ривожланишдаги роли, уларнинг самарадорлигини таъминлашда институционал ва ташкилий асосларнинг аҳамияти ёритилади. Таъкидланганидек, замонавий шароитда минтақавий ривожланишнинг энг самарали йўли иқтисодий, ижтимоий, сиёсий ва маданий омилларни уйғунлаштирган интегратив ёндашув ҳисобланади. Шу тариқа, мақолада ҳудудий фаровонлик ва барқарор иқтисодий ўсишни таъминлашда молиявий воситалардан мақсадли ва самарали фойдаланиш тамойиллари илмий жиҳатдан асослаб берилади.

To‘qimachilik sanoati, global raqobat sharoitida innovatsion faoliyatni rivojlantirish va samaradorligini oshirishni maqsad qiladi. Global iqtisodning rivojlanishi iste’molning sezilarli darajada oshishiga olib keldi, ammo bu o‘sish aniq inqilobiy tengsizliklar bilan belgilanadi.

Milliy iqtisodiyot har bir mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u iqtisodiy o‘sish, ish o‘rinlari yaratish, aholi farovonligini oshirish va barqaror rivojlanishni ta’minlashda asosiy omil hisoblanadi. Ushbu maqolada investitsiya va innovatsiyaning milliy iqtisodiyotni rivojlantirishdagi roli haqida ma’lumotlar berilgan.

Hozirda jahon miqyosida moliyaviy menejmentning asosiy funksional elementi hisoblangan moliyaviy rejalashtirish tizimini takomillashtirish masalalari keng tadqiq etilmoqda. Xususan, global pandemiya sharoitida tashqi bozorlardagi oʻzgaruvchan muhitga tez moslashuvchan moliyaviy rejalashtirish tizimi va uning strategik rejalar bilan uygʻunlashtirilgan mukammal modelini shakllantirish yuzasidan maqsadli izlanishlar olib borilmoqda. Shuningdek, moliyaviy menejmentning asosiy funksional elementlaridan biri kompaniyalar moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini kompleks baholashning keng koʻrsatkichlar arsenalini mujassamlashtiruvchi moliyaviy diagnostikaning tashkiliy arxitekturasini takomillashtirishga eʼtibor qaratilmoqda.