Mazkur maqolada O‘zbekiston aholisining “ishlamayotgan” jamg‘armalarini, ya’ni investitsiya sifatida rasmiy iqtisodiyotga jalb etilmagan pul ko‘rinishidagi va pul ko‘rinishida bo‘lmagan sarmoya va zaxiralari ko‘lami va qiymatini aniqlash va tahlil qilish metodologiyasi taklif etiladi. Metodologiya iqtisodiyotning o‘ziga xos jihatlarini, xususan, AQSh dollarining ichki bozorga bo‘lgan yuqori darajadagi ta’sirini, xufyona iqtisodiyotning yuqori ulushini, investitsiya kompaniyalarining past rivojlanish darajasini inobatga olgan. Ushbu tadqiqotda ko‘p bosqichli yondashuv, xususan makroiqtisodiy balans usullari uy xo‘jaliklari bo‘yicha mikroma’lumotlar, naqd pulga bo‘lgan talabning xulq-atvor asosidagi modellari va manbalarni integratsiya qilish uchun bayes strukturali modulini uyg‘unlashtiruvchi ko‘p bosqichli yondashuv taklif etilgan. Ma’lumot manbalari, validatsiya jarayonlari, hududlar bo‘yicha bo‘lish va taqsimlash va joriy etish algoritmi tavsiflangan.
Ushbu maqolada tikuv-trikotaj korxonalari boshqaruv tizimida marketing natijadorligini boshqarishning samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan tarkibiy tuzilmani takomillashtirish masalasi o‘rganilgan
Ushbu maqola Markaziy Osiyoda innovatsiya va yuqori o‘sishli tadbirkorlikni rivojlantirishga intilayotgan O‘zbekistonda venchur kapital ekotizimining paydo bo‘lishi va rivojlanishini o‘rganadi. Innovatsion moliyalashtirish va tadbirkorlik ekotizimlari bilan bog‘liq nazariy asoslarga tayanib, tadqiqot O‘zbekistonda venchur kapital faoliyatining hozirgi holatini tahlil qiladi, chiqish imkoniyatlarining cheklanganligi, moliyaviy savodxonlikning pastligi, tijoratlashtirish to‘siqlari va huquqiy-me’yoriy bo‘shliqlar kabi asosiy tarkibiy muammolarni aniqlaydi hamda so‘nggi siyosiy-iqtisodiy tashabbuslarning samaradorligini baholaydi. Tahlil KPMGning 2024-yilgi Markaziy Osiyo bo‘yicha hisobotidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi va uni xalqaro amaliy tadqiqotlarning qiyosiy xulosalari, jumladan Isroilning "Yozma" dasturi, Singapurning hamkorlikdagi investitsiyalarni rag‘batlantirish choralari va Janubiy Koreyaning jamg‘armalar jamg‘armasi (fond-of-fonds) modeli bilan to‘ldiradi. Maqolada venchur kapital ekotizimini mustahkamlash bo‘yicha bosqichma-bosqich rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar, jumladan, huquqiy islohotlar, investorlar uchun soliq imtiyozlari, birgalikda sarmoya kiritish mexanizmlari va salohiyatni oshirish tashabbuslari taklif etilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda venchur kapitali sektori endigina shakllanayotgan bo‘lsa-da, maqsadli davlat aralashuvi uning innovatsion iqtisodiy o‘sishning kuchli, global integratsiyalashgan harakatlantiruvchi kuchiga aylanishini tezlashtirishi mumkin.
Сўнгги йилларда Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодий тузилмасидаги ўзгаришларни ва жаҳон бозорларига интеграциясини кучайтирмоқда. Ушбу тадқиқот 2017-2024 йилларда Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистоннинг маҳсулот мураккаблик индекси (PCI)ни таҳлил қилади. Натижалар Ўзбекистон, Қозоғистон ва Туркманистонда саноатни босқичма-босқич модернизация қилиш билан мураккаблик ошиб бораётганини, Қирғизистон ва Тожикистонда эса паст қийматли хомашё экспортга таяниш сабаб PCI кўрсаткичлари пасайганини кўрсатди. Маҳсулот мураккаблигини ошириш диверсификация ва барқарор ўсиш учун муҳимдир.
