Мақолада Ички назорат ва аудитни ташкил этишни қонуний тартибга солишнинг халқаро тажрибаси назарий хиҳатдан ёритилган бўлиб, унда дунё бўйлаб ички назорат ва аудитни ташкил этишнинг меъёрий-ҳуқуқий таъминотини ривожлантириш босқичлари, Сарбейнес-оксли қонунининг ички назоратни ташкил этиш бўйича қоидалари, жумладан: корпоратив жавобгарлик, аудиторларнинг мустақиллиги ва манфаатлар тўқнашуви, молиявий ҳисоботларнинг шаффофлиги, ташкилотлар ва давлат даражасида тартибга солувчи органларни яратиш каби масалалар тадқиқ қилинган. Мақолада шунингдек, Буюк Британияда ички назорат тизимини ўрнатиш ва сақлаш учун жавобгарлик янада кенгроқ кўриб чиқилиши ва директорлар кенгаши фаолиятига қўйиладиган талаблар ёритилган. Бундан ташқари, Европа Иттифоқи мамлакатларида ички назорат ва аудитни тартибга солиш соҳасидаги асосий ҳужжатлар тадқиқ қилинган. Хорижий мамлакатлардан фарқли ўлароқ, миллий қонунчилигимизда ички назорат ва аудитни ташкил этиш учун мавжуд норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар танқиқдий таҳлил қилинган
O‘zbekistondagi soliq tizimi so‘nggi yillardagi islohotlar natijasida o‘zgarib borayotgan bo‘lib, ushbu jarayonda soliq qonunchiligi murakkabligi, raqamlashtirish jarayonining to‘liq yakunlanmagani va soliq to‘lovchilar iqtisodiy barqarorligiga ta’sir etuvchi moliyaviy xatarlar yuzaga kelmoqda. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida soliq risklarini boshqarishning o‘ziga xos xususiyatlari hamda ularni bartaraf etish chora-tadbirlari o‘rganilgan. Maqolada soliq risklarini boshqarish uchun taklif qilingan usullar – qonunchilikni soddalashtirish, raqamlashtirish va soliq nazoratini kuchaytirish kabi chora-tadbirlar bayon etilgan. Shu bilan birga, soliq tizimining samaradorligini oshirishga qaratilgan konkret takliflar keltirilgan. Maqola soliq tizimi samaradorligini oshirish va mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shishga qaratilgan.
Ushbu maqolada hududlarning soliq potensialiga ta’sir etuvchi makroiqtisodiy ko’rsatkichlar tahlil qilingan. Hududlarni soliq potensialini oshirishga doir budjet-soliq siyosatiga doir chora-tadbirlar tizimi, hududlarni soliq to’lay olish qobiliyati, ularni oshirish va soliqlarni undirish jarayonida sodir bo’ladigan munosabatlar xorij tajribasi asosida yoritib berilgan.
Мамлакатимизда жиноий йўл орқали олинган даромадларни легаллаштиришга қарши курашишда банклар фаолиятини такомиллаштириш ва тадқиқ қилиш долзарб масала ҳисобланади. Мазкур мақолада банк тизими орқали жиноий йўл билан олинган даромадларни легаллаштиришнинг назарий, иқтисодий-хуқуқий жихатлари ўрганилган
Ushbu maqolaning maqsadi balanslangan ko'rsatkichlar tizimini (BSC) ommaviy savdo kompaniyalari faoliyatini o'lchash uchun kompleks tizim sifatida qo'llashni o'rganishdir. Balanslangan ko'rsatkichlar tizimi strategik boshqaruv vositasi bo'lib, moliyaviy va nomoliyaviy ko'rsatkichlarni o'z ichiga olgan holda tashkilot faoliyatining yaxlit ko'rinishini ta'minlaydi. Ushbu tadqiqot ochiq ma'suliyatli kompaniyalar kontekstida BSC tizimining afzalliklari, muammolari va amaliy qo'llanilishini o'rganadi.
Ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasi oliy talim muassasalarida kredit talim tizimini joriy etish muammolari va istiqbollari keltirilgan. Maqolada kredit ta’lim tizimini joriy etish masalalari bo’yicha olimlarning tadqiqotlari o’rganib chiqildi, shu bilan birga oliy ta’lim muassasalari professor o’qituvchilari orasida o’tkazilgan so’rovnoma natijalari taxlil qilindi. O’zbekiston Respublikasi oliy talim muassasalarida kredit talim tizimini joriy etilish bo’yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi.
Ушбу мақолада тижорат банклари фаолиятини рейтинг тизими асосида баҳолашнинг услубий жиҳатдан ёндашувини ёритишда халқаро давлатларнинг тажрибалари ва уларнинг муҳим хусусиятларини очиб бeришга қаратилган. Бунда тижорат банкларининг рейтинг тизимини назарий асослари кенг таҳлил қилинган.
