Том 5 № 1 (2026): V международной научно-практической конференции на тему «Приоритетные направления, современные тенденции и перспективы развития финансового рынка»

Mazkur tezisda “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida moliya bozorini rivojlantirishga to‘sqinlik qilayotgan dolzarb institutsional va bozor muammolarini ko’rsatib berishga va ESG tamoyillari asosida barqaror moliya infratuzilmasini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlarini asoslashga harakat qilingan. Shu bilan birga tezisda milliy yashil taksonomiya, ESG-oshkor etish, iqlim risklarini prudensial nazoratga kiritish, yashil obligatsiyalar bozorini chuqurlashtirish hamda davlat ulushi yuqori kompaniyalar transformatsiyasida ESG mezonlarini tatbiq etish bo‘yicha amaliy takliflar shakllantirilgan.

 В условиях глобализации и стремительного роста населения проблемы устойчивого развития, сохранения биоразнообразия и рационального использования природных ресурсов становятся особенно актуальными. В связи с чем возрастает необходимость соответствия содержания концепции ответственного потребления и производства принципам и критериям устойчивого развития. 

 Foreign trade has become one of the most important drivers of economic development for Uzbekistan, particularly in the context of market reforms and deeper integration into the global economy. In recent years, international trade relations have increasingly been influenced not only by economic efficiency, but also by environmental, social, and governance (ESG) requirements. This paper examines how reforms in the financial market based on ESG principles can support the development and sustainability of Uzbekistan’s foreign trade within the framework of the “Uzbekistan – 2030” Strategy. The study addresses a number of existing constraints, including the limited availability of sustainable trade finance instruments, uneven adoption of ESG standards among exporting enterprises, and insufficient digitalization of traderelated financial and customs processes. Particular attention is paid to the interaction between green economy objectives, digital transformation initiatives, and financial mechanisms that facilitate export activities. Based on an analysis of national policy documents, international experience, and recent academic research, the paper formulates practical recommendations aimed at expanding ESG-oriented trade finance, improving transparency in export operations, and accelerating the digitalization of customs and financial procedures. The results indicate that the gradual integration of ESG principles into the financial market can enhance export resilience, increase investor confidence, and contribute to the long-term sustainability of Uzbekistan’s foreign trade. 

 Mazkur tezisda O‘zbekistonda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirishda “zontikli kafillik” tizimining ahamiyati va amaliy imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda oilaviy tadbirkorlik sub’ektlarining bank kreditlaridan foydalanishida yuzaga kelayotgan asosiy muammolar, xususan, garov ta’minotining yetishmasligi masalasi yoritilgan. “Zontikli kafillik” tizimining mazmun-mohiyati ochib berilib, ushbu mexanizm orqali kredit risklarini kamaytirish, moliyaviy inklyuziyani oshirish hamda aholini tadbirkorlikka keng jalb etish imkoniyatlari asoslab berilgan. Tezis natijalari oilaviy tadbirkorlikni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi daromadlarini oshirishda amaliy ahamiyat kasb etadi 

 Mazkur maqolada 2020–2025-yillar davomida O‘zbekiston tijorat banklari aktivlari tarkibi, ularning o‘sish dinamikasi va samaradorligi empirik tahlil qilingan bo’lib, tadqiqotda bank aktivlarining tarkibi, kredit va investitsiya portfellarining o‘zgarishi hamda moliyaviy barqarorlikka ta’siri baholangan. Shuningdek, davlat va xususiy banklar faoliyati qiyosiy tahlil asosida o‘rganilib, muammoli kreditlar darajasi va risklarni boshqarish mexanizmlarining samaradorligi aniqlangan. 

 ESG yondashuvi moliyaviy natijalarni faqat daromadlilik nuqtai nazaridan emas, balki uzoq muddatli barqarorlik, risklarni boshqarish va ijtimoiy mas’uliyat bilan uyg‘un holda baholashni nazarda tutadi. 

 O‘zbekiston bank-moliya tizimida davom etayotgan islohotlar sharoitida davlat va xususiy tijorat banklarining balans tarkibi hamda asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlarini chuqur tahlil qilish zarurati ortib bormoqda. So‘nggi yillarda banklar kapitallashuvi, aktivlar sifati, kredit portfeli tarkibi va depozitlar bazasini diversifikatsiya qilish bo‘yicha sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmoqda. 

 The article examines the features of results-oriented budgeting, which is one of the current directions of reforming the budget process in the Republic of Uzbekistan. The study analyzes the theoretical foundations of ROB, international experience, the socio-economic significance of its implementation in the conditions of Uzbekistan, as well as emerging problems and ways to solve them. It has been established that the specifics of implementing the ROB system in Uzbekistan are related to factors such as medium-term planning, administrative reforms, reference infrastructure, and personnel training. 

 Mazkur tezisda “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida belgilangan vazifalar asosida milliy moliya bozorini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari, mavjud tizimli muammolar hamda ularni ESG (Environmental, Social, Governance) tamoyillari orqali bartaraf etish imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, fiskal barqarorlikni ta’minlash, davlat-xususiy sheriklikni kengaytirish, yashil iqtisodiyotga o‘tish hamda moliyaviy institutlarda shaffof boshqaruvni kuchaytirish ESG yondashuvi bilan uyg‘unlashganda moliya bozorining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. 