Oʻzbekiston Respublikasida islomiy mikromoliyalash tizimining rivojlanishi moliyaviy inklyuziya va iqtisodiy oʻsishni taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot islomiy mikromoliyalash institutlarining tarkibi, faoliyat koʻrsatkichlari va rivojlanish istiqbollarini tahlil qiladi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, huquqiy bazani takomillashtirish va xalqaro tajribalarni joriy etish orqali tizimni yanada rivojlantirish imkoniyatlari mavjud.
Мақолада институционал ёндашувнинг назарий асослари ва унинг минтақавий иқтисодий ривожланишга таъсири таҳлил қилинади. Миллий ва ҳудудий институтлар ўртасидаги уйғунлик, расмий ва норасмий институтлар ҳамкорлиги, ижтимоий ишонч ва маданий омиллар асосида институционал тузилмавий модул концепцияси таклиф этилади.
Maqolada iqtisodiyotning innovatsion rivojlanishida inson kapitalining o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Inson kapitali innovatsion jarayonlarning asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri sifatida qaralib, uning bilim, malaka, salohiyat va ijodiy yondashuv bilan bog‘liq tarkibiy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, innovatsion iqtisodiyot shakllanishida kadrlar salohiyatini oshirish, ta’lim tizimini takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash hamda tegishli infratuzilmani rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari inson kapitaliga yo‘naltirilgan investitsiyalar mamlakat iqtisodiy o‘sishi, raqobatbardoshligini oshirish va innovatsion faollikni kuchaytirishda hal qiluvchi omil ekanligini tasdiqlaydi.
Мақолада Ўзбекистон Республикаси ҳудудлари бўйича 2010-2024 йиллар давомидаги ялпи ҳудудий маҳсулот ва аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг ўзгариш динамикаси ҳар томонлама таҳлил этилган. Статистик маълумотларга таяниб, ҳудудий табақаланишнинг чуқурлашуви бўйича барқарор тенденциялар аниқланди: аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг вариация Мақолада Ўзбекистон Республикаси ҳудудлари бўйича 2010-2024 йиллар давомидаги ялпи ҳудудий маҳсулот ва аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг ўзгариш динамикаси ҳар томонлама таҳлил этилган. Статистик маълумотларга таяниб, ҳудудий табақаланишнинг чуқурлашуви бўйича барқарор тенденциялар аниқланди: аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг вариация коэффициенти 42,9 фоиздан 70,7 фоизгача кўтарилиб, халқаро ташкилотлар белгилаган 50 фоизлик танқидий чегарадан ошиб кетди. Энг ривожланган ва энг кам ривожланган ҳудудлар ўртасидаги тафовут 3,0 баробардан 5,8 баробаргача кенгайди. Минтақавий қутбланиш жараёнларининг уч босқичли даври аниқланди: ривожланиш йўналишларининг мўътадил фарқланиши (2010-2016), ислоҳотлар даврида фаол қутбланишнинг бошланиши (2017-2020) ва номутаносибликларнинг кескин кучайиши (2021-2024). Ҳудудлар ижтимоий-иқтисодий ривожланиш даражаси бўйича уч гуруҳга ажратилиб, кластерлаштириш амалга оширилди: юқори ривожланган (Тошкент шаҳри ва Навоий вилояти), ўртача ривожланган (саккизта вилоят) ва паст ривожланган (тўртта ҳудуд). Таҳлиллар шуни кўрсатдики, ўрганилган давр мобайнида бирорта ҳам минтақанинг бир кластердан бошқасига ўтиш ҳолати кузатилмаган, бу эса минтақавий номутаносибликларнинг тизимли хусусиятга эга эканлигини англатади. Тадқиқот натижалари минтақавий сиёсатга бўлган ёндашувларни тубдан қайта кўриб чиқиш ва республиканинг ҳудудий ривожланиши учун кенг қамровли концепция ишлаб чиқиш зарурлигини кўрсатмоқда.
