Ushbu maqolada  milliy raqobatbardoshlik tushunchasining nazariy asoslari Porter tomonidan ishlab chiqilgan “Diamond” modeli doirasida tahlil qilinadi hamda ushbu konsepsiyaning O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida namoyon bo‘lish xususiyatlari o‘rganiladi. Maqolada milliy farovonlikning tabiiy resurslar yoki makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar yig‘indisi emas, balki ichki raqobat muhiti, innovatsion salohiyat va institutsional rivojlanish bilan uzviy bog‘liqligi asoslab berilgan. Maqolada O‘zbekistonda bozor iqtisodiyotini rivojlantirish uchun moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirish bo‘yicha samarali chora-tadbirlar yoritilgan.

Qishloq xo‘jaligi korxonalarining iqtisodiy salohiyatini oshirish, sohada yuqori
qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni rivojlantirish orqali mamlakat sanoatini xomashyo, aholini sifatli oziq - ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash iqtisodiy islohotlarning hozirgi bosqichida muhim ahamiyat kasb etadi. Shundan kelib chiqqan holda, mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi korxonalari iqtisodiy salohiyatini tahlil qilish uslubiyoti tahlil qilinadi.

O‘zbekistonda hududlarni barqaror va jadal rivojlantirish uchun ularning kompleks mutanosib rivojlanishi, resurslardan foydalanish samaradorligi, iqtisodiy, investitsiyaviy va moliyaviy salohiyatini baholashning yagona tizimini joriy etish, hududlarni rivojlantirish uchun zarur moliyaviy resurslar va imkoniyatlar bilan ta’minlash, mahalliy davlat hokimiyati organlarining moliyaviy erkinligini yanada oshirish, mahalliy budjetga tushumlar to‘liqligini ta’minlash strategiyalarini ishlab chiqish va uni amaliyotga tatbiq etish borasidagi ilmiy-tadqiqotlar ko‘lamini yanada kengaytirish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Mazkur maqolada hududlarni barqaror rivojlantirish masalalari ham nazariy va ham amaliy jihatdan yoritib berilgan.

Maqolada turizmni rivojlantirish strategiyasini shakllantirish va uni amalga oshirishda hududlarning turistik salohiyatiga baho berish zaruriyatini taqozo etishi ta’kidlanib, salohiyat, turizm salohiyati va iqtisodiy salohiyat tushunchalariga berilgan ta’riflar tahlil etilgan. Hududlarning turistik salohiyatiga baho berishshda unga ikki tomonlama – ресурсга асосланган ва жараён yondashуви zarurligi ko‘rsatib o‘tilgan. Muallif tomonidan miqdoriy baho berish murakkab bo‘lgan hollarda resurs yondoshuviga asoslangan holda ekspert baholari yordamida baholash metodi taklif etilgan.

Mazkur maqola innovatsion iqtisodiyot sharoitida raqamli transformatsiyaning mintaqaviy iqtisodiy tendensiyalarga taʼsirini oʻrganadi. Soʻnggi yillarda chop etilgan tadqiqotlarni sistematik adabiyot tahlili (SLR) orqali tahlil qilish asosida, raqamli texnologiyalar (masalan, sunʼiy intellekt, katta maʼlumotlar va IoT) iqtisodiy oʻsish, innovatsion salohiyat va mintaqaviy nomutanosibliklarga qanday taʼsir qilishi koʻrib chiqilgan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, raqamli transformatsiya mintaqaviy iqtisodiy oʻsish va innovatsiyani sezilarli darajada ragʻbatlantiradi, ijobiy toʻkilish effektlari (positive spillover effects) orqali, ammo rivojlanayotgan mintaqalarda ekologik muammolar va tengsizliklarni kuchaytiradi. Xulosada salbiy taʼsirlarni yumshatish va barqaror rivojlanishni taʼminlash uchun integratsiyalashgan siyosatlarga ehtiyoj taʼkidlangan. Takliflar raqamli infratuzilmani rivojlantirish va yashil innovatsiyalarga investitsiya qilishni oʻz ichiga oladi.

Maqolada sanoat tarmoqlarida ishlab chiqarish samaradorligi hozirgi kundagi dolzarb mavzulardan biri ekanligi, hamda uni oshirishga qaratilgan bir qancha xorijiy va mahalliy olimlarning fikr-mulohazalari bayon etilgan. Sanoat korxonalarining ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun amalga oshirish lozim bo‘lgan ishlar nazariy jihatdan yoritilib berilgan va bu bo‘yicha xulosa va takliflar berilgan.

