Ushbu maqola Qashqadaryo viloyatidagi sanoatning hozirgi holatini kompleks tahlil qiladi. Maqolada viloyat sanoatining tarkibi, rivojlanish dinamikasi, asosiy tarmoqlar va investitsiya imkoniyatlari ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, viloyat sanoatidagi mavjud muammolar, ular sababli yuzaga kelayotgan iqtisodiy to‘siqlar va sohada innovatsion yechimlarni joriy etish imkoniyatlari aniqlanadi. Tadqiqotda statistik ma’lumotlar, iqtisodiy ko‘rsatkichlar va amaliy misollar asosida analizlar olib borilgan. Natijada, viloyat sanoatining strategik rivojlanish istiqbollari, samarali resurslardan foydalanish va davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Mazkur maqola foyda soligʻi bilan bogʻliq soliq maʼmuriyatchiligini takomillashtirishga bagʻishlangan. Foyda soligʻi davlat uchun muhim daromad manbai boʻlib, samarali soliq maʼmuriyatchiligi byudjet daromadlarini samarali yigʻish va soliq toʻlovchilar tomonidan rioya etilishini taʼminlash uchun juda muhimdir. Ushbu tahlil jarayonni soddalashtirish, soliq toʻlashdan boʻyin tovlash holatlarini kamaytirish va tadbirkorlik subʼektlari uchun yanada qulay muhit yaratish maqsadida takomillashtirilishi mumkin boʻlgan soliq maʼmuriyatchiligining turli jihatlarini oʻrganadi. Tahlil turli mamlakatlardagi tegishli adabiyotlar, tadqiqotlar va tajribalarni koʻrib chiqishni oʻz ichiga oladi. Shu bilan birga, iqtisodiyotda yashirin aylanma savdo va umumiy ovqatlanish, avtotransportda tashish, uy-joy qurilishi va taʼmirlash, turarjoy xizmatlarini koʻrsatish kabi sohalar oʻrganilib, xorij tajribasi, mamlakatimizda uni qoʻllash boʻyicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar shakllantirilgan.

Soʻngi yillardagi Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli maʼmuriy islohotlar natijasida davlat fuqarolik xizmatchilarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini uzluksiz oshirib borishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Shu oʻrinda, boshqaruv kadrlarining salohiyatini oshirish jarayoniga innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish, ular uchun qulay shart-sharoitlar yaratish hamda istalgan vaqtda va joyda oʻzlari ustida mustaqil ishlashlari uchun virtual muhitni yaratish muhim sanaladi. Shularni inobatga olgan holda, ushbu maqolada raqamli texnologiyalar, jumladan sunʼiy intellekt texnologiyalarining taʼlim jarayonlaridagi imkoniyatlari boʻyicha ilgʻor xorijiy davlatlar tajribasi tahlil qilinib, bunday zamonaviy texnologiyalarni boshqaruv kadrlarining kompetensiyalarini baholash, ularning salohiyatidan kelib chiqib individual yondashish va kompetensiyalarini doimiy rivojlantirib borish mexanizmi ishlab chiqilgan, shuningdek, uni amaliyotga tatbiq etish boʻyicha taklif va tavsiyalar keltirilgan

Maqolada mintaqalarni ijtimoiy -iqtisodiy rivojlanishini davlat tomonidan tartibga solish tizmini transformatsiya jarayonlari tahlil qilingan hamda hududlarni boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkoniyatlarini kengaytirish masalalari koʼrilgan.

Maqolada raqamli iqtisodiyot doirasida soliqqa tortishni optimallashtirishga qaratilgan strategiya va uslublarni tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tez rivojlanayotgan raqamli bozor va tijorat faoliyatining yangi shakllarining paydo bo'lishi sharoitida soliqni samarali rejalashtirish davlat moliyaviy barqarorligining asosiy jihatiga aylanmoqda. Maqolada soliq qonunchiligini moslashtirish, maʼlumotlarni yigʻish va tahlil qilishda raqamli texnologiyalardan foydalanish mavzulari yoritilgan. Barqaror va prognoz qilinadigan davlat daromadlarini taʼminlashning asosiy omili boʻlgan raqamli tranzaksiyalar va xizmatlar boʻyicha soliqlarni samarali undirish mexanizmlarini ishlab chiqishga alohida eʼtibor qaratilgan.

Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligini moliyalashtirishda byudjet, sug‘urta va bank mexanizmlarini integratsiyalash orqali moliyaviy barqarorlikni ta’minlash masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sektori misolida davlat byudjeti subsidiyalari, qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi va tijorat banklari kreditlashining o‘zaro uyg‘unlashuvi natijasida yuzaga keladigan sinergetik samarani baholashdir. Metodologik asos sifatida ilmiy-adabiy manbalar tahlili, korrelatsion va regressiya tahlili, sug‘urta hisoblash modeli, kredit xavfi tahlili hamda fermer xo‘jaliklari kapitalizatsiya indeksini baholash usullaridan foydalanildi. IMF, FAO, Jahon banki, OECD va boshqa xalqaro tashkilotlar, shuningdek, O‘zbekistonning rasmiy statistik ma’lumotlari asosida ma’lumotlar bazasi shakllantirildi. Tadqiqot natijalari davlat agrar xarajatlari ulushi oshishi qishloq xo‘jaligi o‘sishining o‘zgaruvchanligini kamaytirishini, sug‘urta qamrovi kengayishi agrar kreditlardan foydalanish imkoniyatlarini yaxshilashini, sug‘urtalangan kreditlarda defolt ehtimoli sezilarli darajada pasayishini ko‘rsatdi. Fermer xo‘jaliklari kapitalizatsiya indeksining pastligi O‘zbekistonda agrar kapital ta’minotini kuchaytirish zarurligini tasdiqlaydi. Mualliflar byudjet, sug‘urta va bank mexanizmlarini kompleks integratsiyalash agrar sektor moliyaviy barqarorligini mustahkamlashning ustuvor yo‘nalishi ekanini asoslaydi va agrar siyosat uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqadi.

Maqola soliq organlari faoliyatining baholanish tartiblari, baholashning asosiy maqsadlari, bu borada ilmiy izlanishlar olib borgan olimlar, ularning qarashlari, soliq organlari faoliyati samaradorligini baholovchi ko‘rsatkichlar ularning mazmun-mohiyati, xorijiy mamlakatlarda va O‘zbekiston Respublikasi soliq organlari faoliyatining samaradorligi va ularning bugungi kundagi holati haqida tushuncha beradi.

Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarni jalb etishning dolzarbligi, mavjud imkoniyatlar, muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar keng yoritilgan. Xususan, mamlakatda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, soddalashtirilgan soliq tizimi, investorlarga berilayotgan huquqiy kafolatlar va preferensiyalar tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida O‘zbekistonga investitsiyalarni yanada ko‘proq jalb etish yo‘llari, xususan davlat-xususiy sheriklik (DXX) mexanizmlari, infratuzilmani rivojlantirish, raqamli iqtisodiyot va yashil energetika sohalaridagi imkoniyatlar o‘rganilgan. Maqolada xorijiy investorlar uchun qulay investitsion muhit yaratish, byurokratik to‘siqlarni kamaytirish va ishonchli huquqiy tizimni shakllantirish bo‘yicha samarali takliflar ilgari surilgan.

Maqola O‘zbekiston Respublikasi sanoat korxonalari iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash tizimiga raqamli texnologiyalarni yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida integratsiyalash mexanizmlarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Ishda sanoat sektorining raqamli transformatsiyasining hozirgi holati tahlil qilinib, raqamli va yashil texnologiyalarni bir vaqtning o‘zida joriy etishning sinergetik ta’sirlari aniqlangan. Tadqiqot 2019-2024-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlarning kompleks tahlili, ekspert baholari va xalqaro tajribalarga asoslangan. Raqamlashtirish sharoitida iqtisodiy xavfsizlikning asosiy tarkibiy qismlari belgilandi: kiberxavfsizlik, texnologik suverenitet, operatsion barqarorlik va ekologik mas’uliyat.