Ушбу мақолада корхоналарнинг иқтисодий хавфсизлигини таъминлашда ахборот-коммуникация технологияларининг (АКТ) аҳамияти ва улардан самарали фойдаланиш механизмлари таҳлил қилинади. Иқтисодий хавфсизликни шакллантирувчи асосий таркибий қисмлар ичида ахборот хавфсизлиги компонент сифатида алоҳида ўрин тутади. Мақолада корхонанинг ахборот муҳитини ҳимоя қилиш, ташқи ва ички таҳдидларга қарши курашиш, ахборот оқимини бошқариш, ҳамда ҳуқуқий, ташкилий ва дастурий-техник чора-тадбирларни жорий этиш орқали хавфсизликни таъминлаш масалалари ёритилади. Шунингдек, замонавий АКТ воситаларининг турлари, уларнинг функционал имкониятлари ва жорий этишда юзага келиши мумкин бўлган муаммоларга ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Таҳлиллар асосида корхоналарга мослашувчан бошқарув тизимлари, ахборот хавфсизлигини таъминлаш стратегиялари ва рақобатбардошликни оширишга қаратилган тавсиялар берилган.
Iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasi butun dunyo boʻylab, ayniqsa rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda isteʼmol bozori dinamikasini qayta shakllantirishda hal qiluvchi omilga aylandi. Ushbu maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirishning Oʻzbekistonda isteʼmol bozorining rivojlanishi va tarkibiy oʻzgarishiga taʼsiri oʻrganiladi. Tadqiqotda elektron tijorat platformalari, raqamli toʻlov tizimlari, onlayn chakana savdo xizmatlari va maʼlumotlarga asoslangan marketing kabi raqamli texnologiyalarning kengayishi isteʼmolchilarning xatti-harakatlarini, bozorga kirish imkoniyatini, raqobatni va samaradorlikni qanday oʻzgartirgani tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari, raqamli transformatsiya bozor shaffofligini oshirishga, tranzaksiya xarajatlarini kamaytirishga, isteʼmolchilar tanlovini kengaytirishga va isteʼmol bozorida kichik va oʻrta korxonalarning rolini oshirishga hissa qoʻshganligini koʻrsatmoqda. Shu bilan birga, tadqiqotda raqamli tengsizlik, infratuzilmadagi kamchiliklar va tartibga solish moslashuvi bilan bogʻliq doimiy muammolar aniqlangan. Maqolada maqsadli siyosat choralari va institutsional islohotlar bilan qoʻllab-quvvatlanadigan barqaror raqamli transformatsiya Oʻzbekistonda raqobatbardosh, inklyuziv va bardoshli isteʼmol bozorini shakllantirish uchun juda muhim degan xulosaga kelish mumkin.
Ushbu maqolada, O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi sohasida 2020- 2024-yillar mobaynida kuzatilgan dinamik o‘zgarishlar, ulardagi ayrim qonuniyatlar va ularning kelgusi davrlar uchun prognoz ko‘rsatkichlarga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida yoritib beriladi. Agrar tarmoqqa oid rasmiy statistik ma’lumotlar asosida qishloq xo‘jaligida yuz berayotgan modernizatsiyalash jarayonlari natijasida makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarda kuzatilayotgan o‘zgarishlar va ularning aholi farovonligiga ta’siri tahlil qilinadi.