Qishloq xo‘jaligi korxonalarining iqtisodiy salohiyatini oshirish, sohada yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni rivojlantirish orqali mamlakat sanoatini xomashyo, aholini sifatli oziq - ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash iqtisodiy islohotlarning hozirgi bosqichida muhim ahamiyat kasb etadi. Shundan kelib chiqqan holda, mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi korxonalari iqtisodiy salohiyatini tashkil etuvchilari tahlil qilinadi.

Ushbu tadqiqot Huazhu Group mehmonxonalar tarmog‘ining 2014–2024-yillardagi uzoq muddatli (longityudinal) amaliy misoli asosida Xitoy turizm korxonalarining tashqi investitsiya strategiyasi "og‘ir aktivli" modeldan "yengil aktivli" modelga o‘tishining evolyutsion mexanizmlari va samaradorligini o‘rganadi. Makroiqtisodiy bosim sharoitida yengil aktivli model "mahalliylashtirish ijtimoiy legitimlik" zanjiri orqali investitsiya samaradorligini oshirishi aniqlandi. Raqamli salohiyat aksiyadorlik nazoratiga asoslanmagan boshqaruv mantiqini shakllantirib, jarayonda asosiy moderator bo‘lib xizmat qiladi. ESG tamoyillari va mahalliy kadrlar salohiyatining oshirilishi mezbon mamlakatlarda inklyuziv o‘sishni ta’minlaydi. Tadqiqot OLI paradigmasini ijtimoiy-dinamik yondashuv bilan boyitib, O‘zbekiston kabi "Bir makon, bir yo‘l" davlatlari uchun texnologik investitsiyalarni jalb qilish va "yashil" bandlikni rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi.

Mazkur maqolada Navoiy viloyatida ekoturizm infratuzilmasini rivojlantirishning hududiy muammolari, mavjud tabiiy-rekreatsion salohiyatdan foydalanish darajasi hamda ekoturizm xizmatlarini tashkil etish bilan bog‘liq tashkiliy-iqtisodiy masalalar tahlil qilingan. Hududda transport, muhandislik-kommunikatsiya va servis infratuzilmasining yetarli darajada rivojlanmaganligi ekoturizm faoliyatining samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani asoslab berilgan. Shuningdek, ekoturizm obyektlaridan samarali foydalanish, hududiy turizm klasterlarini shakllantirish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash hamda zamonaviy infratuzilma tizimlarini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari hududlarda barqaror turizmni rivojlantirish va aholi bandligini oshirishga xizmat qiladi.

О‘zbekistonda iqtisodiyot tarkibini diversifikatsiya qilish va uning raqobatbardoshligini oshirish, iqtisodiyotning barcha tarmoqlariga bozor mexanizmlarini izchillik bilan joriy etish, kambag‘allikni qisqartirish va aholi farovonligini oshirish,raqamli iqtisodiyotni jadal rivojlantirish, davlat kompaniyalarini transformatsiya qilish, davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini kamaytirish orqali barqaror iqtisodiy о‘sishni ta’minlash hozirgi kunda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning ustuvor yо‘nalishlarini tashkil etadi. Mazkur iqtisodiy islohotlar doirasida hududlarning moliyaviy salohiyatini oshirish, yalpi hududiy mahsulot hamini oshirish kabi masalalar muhim о‘rin tutadi. Shundan kelib chiqqan holda mazkur maqolada hududlarning moliyaviy salohiyatini oshirishning nazariy jihatlari tahlil qilingan.

Maqolada innovatsion sektorda davlat-xususiy sheriklik (DXSH) masalalari va cheklangan resurslar sharoitida uni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. DXSh sohasida milliy iqtisodiyotning innovatsion rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi muammolar ko‘rsatilgan va davlat-xususiy sheriklikdan foydalanishga asoslangan O‘zbekiston iqtisodiyotining innovatsion rivojlanishini takomillashtirish mexanizmi taklif etilgan.

Ushbu maqolada ishsiz yoshlarni ish bilan samarali bandligi ta’minlash, ularni iqtisodiy-ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash masalalari, yoshlarni tadbirkorlikka yo‘naltirish va bu borada xorijiy davlatlar tajribalari, olimlarning ilmiy-nazariy qarashlari tahlil qilindi. Natijada ishsiz yoshlarni bandligini ta’minlash bo‘yicha xorij tajribalari o‘rganilib, ularni mamlakatimiz iqtisodiyotiga joriy qilish istiqbollarni ko‘rsatib berildi.

