ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ФАКТОРЫ КОРРУПЦИИ И ТЕНЕВОЙ ЭКОНОМИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ - МАКРОЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОСЛЕДСТВИЯ И МЕХАНИЗМЫ ПРОТИВОДЕЙСТВИЯ
DOI:
https://doi.org/10.60078/2992-877X-2026-vol4-iss5-pp63-72Аннотация
В статье исследуется институциональная взаимосвязь между коррупцией и теневой экономикой в Узбекистане, а также их влияние на рыночную конкуренцию, инвестиционную среду, качество государственного управления и
макроэкономическую устойчивость. Цель исследования состоит в выявлении механизмов воздействия коррупционных практик на расширение теневой экономики и разработке научно обоснованных предложений по совершенствованию институциональной антикоррупционной политики. В исследовании использованы методы системного, сравнительного, экономико-статистического, правового и институционального анализа, а также логического обобщения. Эмпирическую базу исследования составили международные рейтинги за 2017–2025 годы, статистические данные о коррупционных преступлениях за 2023–2024 годы, нормативно-правовые акты и научная литература. Полученные результаты показывают, что коррупция выступает не только формой правонарушения, но и системным институциональным фактором, влияющим на распределение ресурсов, эффективность бюджетных расходов, налоговую дисциплину и масштабы теневой экономики. В статье разработаны практические рекомендации по институциональному совершенствованию механизмов compliance control, цифрового мониторинга, повышения прозрачности государственных закупок, возврата активов и предварительной оценки коррупционных рисков.
Ключевые слова:
коррупция теневая экономика институциональное качество макроэкономическая устойчивость государственное управлениеБиблиографические ссылки
Ahmedov, F. (2023). O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish masalalari. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 1(5), 77–83.
Alimov, G. A., & Isroilov, B. I. (2020). Tenevaya ekonomika, korrupsiya, vzyatochnichestvo: ugolovno-pravovaya otsenka. Adolat.
Anti-Corruption Agency of the Republic of Uzbekistan. (2025). The national anti-corruption report 2024. https://aca.uz
Ashurov, M. S. (2023a). Innovatsion faoliyatni rivojlantiruvchi omillar va ulardan samarali foydalanish yo‘nalishlari. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 10, 571–575.
Ashurov, M. S. (2023b). O‘zbekiston iqtisodiyotini innovatsion modelga o‘tishining ayrim yo‘nalishlari. Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari, 5(3), 93–99.
Boziyeva, Z. A. (2014). Korrupsiya iqtisodiy xavfsizlikka tahdid omili sifatida. Qirg‘iziston Yevroosiyo iqtisodiy integratsiyasi yo‘lida xalqaro konferensiyasi materiallari, 80.
Enikeev, Sh. I. (2015). Ekonomicheskaya sushchnost i posledstviya korrupsionnoy deyatelnosti. Dialektika protivodeystviya korrupsii: Materialy V Vserossiyskoy nauchno-prakticheskoy konferensii, 53–58.
Klitgaard, R. (1988). Controlling corruption. University of California Press.
Kurpayanidi, K. I. (2025). Tenevaya gran reform: institutsionalnye vyzovy modernizatsii v Uzbekistane. Vestnik Sibirskogo gosudarstvennogo industrialnogo universiteta, 3(53), 131–143. https://doi.org/10.57070/2304-4497-2025-3(53)-131-143
Kurpayanidi, K. I. (2026a). Economic institutions and entrepreneurship: The theoretical-methodological analysis. LAP Lambert Academic Publishing. https://doi.org/10.5281/zenodo.17933623
Kurpayanidi, K. I. (2026b). Innovation ecosystems and technological entrepreneurship. LAP Lambert Academic Publishing.
Lazarev, E. N., & Chekmaev, S. V. (2021). Korrupsiya kak ugroza ekonomicheskoy bezopasnosti. Rossiya: Tendensii i perspektivy razvitiya, 16, 190–191.
Mauro, P. (1995). Corruption and growth. The Quarterly Journal of Economics, 110(3), 681–712. https://doi.org/10.2307/2946696
Medina, L., & Schneider, F. (2019). Shedding light on the shadow economy: A global database and the interaction with the official economy. Journal of International Development, 31(6), 461–488. https://doi.org/10.1002/jid.3394
Menyshenina, N. N. (2014). Korrupsiya v Rossiyskoy Federatsii: Genezis, formy, tekhnologii, protivodeystvie. Ural University Press.
Naumov, Yu. G. (2014). Institutsionalnaya korrupsiya v sisteme ekonomicheskikh institutov postsovetskoy Rossii. Vestnik Moskovskogo universiteta MVD Rossii, 7, 39–41.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 29-iyundagi PF-6013-son Farmoni. (2020). Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar. https://lex.uz
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 6-iyuldagi PF-6257-son Farmoni. (2021). Korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatda bo‘lish muhitini yaratish chora-tadbirlari. https://lex.uz
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 6-iyuldagi PQ-5177-son Qarori. (2021). Korrupsiyaga qarshi kurashish faoliyatini samarali tashkil etishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar. https://lex.uz
O‘zbekiston Respublikasining 2014-yil 5-maydagi O‘RQ-369-son Qonuni. (2014). Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi to‘g‘risida. https://lex.uz
O‘zbekiston Respublikasining 2017-yil 3-yanvardagi O‘RQ-419-son Qonuni. (2017). Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida. https://lex.uz
O‘zbekiston Respublikasining 2018-yil 12-apreldagi O‘RQ-474-son Qonuni. (2018). Jamoatchilik nazorati to‘g‘risida. https://lex.uz
O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 22-apreldagi O‘RQ-684-son Qonuni. (2021). Davlat xaridlari to‘g‘risida. https://lex.uz
OECD. (2019). Anti-corruption reforms in Uzbekistan: Fourth round of monitoring of the Istanbul Anti-Corruption Action Plan. OECD Publishing.
Rahmonov, L. (2023). O‘zbekistonda xufiyona iqtisodiyot ulushini kamaytirishda moliyaviy instrumentlardan samarali foydalanish masalalari. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 1(6), 189–195.
Rose-Ackerman, S., & Palifka, B. J. (2016). Corruption and government: Causes, consequences, and reform (2nd ed.). Cambridge University Press.
Schneider, F., & Enste, D. H. (2013). The shadow economy: An international survey (2nd ed.). Cambridge University Press.
Suleymanov, S. (2022). Teoreticheskie osnovy protivostoyaniya prestupnosti na potrebitelskom rynke. Litres.
Transparency International. (2026). Corruption Perceptions Index 2025: Uzbekistan. https://www.transparency.org/en/countries/uzbekistan
World Bank. (2025). Worldwide Governance Indicators: Methodology and 2024 update. World Bank.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.









