ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДАГИ ҲУДУДИЙ НОМУТАНОСИБЛИКЛАРНИНГ ЧУҚУРЛАШУВИНИ КЎРСАТУВЧИ ОМИЛ СИФАТИДА ЯЛПИ ҲУДУДИЙ МАҲСУЛОТ ДИНАМИКАСИ
DOI:
https://doi.org/10.60078/2992-877X-2025-vol3-iss11-pp387-393Annotasiya
Мақолада Ўзбекистон Республикаси ҳудудлари бўйича 2010-2024 йиллар давомидаги ялпи ҳудудий маҳсулот ва аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг ўзгариш динамикаси ҳар томонлама таҳлил этилган. Статистик маълумотларга таяниб, ҳудудий табақаланишнинг чуқурлашуви бўйича барқарор тенденциялар аниқланди: аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг вариация Мақолада Ўзбекистон Республикаси ҳудудлари бўйича 2010-2024 йиллар давомидаги ялпи ҳудудий маҳсулот ва аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг ўзгариш динамикаси ҳар томонлама таҳлил этилган. Статистик маълумотларга таяниб, ҳудудий табақаланишнинг чуқурлашуви бўйича барқарор тенденциялар аниқланди: аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯҲМнинг вариация коэффициенти 42,9 фоиздан 70,7 фоизгача кўтарилиб, халқаро ташкилотлар белгилаган 50 фоизлик танқидий чегарадан ошиб кетди. Энг ривожланган ва энг кам ривожланган ҳудудлар ўртасидаги тафовут 3,0 баробардан 5,8 баробаргача кенгайди. Минтақавий қутбланиш жараёнларининг уч босқичли даври аниқланди: ривожланиш йўналишларининг мўътадил фарқланиши (2010-2016), ислоҳотлар даврида фаол қутбланишнинг бошланиши (2017-2020) ва номутаносибликларнинг кескин кучайиши (2021-2024). Ҳудудлар ижтимоий-иқтисодий ривожланиш даражаси бўйича уч гуруҳга ажратилиб, кластерлаштириш амалга оширилди: юқори ривожланган (Тошкент шаҳри ва Навоий вилояти), ўртача ривожланган (саккизта вилоят) ва паст ривожланган (тўртта ҳудуд). Таҳлиллар шуни кўрсатдики, ўрганилган давр мобайнида бирорта ҳам минтақанинг бир кластердан бошқасига ўтиш ҳолати кузатилмаган, бу эса минтақавий номутаносибликларнинг тизимли хусусиятга эга эканлигини англатади. Тадқиқот натижалари минтақавий сиёсатга бўлган ёндашувларни тубдан қайта кўриб чиқиш ва республиканинг ҳудудий ривожланиши учун кенг қамровли концепция ишлаб чиқиш зарурлигини кўрсатмоқда.
Kalit so‘zlar:
ялпи ҳудудий маҳсулот минтақавий номутаносибликлар ҳудудий ривожланиш ўзгарувчанлик коэффитсиэнти ҳудудларнинг кластерлашуви ҳудудий қутбланиш минтақавий сиёсат ЎзбекистонBibliografik manbalar
Krugman, P. (1991) Geography and Trade. Cambridge: MIT Press, 142 p.
OECD (2021) Regional Outlook 2021: Addressing COVID-19 and Moving to Net Zero Greenhouse Gas Emissions. Paris: OECD Publishing.
Perroux, F. (1950) ‘Economic Space: Theory and Applications’, Quarterly Journal of Economics, 64, pp. 89–104.
Porter, M.E. (1990) The Competitive Advantage of Nations. New York: Free Press, 855 p.
World Bank (2022) Uzbekistan: Toward a New Economy. Country Economic Update. Washington, DC: World Bank.
Гранберг, А.Г. (2000) Основы региональной экономики. М.: ВШЭ, 495 с.
Жихаревич, Б.С. (2013) ‘Территориальное стратегическое планирование: теория и практика’, Регион: экономика и социология, 3, С. 303–306.
Квинт, В.Л. (2019) Концепция стратегирования. Т. 1. СПб.: СЗИУ РАНХиГС, 132 с.
Климанов, В.В. and Будаева, К.В. (2014) ‘Эволюция разработки и содержания документов регионального стратегического планирования в России’, Региональная экономика: теория и практика, 40, С. 52–63.
Лексин, В.Н. and Швецов, А.Н. (2000) Государство и регионы: теория и практика государственного регулирования территориального развития. М.: УРСС, 368 с.
Мирзиёева, С.Ш. (2020) Методологические основы стратегирования социально-экономического развития Узбекистана. СПб.: ИПЦ СЗИУ РАНХиГС, 184 с.
Садыков, А.М. (2005) Основы регионального развития: теория, методология, практика. Ташкент: Иқтисод-молия, 280 с.
Садыков, А.М. (2019) Новая стратегия развития Узбекистана: формирование, приоритеты, реализация. Ташкент: Узбекистан, 536 с.
Указ Президента Республики Узбекистан (2017) № УП-4947 «О Стратегии действий по дальнейшему развитию Республики Узбекистан», 7 февраля.
Указ Президента Республики Узбекистан (2023) № ПФ-158 «О Стратегии «Узбекистан-2030», 11 сентября.
Yuklashlar
Nashr qilingan
Qanday qilib iqtibos keltirish kerak
Nashr
Bo'lim
Litsenziya

Ushbu ish Creative Commons Attribution 4.0 Worldwide.