Ushbu maqola uy-joy kommunal sohasida innovatsion loyihalarni qo‘llashning zamonaviy yondashuvlarini tahlil qiladi. Innovatsiyalar, jumladan, energiya samaradorligini oshirish, ekologik toza qurilish materiallarini qo‘llash, suv va chiqindilarni boshqarish, shuningdek, aholi uchun qulay xizmatlarni taqdim etish bo‘yicha yangi texnologiyalarni ko‘rib chiqadi. Maqolada ushbu innovatsion yondashuvlarning ahamiyati, ularning uy-joy kommunal sohasiga qo‘shayotgan hissasi va kelajakda ushbu loyihalarning rivojlanish istiqbollari muhokama qilinadi. Innovatsion loyihalar nafaqat iqtisodiy jihatdan samarali, balki ekologik barqarorlikni ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Maqola, shuningdek, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, davlat-xususiy sherikchilik va barqaror rivojlanish masalalariga alohida e'tibor qaratadi.

Mazkur maqola doirasida O‘zbekiston byudjet tashkilotlarida moliyaviy nazoratni yo‘lga qo‘yish, byudjet resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish va moliyaviy audit xizmatlarini takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.O‘zbekiston Respublikasining 2025-2027-yillarga mo‘ljallangan fiskal strategiyasidan kelib chiqib, ushbu ilmiy tadqiqot ishida davlat moliyasi tizimini isloh qilish, byudjet xarajatlaridan samarali foydalanish tamoyillariga rioya qilish, fiskal javobgarlik va hisobdorlikni kuchaytirish, byudjetning ochiqligini ta’minlash hamda fiskal risklarni boshqarish masalalariga katta e’tibor qaratilgan.

Respublikada qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishda  innovatsion xizmat koʻrsatish jarayonlarini isloh qilishda xizmatlar sohasidagi subyektlarning innovatsion  faoliyati  sohasida mualliflarninbg mavjud nazariy metodologik tadqiqotlariga tayangan holda xizmatlar innovatsiyalarning tashkiliy va iqtisodiy  yangiliklar bilan bogʻliq butun doirasini maʼlum bir tizimga keltirish va ularning yuzaga kelishiga sababchi boʻlgan asosiy qonuniyatlarini aniqlashga harakat qilib koʻramiz. Biroq tashkiliy-iqtisodiy innovatsiyalar rolini yanada chuqurroq tushunish uchun innovatsion faoliyatning ushbu oʻziga xos obyekti qanday vujudga kelishi va rejalashtirilishini tushunib olish zarur.

Ushbu maqolada global iqlim o‘zgarishining qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishiga ko‘rsatadigan ta’siri xalqaro ilmiy tadqiqotlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda haroratning ko‘tarilishi, yog‘ingarchilik rejimining o‘zgarishi, suv resurslarining tanqisligi kabi omillar hosildorlikka qanday ta’sir qilayotgani o‘rganiladi. Xususan, g‘alla, paxta, makkajo‘xori kabi asosiy ekinlar misolida issiqlik va namlik balansining o‘zgarishi ularning o‘sish fazalariga va hosildorlik darajasiga bevosita ta’sir qilishi isbotlangan. Turli davlatlarda olib borilgan panel regressiya, ARIMA, va GARCH modellariga asoslangan tadqiqotlar iqlim o‘zgarishining qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishiga sezilarli salbiy ta’sirini ko‘rsatmoqda. Maqolada, ushbu xulosalar asosida O‘zbekiston sharoitida tadqiqot olib borish zarurligi asoslanadi.