Tadqiqot raqamli bank xizmatlarining jadal rivojlanishi sharoitida O‘zbekiston bank tizimining kiberxavfsizligi va barqaror faoliyatini taʼminlash muammolarini oʻrganishga bagʻishlangan. Bank sektorining raqamlashtirilishi raqamli banklar va ekotizimlar kabi yangi mahsulot va servislarning paydo boʻlishiga olib kelib, milliy moliyaviy hamda kiberxavfsizlik masalalarining dolzarbligini oshirmoqda. Tadqiqotning maqsadi bank xizmatlarining raqamli transformatsiyasining asosiy yoʻnalishlarini kiberxavfsizlik kontekstida tavsiflashdan iborat. Maqolada bank xizmatlarining raqamli transformatsiyasi tushunchasiga doir yondashuvlar tizimlashtirilgan, jahon tajribasi asosida komparativ tahlil oʻtkazilgan, O‘zbekiston bank tizimidagi kiberxatarlar dinamikasi va ularning obyektlari tahlil qilingan hamda kiberxavfsizlikni kuchaytirishga doir takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari bank sektorini davlat tomonidan tartibga solish va barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada geografik axborot tizimlari (GIS) texnologiyalari asosida shahar aholisining fazoviy taqsimotini modellashtirish va prognozlash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida Toshkent shahri misolida aholining hududiy zichligi, urbanizatsiya jarayonlari va demografik o‘zgarishlar geofazoviy tahlil qilingan. Zamonaviy GIS dasturiy ta’minoti - ArcGIS, QGIS va Python kutubxonalari yordamida aholining fazoviy taqsimotini bashorat qilish modellari ishlab chiqilgan. Natijada 2025-2035-yillar uchun shahar aholisining geografik taqsimoti prognozi tayyorlangan va shaharsozlik rejalashtirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Mazkur tadqiqot Samarqand viloyatida 2025-yil bahorgi ekin mavsumida sinovdan o‘tkazilgan ob-havoga asoslangan sug‘orish tizimining texnik tuzilmasi, tajriba metodologiyasi va asosiy empirik natijalarini tahlil qiladi. Tadqiqot doirasida dala sharoitida iqlim omillariga moslashgan sug‘orish rejalashtirishining samaradorligi qishloq xo‘jaligi mahsuldorligi va suv resurslaridan foydalanish samaradorligi ko‘rsatkichlari orqali baholanadi. Tahlil jarayonida to‘rtta turli sug‘orish rejimi asosida suvni tejash darajasi, umumiy hosil hajmi, hosil tarkibiy ko‘rsatkichlari hamda ekinlarning suv unumdorligi solishtiriladi. Ushbu rejimlar an’anaviy fermer amaliyotlari bilan ob-havoga asoslangan ilg‘or sug‘orish yondashuvlarini taqqoslash imkonini berib, agronomik va gidrologik natijalarni kompleks baholashga xizmat qiladi.
Maqolada O‘zbekistonda takoful sug‘urta fondlarini tashkil etish, joriy etish, rivojlantirish va islom moliya bozorining mohiyati, uning zamonaviy islomiy moliyaviy instrumentlariga oid ilmiy yondashuvlarni tadqiq etish, hamda takoful sug‘urta bozorining ishlash mexanizmi va tipologiyasining ilmiy asoslarini ochib berish, jahon sug‘urta bozorida takoful sug‘urta fondlarining iqtisodiy kategoriya sifatidagi mazmuni va uning roliga oid ilmiy-nazariy qarashlarni yoritib berish, sug‘urta bozorida takoful sug‘urta fondlarining rivojlanishi va zamonaviy holatini baholash masalalari yoritilgan.
Мазкур мақолада ижтимоий хизматлар кўрсатиш тизимини ривожлантиришнинг хорижий тажрибаси илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Жаҳон амалиётида шаклланган ижтимоий хизматлар моделлари, хусусан Скандинавия мамлакатларида қўлланилаётган универсал ижтимоий хизматлар тизими институционал тузилиши, молиялаштириш механизмлари ва ижтимоий самарадорлик нуқтаи назаридан ўрганилган. Тадқиқот жараёнида ижтимоий хизматларни инсон капиталига қаратилган узоқ муддатли инвестиция сифатида талқин қилишнинг назарий ва амалий асослари очиб берилган. Олинган натижалар асосида хорижий тажрибанинг Ўзбекистон шароитига мослаштирилган ҳолда қўллаш имкониятлари баҳоланиб, ижтимоий хизматлар тизимини такомиллаштиришга қаратилган илмий-амалий хулосалар ва таклифлар ишлаб чиқилган.