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida turizm xizmatlari eksportining hozirgi holati statistik tahlil asosida o‘rganilgan. 2018–2024–yillar mobaynidagi eksport ko‘rsatkichlari, asosiy xizmat turlari va mintaqaviy yo‘nalishlar tahlil qilingan. Natijalarga ko‘ra, turizm xizmatlari umumiy xizmatlar eksportida ikkinchi o‘rinda turadi va qo‘shni davlatlar bilan aloqalar ustuvor ahamiyatga ega. Tadqiqot davomida SWOT, tarkibiy, dinamik va solishtirma tahlil usullari qo‘llanildi. Xulosa va takliflar qismida turizm eksportini yanada rivojlantirish uchun infratuzilma, raqamli marketing, hududiy diversifikatsiya va norasmiy institutlar salohiyatidan foydalanish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Ushbu maqolada aholi bandligi tushunchasi va iqtisodiy faoliyat kategoriyalarda tarkibiy o‘zgarishlar o‘rganib chiqilgan, hududlar bo‘yicha rasmiy va norasmiy sektorlarda band aholining ko‘rsatkichlari tahlil etilgan va ishsizlikka olib keladigan omillarni bartaraf etish borasida tegishli taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Bu omillar yig‘indisining band aholi tuzilmasi va tarkibiga ta’siri insonning mehnatga qobiliyati va uning ishlab chiqarish jarayonidagi faol ishtiroki oqibati hosili bo‘lib, mutaxassisligi va kasbi bilan belgilanadi.
Ushbu maqolada aholi pul daromadlari va xarajatlarining statistik tahlili oʻrganilgan. Tadqiqot natijasida aholi daromadlari va xarajatlarining tarkibiy tuzilishi, ularning oʻzgarish tendensiyalari hamda bu koʻrsatkichlarga taʼsir etuvchi omillar aniqlangan. Tahlil asosida tegishli xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Мазкур мақолада Ўзбекистонда хизматлар соҳасининг иқтисодиётдаги аҳамияти, унинг ЯИМдаги улуши ва меҳнат бозорига таъсири атрофлича таҳлил қилинган. Хизматлар соҳаси орқали янги иш ўринлари яратиш, гендер ва ёшлар инклюзивлиги, рақамли хизматлар сингари стратегик йўналишлар ёритилган. Тадқиқотда иқтисодий фаолият турлари бўйича бандликнинг таркибий ўзгариши, соҳа тармоқларидаги ривожланиш динамикаси, меҳнат унумдорлиги, норасмий бандлик, инфратузилма ва кадрлар тайёрлаш тизимига оид муаммолар ҳам кўриб чиқилган. Илғор халқаро тажриба таҳлил қилиниб, Ўзбекистонда хизматлар соҳаси орқали аҳоли бандлигини самарали ошириш бўйича таклифлар берилган.
Maqolada 2017–2024 yillar davomida Oʻzbekiston eksportining tarkibiy diversifikatsiyasi empirik jihatdan tahlil qilinadi. Gorizontal diversifikatsiya eksport qilinayotgan mahsulotlar soni va Herfindal–Hirshman indeksi asosida, vertikal diversifikatsiya esa mahsulotlarning oʻrtacha eksport qiymati orqali baholangan. Regressiya natijalari shuni koʻrsatadiki, eksport qilinayotgan mahsulotlar sonining ortishi eksport hajmiga ijobiy va ahamiyatli taʼsir koʻrsatadi. Uzoq xorij mamlakatlari bilan savdo aloqalarida esa mahsulotlarning nafaqat soni, balki ularning yuqori qoʻshilgan qiymatga ega boʻlishi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu vertikal diversifikatsiyani rivojlantirish zarurligini koʻrsatadi. Tadqiqot shuningdek, Oʻzbekiston eksportining ayrim mahsulotlarga, xususan, oltinga yuqori darajadagi qaramligini aniqladi. Yuqori transport xarajatlarini hisobga olgan holda, qayta ishlangan, innovatsion va raqobatbardosh mahsulotlarni eksport qilish Oʻzbekiston tashqi savdosining barqarorligini taʼminlashda muhim hisoblanadi.