Ushbu maqolada xalqaro amaliyotda erkin iqtisodiy hududlarni (EIH) moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning ilg‘or tajribalari tahlil qilingan hamda ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash istiqbollari asoslab berilgan. Tadqiqot davomida AQSh, Xitoy, Yaponiya, Rossiya kabi mamlakatlar tajribasida EIHlarning investitsion jozibadorligini oshirishda qo‘llaniladigan moliyaviy mexanizmlar, jumladan, soliq va bojxona preferensiyalari, davlat-xususiy sheriklik asosidagi infratuzilma loyihalari, maxsus investitsiya fondlari hamda xalqaro moliya institutlari kredit liniyalarining o‘rni yoritilgan. Shuningdek, mamlakatimiz sharoitida xalqaro ilg‘or yondashuvlarni moslashtirish orqali hududiy ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, eksportni kengaytirish va yangi ish o‘rinlarini yaratish bo‘yicha takliflar berilgan.

Maqolada aholi turmush farovonligining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi oʻrni hamda uning asosiy belgilovchi omillari tahlil qilinadi. Aholi turmush farovonligini yaxshilash boʻyicha davlat siyosatini takomillashtirish boʻyicha tegishli takliflar ishlab chiqilgan.

Ushbu maqolada Estoniya misolida raqamlashtirishning ta’lim xizmatlari bozoriga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Estoniya raqamli transformatsiya bo‘yicha dunyo yetakchilaridan biri sifatida tahlil qilinib, davlat tashabbuslari, raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish va ta’lim platformalarini joriy etish bo‘yicha solishtirma tahlil o‘tkazilgan. Shuningdek, Estoniyaning muvaffaqiyatli tajribasini O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish imkoniyatlari yoritilgan. Raqamli ta’limning asosiy muammolari va ustunliklari asoslab berilgan, O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimini raqamli transformatsiyalashni jadallashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Maqolada soliq maʼmurchiligidagi xalqaro tajriba asosan rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarning soliq maʼmurchiligining tashkil etilish shakllari hamda ushbu davlatlarda soliq maʼmurchiligi mexanizmining davlat byudjeti va iqtisodiyot rivojiga ta’sir etish omillariga alohida e’tibor qaratilgan. Bundan tashqari maqolada mamlakatimiz byudjet tizimini va iqtisodiyotini yanada takomillashtirish va yuqori bosqichga olib chiqishda rivojlangan davlatlarning soliq maʼmurchiligidagi tajribalarni qoʻllash boʻyicha ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.

Ushbu tadqiqot O‘zbekiston eksportini rivojlantirish strategiyalarini baholash va ustuvorligini aniqlash uchun Analitik ierarxiya jarayonini (AHP) qo‘llaydi. Metodologiyada Prezident tomonidan belgilab berilgan milliy strategik ustuvorliklar, davlat dasturlari, shuningdek, iqtisodchi ekspertlar va yuqori mansabdor shaxslarning fikrlari inobatga olingan. Shu asosda mezonlar va vaznlar shakllantiriladi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish yetakchi strategiya bo‘lib, bu davlat siyosati uchun muhim ahamiyatga ega.

Maqolada hududlarda aholi ish bilan bandligini ta’minlashning iqtisodiy ko‘rsatkichlari tahlil qilingan va o‘rganib chiqilgan. Asosiy e’tibor tumanlar kesimida aholining o‘sish darajasi va bandlikka ko‘maklashish markazlariga murojaatlar o‘rganib chiqilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston aholi soni dinamikasiga tashqi mehnat migratsiyasining demografik ta’siri tahlil qilinadi. Migratsiya oqibatida yuzaga kelayotgan hududiy nomutanosiblik, tug‘ilish ko‘rsatkichlari oshishi, mehnatga layoqatli aholi qatlamining ortishi kabi omillar statistik usullar asosida o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari migratsiya jarayonlarining uzoq muddatli demografik oqibatlarini aniqlashga va tegishli siyosiy qarorlarni ishlab chiqishga ilmiy asos yaratadi. Maqola nazariy hamda amaliy jihatdan dolzarb bo‘lib, demografik siyosatni takomillashtirishga xizmat qiladi.