Ўзбекистон маҳаллалари тизимида яшовчи аҳоли уй хўжаликлари мамлакатимиз иқтисодиётида муҳим ўрин тутади. Айниқса, уй хўжалигида қишлоқ хўжалик маҳсулотлари ишлаб чиқариш динамикаси ўсиб бориш тенденциясига эга. Шуларни ҳисобга олиб мақолада уй хўжаликларида деҳқончилик ва чорва маҳсулотлари ишлаб чиқариш истиқболлари эконометрик усуллар орқали прогноз қилинган.
Mazkur maqolada oliy ta’lim tashkilotlarida moliyaviy aktivlar va moliyaviy majburiyatlarning buxgalteriya hisobida aks ettirilishi masalalari o‘rganilgan. O‘zbekiston Respublikasi budjet hisobining 2-sonli BHS talablari asosida to‘lov-kontrakt tushumlari, talabalar bilan hisob-kitoblar, debitorlik va kreditorlik qarzdorliklari hamda majburiyatlar hisobining amaldagi tartibi tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida oliy ta’lim muassasalarida bank komission to‘lovlari bilan bog‘liq moliyaviy yo‘qotishlar, billing va UzASBO tizimlaridagi ma’lumotlar nomuvofiqligi kabi amaliy muammolar aniqlangan. Mazkur muammolarni bartaraf etish maqsadida bank komissiyalarini qoplash mexanizmini takomillashtirish, yagona to‘lov platformasini yaratish, axborot tizimlarini integratsiyalash hamda ichki nazorat va audit tizimini kuchaytirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan.
Ushbu maqolada soliq salohiyatining iqtisodiy mazmuni, uning shakllanish qonuniyatlari va soliq tizimidagi strategik o‘rni yoritilgan. Tadqiqot davomida soliq salohiyatiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilinib, davlat budjeti daromadlarini barqarorlashtirishda ushbu ko‘rsatkichning ahamiyati asoslab berilgan. Shuningdek, soliq bazasini kengaytirish va soliq yig‘iluvchanligini oshirish orqali mamlakat iqtisodiy o‘sishini ta’minlash yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Maqola soliq siyosatini takomillashtirish va soliq yukini optimallashtirish masalalari bilan qiziquvchi mutaxassislar uchun mo‘ljallangan.
Mazkur maqolada pensiya ta’minoti va majburiy pensiya sug‘urtasining zamonaviy davlatlarning ijtimoiy himoya tizimidagi o‘rni hamda ularning barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda Germaniya, Italiya va AQSh pensiya tizimlari misolida majburiy, korporativ va xususiy pensiya ta’minoti darajalari, ularning moliyalashtirish manbalari, ishtirokchilar doirasi hamda funksional xususiyatlari qiyosiy tahlil qilindi. Shuningdek, davlatning pensiya tizimidagi tartibga soluvchi roli, avlodlar birdamligi tamoyili, jamg‘arib boriladigan pensiya mexanizmlarining ahamiyati va aholi qarish jarayonining pensiya tizimiga ta’siri ko‘rsatib berildi. Maqolada pensiya yoshi, minimal sug‘urta staji, badallar miqdori kabi mezonlar bo‘yicha ayrim xorijiy mamlakatlar tajribasi solishtirildi. O‘zbekiston pensiya tizimining hozirgi holati, demografik o‘zgarishlar sharoitida uning moliyaviy barqarorligiga ta’sir etuvchi omillar, majburiy pensiya sug‘urtasini takomillashtirish zarurati va islohotlarning ustuvor yo‘nalishlari asoslab berildi. Xulosa qismida xalqaro tajribani milliy sharoitga moslashtirgan holda pensiyaning jamg‘ariladigan qismini rivojlantirish, aktuariy baholashni kuchaytirish, majburiy va ixtiyoriy pensiya mexanizmlarining uyg‘unlashuvi pensiya tizimining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Мақолада эркин компонентларнинг интегратив хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига бўлган талаб ва уларни ишлаб чиқаришни прогноз қилувчи икки босқичли модель тақдим этилган. Биринчи босқичда Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган ва тавсия этилган озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш меъёрлари ҳамда Ўзбекистон аҳолисининг ўсиш динамикасидан келиб чиққан ҳолда ушбу маҳсулотларга бўлган талабни аниқлаш имкониятини берувчи модель келтирилган. Иккинчи босқичда келтирилган модель қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқаришда миқдори чекланган ресурсларни, биринчи босқичдаги моделдан олинган натижаларни, шунингдек, бошқа олди-сотди шартномаларидан келиб чиқадиган маҳсулот миқдорларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқариш ҳажмини аниқлаш имконини беради