Klaster strategiyalarini amalga oshirish va hududiy-innovatsion tarmoqlarni shakllantirish transmilliy o‘zaro aloqalarni rivojlantirish va hududlararo tarmoq tuzilmalarini shakllantirishga imkon berdi. Shundan kelib chiqqan holda, mazkur maqolada innovatsion klasterlar salohiyatidan foydalanishning iqtisodiy mazmuni ochib berilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston to‘qimachilik tarmog‘ini iqtisodiy rivojlantirishda investitsion imkoniyatlardan foydalanish yo‘nalishlari keltirilgan

Yoqilg‘i-energetika kompleksi (YEK) global iqtisodiy barqarorlik va o‘sishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada YEK korxonalarining innovatsion salohiyatini oshirish uchun maqsadli strategiyalar orqali konsepsiya ko‘rib chiqiladi va mavjud tendentsiyalar hamda natijalarni aks ettiruvchi statistik ma’lumotlar bilan qo‘llab-quvvatlanadi.

Ushbu maqolada jahon iqtisodiyotining zamonaviy rivojlanishi sharoitida ishlab chiqarish samaradorligini oshirishni rag'batlantiradigan, ichki mexanizmlarni shakllantirishga strategik yordam beradigan samarali investitsiya faoliyati, O’zbekiston respublikasida investitsiya jarayonining rivojlanishiga to'sqinlik qiluvchi asosiy salbiy tendentsiyalar mavjudligi va ularni rivojlantirishning istiqbolli yo‘nalishlari haqidagi ma’lumotlar berilgan.

Ushbu maqola sanoat korxonalarida innovatsiyalarni rivojlantirish tizimini shakllantirish shartlarini belgilaydi: malakali kadrlarni jalb qilish, eng so‘nggi ishlanmalarni o‘rganish, o‘z ixtirolarini himoya qilish, ishlab chiqarilgan mahsulotlarning patent sofligi, nomoddiy aktivlar qiymatini baholash. va test marketingi. Bundan tashqari, yangi g‘oyalar, bilim va malakali mutaxassislarni olish zarurati tufayli korxonalar boshqa bozor ishtirokchilari bilan hamkorlik qilishlari kutilmoqda. Bunday hamkorlikni mashhur "fan - kadrlar - ishlab chiqarish" zanjiri doirasida amalga oshirish mumkin.

Maqolada ichki turizmni rivojlantirishda tabiiy resurslar salohiyati tushunchasiga toʻxtalib oʻtilgan hamda uning iqtisodiy tizimini rivojlantirishdagi oʻrni yoritilgan.

Maqolada mamlakatni ijtimoiy iqtisodiy yuksalish uchun asosiy omil hisoblangan erkin iqtisodiy zonalar, ularning jozibadorligi va yuqori texnologiyali yangi ishlab chiqarish quvvatlarini tashkil etish, hududlarni raqobatdosh va eksportga yo‘naltirilgan zamonaviy sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishni o‘zlashtirishga yanada faol jalb qilish, ishlab chiqarish, muhandislik-kommunikatsiya, yo‘l-transport, ijtimoiy infratuzilma va logistika xizmatlarini jadal rivojlantirishni ta’minlash uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb etishni kengaytirishning eng muhim omili sifatida erkin iqtisodiy zonalarni izchil rivojlantirish borasida yanada qulay shart-sharoitlar yaratish, ayniqsa, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik, eksport salohiyatini oshirish diversifikatsion siyosatni kuchaytirish mintaqalar iqtisodiyotini barqarorligini va mamlakatimizdagi hozirgi holati yoritib berilgan.

Ushbu maqolada intellektual kapitalning iqtisodiy roli va uni qayta ishlab chiqarish va iqtisodiy muomalaga jalb qilish mexanizmining xususiyatlari o‘rganildi. Intellektual kapitalni iqtisodiy muomalaga jalb qilish jarayonining qonuniyatlarini tushunish va zarur shart-sharoitlarni yaratish hozirgi vaqtda iqtisodiy nazariya va iqtisodiy amaliyotning eng dolzarb muammolari ekanligi, intellektual kapitalning iqtisodiy roli va uni qayta ishlab chiqarish va iqtisodiy muomalaga jalb qilish mexanizmining xususiyatlari o‘rganilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi hududlarining innovatsion salohiyati, jumladan, uni baholash usullari, natijalarni tahlil qilish va mintaqaviy rivojlanish uchun ahamiyatini muhokama qilish ko‘rib chiqiladi. Iqtisodiy, ilmiy, kadrlar, texnik va axborot-kommunikatsiya omillarini hisobga olgan holda normallashtirilgan ko‘rsatkichlarga asoslangan integral hisoblash usuli taqdim etiladi. Sirdaryo mintaqasining innovatsion salohiyati tahlil qilinadi va uning boshqa mintaqalar orasidagi mavqei aniqlanadi.