Ushbu maqola kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatida iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlashning asosiy omillari va istiqbollari bo‘yicha ilmiy tahlilni taqdim etadi. Maqolada kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda zarur bo‘lgan ko‘rsatkichlar, jumladan moliyaviy barqarorlik, raqobatbardoshlik, texnologik innovatsiyalar, moliyaviy boshqaruv tizimi, raqamli xavfsizlik va bozor diversifikatsiyasi kabi faktorlar tahlil qilinadi. Tadqiqot ishida kichik biznes subyektlari uchun iqtisodiy xavfsizlikni oshirish bo‘yicha tavsiyalar bayon etilgan.

Ushbu maqolada biz hozigi iqtisodiy davrda sun’iy intellekt bizning qaysi iqtisodiy sohalarimizga kirib boradi va unga qanday ta’sir ko‘rsata olishini o‘rganib chiqamiz. “Sun’iy intellekt (SI) texnologiyasining rivojlanishi iqtisodiyotga ijobiy ta’sir qiladimi yoki  salbiy ta’sir qiladimi?” degan savollarga imkon qadar javob olamiz.

Maqolada raqamli platformalardan foydalanishda yuzaga keladigan xatarlar va ularning iqtisodiyot, xavfsizlik hamda ijtimoiy hayotga ta’siri yoritilgan. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda qanday farq qilishi, uning statistik jihatdan baholanishidagi muammolar tahlil qilingan. Shuningdek, raqamli platformalarda yuzaga keladigan xavflar – ijtimoiy muhit xatarlaridan tortib, moliyaviy firibgarliklar, kiberjinoyatlar, psixologik salbiy ta’sirlar va algoritmik manipulyatsiyalargacha batafsil ko‘rib chiqilgan. O‘zbekiston sharoitida elektron tijoratni rivojlantirish uchun zarur chora-tadbirlar, mavjud to‘siqlar va xalqaro tajriba asosida amalga oshirilishi kerak bo‘lgan vazifalar ham ko‘rsatib o‘tilgan. Internetdagi keng tarqalgan firibgarlik turlari va ularning real hayotdagi misollari orqali foydalanuvchilarni ogohlikka chaqirish asosiy e’tiborda turadi.

Maqolada inson kapitalining mamlakat iqtisodiy rivojlanishiga taʼsiri oʻrganilgan. Inson kapitaliga sarflangan investitsiyalar, taʼlim va sogʻliqni saqlash sohalariga boʻlgan eʼtibor, shuningdek, davlat tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlar, aholi daromadini oshirishning ishonchli yoʻli ekanligi koʻrsatib oʻtilgan. Shuningdek, tadqiqotda har bir hududdagi aholi jon boshiga umumiy daromadlarning oʻzgarishi tahlil qilingan. Maqola soʻngida inson kapitalini rivojlantirishning mamlakatda aholi daromadi, ishsizlik, inflyatsiya kabi makroiqtisodiy koʻrsatkichlarga taʼsiri ifodalangan, inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar berilgan. 

Maqolada ko‘p funksiyali turar-joy majmualarini loyihalashning zamonaviy tendensiyalari ko‘rib chiqiladi, bu esa shahar muhiti talablari va ijtimoiy ehtiyojlardagi o‘zgarishlarni aks ettiradi. Ko‘p funksiyali turar-joy majmualar evolyutsiyasining qadimgi sivilizatsiyalardan boshlab zamonaviy barqaror rivojlanish konsepsiyalarigacha bo‘lgan tarixiy bosqichlari tahlil qilingan. Makonlarning moslashuvchanligi, ekologik barqarorlik, yuqori texnologiyalar integratsiyasi, shuningdek, ijtimoiy integratsiya kabi asosiy jihatlarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Maqolada, shuningdek, polisentriklik, avtonomlik, chegaralarni tartibga solish, hovli maydonlarini jadallashtirish, ochiqlik va shaffoflik tushunchasi kabi qo‘shimcha tendensiyalar ham ta’kidlangan. Zamonaviy ko‘p funksiyali turar joy majmualar o‘zgarishlarga moslasha oladigan va aholining ehtiyojlarini qondira oladigan barqaror qulay shahar muhitini yaratishga intiladi, degan xulosaga kelindi.