Mazkur maqolada raqamli turizmning zamonaviy amaliyotda nihoyatda jadal o‘sib borayotgan hodisalardan biri ekanligiga alohida e’tibor qaratilgan. Faol harakatlar turistik oqimlar doirasida odamlar o‘z yo‘nalishi va qabul qiluvchi hududlarga ta’siri jihatidan farq qilishi misollar yordamida yoritilgan. Iqtisodiy tizim tabiatan davriy bo‘lib, bu yerda xarajatlar va daromadlar oqimi muntazam ravishda takrorlanadi, shu sababli raqamli platformalar turizm sohasida naqadar chuqur ahamiyatga ega ekanligi borasida taklif va tavsiyalar keltirilgan
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida qurilish materiallari sanoatida sifat menejmentini qo‘llash borasida amalga oshirilayotgan islohotlar ilmiy-amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda sifat menejmenti nazariyasining asosiy konsepsiyalari, xorijiy va mahalliy olimlarning qarashlari tanqidiy tahlil qilingan hamda ularning qurilish materiallari sanoatiga tatbiq etish imkoniyatlari baholangan. Maqolada qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmlari, ISO 9001 sifat menejmenti tizimini joriy etgan korxonalar ulushi, nuqsonli mahsulot darajasi va eksport ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Tahlil natijalari sifat menejmenti tizimini joriy etish mahsulot sifati barqarorligini ta’minlash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, eksport salohiyatini oshirish hamda korxonalar raqobatbardoshligini kuchaytirish borasida ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqilgan
Мақолада таълим тизимида молиявий ресурслар, молиялаштириш масалалари, муаммолари ҳамда унинг аҳамияти кўрсатиб ўтилган. Шу билан бир қаторда таълим муассасаларида молиявий ресурслар самарадорлиги, молиялаштиришнинг янги моделларини амалиётга жорий этиш асосларига таҳлилий ёндашувлар келтирилган.
Ushbu maqolada sirkulyar iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi bo‘lgan kengaytirilgan ishlab chiqaruvchi mas’uliyati (EPR) konsepsiyasining nazariy asoslari va amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda EPR siyosatining chiqindilarni kamaytirish, resurslardan samarali foydalanish va ekologik barqaror ishlab chiqarishni shakllantirishdagi o‘rni yoritilgan. O‘zbekiston sharoitida ushbu konsepsiyani joriy etish sirkulyar iqtisodiyot modeliga o‘tishda, chiqindilarni qayta ishlash infratuzilmasini rivojlantirishda hamda ishlab chiqaruvchilar ekologik mas’uliyatini oshirishda muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan.
Ushbu maqolada tikuv-trikotaj korxonalari boshqaruv tizimida marketing natijadorligini boshqarishning samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan tarkibiy tuzilmani takomillashtirish masalasi o‘rganilgan
Milliy to'lov tizimlarini raqamlashtirish ularning samaradorligini ta'minlashning zaruriy shartidir. Ushbu raqamlashtirish to'lov va hisob-kitob xizmatlarini ko'rsatuvchi provayderlar tomonidan raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali amalga oshiriladi, bu xizmatlarni yetkazib berish va ma'lumotlarni qayta ishlashni optimallashtirish, shuningdek, mijozlarga yo'naltirilgan biznes modellarini ishlab chiqish orqali raqobatbardosh ustunliklarga erishishga qaratilgan.Ushbu maqolada naqd pulsiz to'lovlarni raqamlashtirishda xalqaro mamlakatlarning eng yaxshi amaliyotlari ko'rib chiqiladi va umumlashtiriladi.
Maqolada savdo korxonalarining moliyaviy-iqtisodiy faoliyatining asosiy koʻrsatkichlari tizimi ishlab chiqildi. Tadqiqot jarayonida tushumlar, chakana tovar aylanmasi tushunchalariga taʼriflar ishlab chiqildi.Savdo korxonasi chakana tovar aylanmasi koʻrsatkichlari tahlil qilindii va unga ta’sir qiluvchi omillar o’rganildi. Savdo korxonalarida sotilgan tovarlar tannarxini aniqlash tartibi, “Muomala xarajatlari” iqtisodiy kategoriyasiga iqtisodchi olimlarning bergan ta'riflari o’rganilib takomillashtirish bo’yich takliflar berildi. Savdo korxonalarida tovarlar xaridi bilan bogʻliq muomala xarajatlari, savdo korxonalarida sotish xarajatlari, savdo korxonasining sotish xarajatlari va uning darajasini tahlil qilish uslubiyotini takomillashtirish bo’yicha takliflar berildi.