Ushbu maqola iqtisodiyotni tarkibiy modernizatsiyalashning jadallashuvi, davlat-xususiy sheriklik ko‘lamining kengayishi, «yashil» kun tartibining o‘sishi va raqamli islohotlarning chuqurlashuvi sharoitida O‘zbekistonga 2030-yilgacha bo‘lgan davrda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni (TXI) jalb qilish istiqbollarini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqotning maqsadi kapital oqimining nafaqat miqdoriy ko‘lamini, balki uning mehnat unumdorligi, texnologik yangilanish, eksport diversifikatsiyasi va mahalliy qo‘shilgan qiymat zanjirlarini shakllantirishga qo‘shadigan sifatli hissasini belgilovchi omillarni aniqlashdan iborat. Metodologik baza 2022–2025-yillardagi rasmiy va tahliliy materiallarning qiyosiy-institutsional, tarkibiy va muammoga yo‘naltirilgan tahlilini birlashtiradi. Adabiyotlar tahlili asosida shuni ko‘rsatadiki, rivojlanayotgan va o‘tish davri iqtisodiyotlari uchun TXIning barqaror samarasi institutlar sifatiga, tartibga solish muhitining prognoz qilinuvchanligiga, moliya bozorining chuqurligiga hamda davlatning investitsiya siyosatini sanoat, innovatsiya va infratuzilma strategiyalari bilan bog‘lash qobiliyatiga bog‘liq. Tadqiqot natijasida O‘zbekiston salmoqli raqobatbardosh ustunliklarga: keng ichki bozor, demografik salohiyat, isloh qilingan valyuta tizimi, xalqaro biznesning yuqori qiziqishi hamda energetika, sanoat, logistika va xizmat ko‘rsatish sohalaridagi yirik investitsiya portfeliga ega ekanligi aniqlandi. Shu bilan birga, tarmoqlar konsentratsiyasi, investitsion kuzatuvning (aftercare) parokandaligi, ichki kapital bozorining yetarli darajada rivojlanmaganligi, shuningdek, DXSh loyihalari bo‘yicha shartli fiskal majburiyatlarning o‘sishi kabi xatarlar ham ko‘rsatib o‘tilgan. Loyiha yakunida «investitsiyalar hajmini maksimallashtirish» modelidan «TXI sifatini maksimallashtirish» modeliga o‘tish zarurligi to‘g‘risida xulosa chiqarilgan. Bu model loyihalarni selektiv tanlash, aftercare vositalarini rivojlantirish, mahalliylashtirish va texnologiyalar bo‘yicha KPI tizimini joriy etish, shuningdek, investitsiya siyosatini yashil o‘tish va inson kapitalini rivojlantirish vazifalari bilan yanada uzviy bog‘lashni nazarda tutadi.

Mintqalarning ishlab chiqarish salohiyati, uning o‘ziga xos tavsifiy jihatlari ochib berilgan. Shuningdek, mahalliy hamda xorijiy tadqiqotlar asosida sanoat salohiyati bo‘yicha qarashlar tizimlashtirilgan. Mazkur tadqiqotlar asosida mualliflik yondashuvlari ishlab chiqilgan. Shu bilan birga, mintaqa sanoat salohiyati omillari ilmiy-nazariy jihatdan sanab o‘tilgan.

Ushbu maqolada hududlarning investitsiyaviy jozibadorligini oshirishda moliya-kredit vositalarining, xususan, tijorat banklari investitsion kreditlari va fiskal preferensiyalarning ta’sirchanligini baholash hamda ushbu mexanizmlarni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflarni ishlab chiqishdan iborat. Ishda hududiy iqtisodiy o‘sishni moliyalashtirishdagi tizimli muammolar aniqlanib, markazlashgan resurslar taqsimotini hududlar ixtisoslashuviga moslashtirish zarurati asoslangan.

Mazkur maqolada O‘zbekistonda ziyorat turizmi infratuzilmasini rivojlantirish jarayonida xususiy investitsiyalarning tutgan o‘rni, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda so‘nggi yillardagi islohotlar ta’siri chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida statistik tahlil, komparativ (xalqaro) taqqoslash, SWOT tahlili va kontent tahlili kabi metodlar qo‘llanib, ziyorat turizmi infratuzilmasi rivojining hozirgi tendensiyalari va investitsion salohiyat baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, xususiy sektor ishtiroki sohani modernizatsiya qilishda, xizmatlar sifatini oshirishda va turistlar oqimini ko‘paytirishda muhim omil bo‘lib bormoqda. Xususan, davlat-xususiy sheriklik  mexanizmlarining kengayishi, raqamlashtirish, klaster yondashuvi va xalqaro hamkorlikning kuchayishi ziyorat turizmining istiqbolli rivojlanishi uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.