 O‘zbekiston moliya bozori mamlakat iqtisodiyotining asosiy qismi sifatida iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, sarmoyalarni jalb qilish va xavflarni boshqarishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, 2026 yil holatiga ko‘ra, moliya bozori bir qator dolzarb muammolarga duch kelmoqda, ular orasida bank tizimining samarasizligi, inflyasiyaning barqarorligi, kapital bozorining rivojlanmaganligi va regulyatorlik cheklovlar mavjud.  

 Mazkur tezisda menejment paradigmasining zamonaviy sharoitda transformatsiyalanishi, xususan, “yashil” boshqaruv (Green Management) konsepsiyasining shakllanishi va uning innovatsion rivojlanish bilan o‘zaro aloqadorligi tadqiq etilgan. Tadqiqotda barqaror rivojlanish sharoitida ekologik mas’uliyat, resurslardan oqilona foydalanish hamda innovatsion yondashuvlarning menejment tizimidagi ahamiyati ochib berilgan. O‘zbekiston Respublikasida “yashil” iqtisodiyotga o‘tish va innovatsion faoliyatni rivojlantirish bo‘yicha Prezident farmon va qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar tahlil qilingan. 

 Mazkur maqolada davlat qarzini boshqarishning nazariy asoslari, zamonaviy yondashuvlari hamda O‘zbekiston sharoitidagi dinamikasi tahlil qilinadi. Davlat qarzi hajmi va uning YaIMga nisbati asosida makroiqtisodiy barqarorlik darajasi baholanadi hamda tashqi va ichki qarz tarkibining o‘zgarish tendensiyalari o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari qarz portfelini diversifikatsiya qilish, risklarni boshqarish va fiskal intizomni mustahkamlash davlat qarzi barqarorligini ta’minlashning muhim sharti ekanini ko‘rsatadi. 

 В условиях глобализации страны стремятся не только использовать наличие одних и недостаток других факторов для налаживания экспорта (импорта) тех или иных товаров и услуг, но и экспортировать имеющиеся в изобилии и импортировать недостающие факторы производства, в частности, иностранный капитал. Наше изучение показывает, что валовые объемы «входящих» ПИИ в мире выросли с 448 248 млн.долл.США в 1980 г. до 1 495 114 млн.долл.США в 1990 г.  

 В статье анализируются основные факторы устойчивого развития. Дается характеристика условиям и индикаторам устойчивого развития: экономическому росту, природно-ресурсному потенциалу, уровню благосостояния, их особенностям применительно к экономике. По результатам исследования делается вывод о том, что устойчивость развития следует рассматривать во временных периодах - текущий, средне- и долгосрочный периоды развития. В текущем периоде, исходя из задачи обеспечения высоко роста экономики, могут быть высокие темпы роста ВВП. Однако, с учетом средне- и долгосрочных перспектив развития экономики, обеспечения ее устойчивого развития, темпы роста ВВП должны складываться в основном исходя из возможностей интенсивного роста экономики, то есть преимущественно за счет интенсивных факторов развития (TFP). 

Soʻnggi yillarda jahon iqtisodiyotida barqaror rivojlanish, iqlim oʻzgarishiga qarshi kurash va ijtimoiy masʼuliyat masalalari muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu jarayonlarda ESG tamoyillari — yaʼni atrof-muhitni muhofaza qilish, ijtimoiy masʼuliyat va korporativ boshqaruvning samaradorligi — davlatlar,  investorlar hamda biznes subyektlari faoliyatini baholashning muhim mezoniga aylanib bormoqda. 

 Мазкур мақолада транспорт инфратузилмасини ривожлантиришда молия бозорининг иқтисодий моҳияти, унинг инвестиция жараёнларидаги ўрни ҳамда замонавий молиялаштириш механизмлари илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Шунингдек, транспорт соҳасини молиялаштиришда молия бозорини ривожлантиришнинг устувор йўналишлари ва стратегик истиқболлар ёритилган. 

 The rapid diffusion of digital trading platforms, mobile applications and real-time market information has transformed retail participation in futures and options (F&O) markets. While technology has lowered entry barriers and enhanced market access, it has also amplified behavioral biases that influence investor decision-making. This study examines the interaction between technologyenabled trading and behavioral biases among retail investors participating in F&O markets in North India. Using a structured survey of retail derivative traders and applying descriptive statistics, reliability analysis and regression techniques, the research identifies the prevalence of key behavioral biases such as overconfidence, herding behavior, loss aversion and disposition effect. The findings indicate that ease of access, frequent notifications and gamified trading interfaces intensify trading frequency and risk-taking behavior, often leading to suboptimal investment outcomes. The study contributes to behavioral finance literature by highlighting how technological advancements interact with psychological factors in derivative markets and offers implications for investors, regulators and platform designers. 

 Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiy o‘sish, bandlik va ijtimoiy barqarorlikning asosiy drayverlaridan biri sifatida global miqyosda e’tirof etiladi. Biroq tadbirkorlik faolligi – ya’ni yangi biznes tashabbuslari, innovatsion g‘oyalar va bozorga kirish intensivligi – ham institutsional muhit, ham resurslarga kirish, ham bozor rag‘batlari bilan belgilanadi. Shuning uchun ham istiqbolli yo‘nalishlarni aniqlashda nazariy konsepsiyalar va empirik dalillarni uyg‘un qo‘llash zarur. 

This article is devoted to the problems of sustainable development of water management, considers its main directions, taking into account innovative solutions in the field, and discusses its scientific foundations. In addition to the tasks of solving water problems in our country, an important condition for the further development of water economy is the creation of an innovative economy system and the coordination of participants in the innovation process. A method for comparing the optimal direction for developing water-based innovations at the national level is considered. It is advisable to work with an innovative development program that scientifically and integrally unites qualified, highly experienced scientists in the water system. It is necessary to develop an effective system that will link the  production and scientific spheres within the system, attract the creators of innovative ideas and the main consumers, as well as introduce innovative scientific developments into practice. In the proposed system, the main place is given to the center of scientific support, which serves as the main link between theory and practice. 

 Maqolada zamonaviy bank tizimi faoliyatining nisbatan sodda va asosli tavsifi berilib, uni umumiy vaqtlararo muvozanat modelida qo‘llash imkoniyatlari yoritilgan. “Bank-raqobat-model” konsepsiyasi oddiy pul multiplikatori munosabatlari bilan almashtirib bo‘lmaydigan tizimli model sifatida asoslab beriladi. Bank tizimidagi moliyaviy vositalar harakatining ekonometrik tahlili asosida konsepsiyaning nazariy asoslari ishlab chiqilgan. 

 Economic development is closely tied to the growth of priority sectors; therefore, the allocation of foreign financial resources from international financial institutions should be based on a comprehensive assessment of their economic, geographic, scientific, technological, and innovative characteristics. 

 Маълумки, мамлакатимиздаги барча суғурта ташкилотлари ўзларининг молиявий ҳисоботларини молиявий ҳисобот халқаро стандартлари (МҲХС) асосида тайёрлаши лозим. МҲХС асосида молиявий ҳисобот тузувчи бухгалтерия ҳисоби субъектлари томонидан тақдим этиладиган молиявий ҳисобот шакллари ваколатли орган буйруғи билан тасдиқланган ҳолда амалиётга жорий қилинган. 

 In this article, an attempt is made to analyze the financial situation of electric power network enterprises and to develop scientifically based conclusions and proposals based on this analysis. For the analysis, the financial and economic situation of JSC "Regional Electric Networks Enterprise", the sole supplier, was analyzed and conclusions were given. 

 За годы независимости в Узбекистане произошли исторические преобразования. Радикальная рыночная реформа хозяйственного механизма призвана активизировать интерес людей к производству, предоставить им в экономике роль, соответствующую талантам и способностям. Немаловажным, и это неоднократно подчеркивается руководством страны, является сохранение высокой степени социальной защиты населения, что особенно важно в условиях переходной экономики. 

 Mazkur maqolada banklarning moliyaviy faoliyatiga muammoli kreditlar (NPL) ta’siri nazariy va empirik jihatdan tahlil qilinadi. Muammoli kreditlarning oshishi bank rentabelligi, kapital yetarliligi va likvidlik ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi asoslab beriladi. 2022–2024 yillar ma’lumotlari asosida tijorat banklari kredit portfeli va NPL dinamikasi baholanib, risk-menejment tizimining ahamiyati yoritiladi 

 Moliyaviy savodxonlik zamonaviy jamiyatda shaxsiy moliya boshqaruvi, iqtisodiy barqarorlik va davlatning budjet siyosatini samarali amalga oshirish uchun muhim omil hisoblanadi. Moliyaviy savodxonlik darajasi past bo‘lgan aholida soliq to‘lovlari intizomsiz amalga oshiriladi, bu esa budjet tushumlarining barqarorligini pasaytiradi va davlatning iqtisodiy siyosatini to‘liq amalga oshirishga to‘sqinlik qiladi.  

 Ushbu maqolada O‘rta Osiyo mamlakatlarida innovatsion faoliyatni moliyaviy rag‘batlantirish masalalari, mavjud mexanizmlar, ularning samaradorligi hamda rivojlanish istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida davlat moliyaviy qo‘llab-quvvatlashi, xususiy investitsiyalar, grantlar va venchur moliyalashtirishning innovatsion rivojlanishdagi o‘rni ochib berilgan. Shuningdek, mintaqa mamlakatlari misolida innovatsiyani rag‘batlantirish ko‘rsatkichlari taqqoslanadi va amaliy tavsiyalar beriladi. 

 Первым в 2008 году выпустил «зеленые» облигации The World Bank. Скандинавские пенсионные фонды были первыми инициаторами, которые хотели продемонстрировать вкладчикам ответственный подход в инвестировании, обособить часть портфеля, который приносит не только доходность, но и желание заботится о долгосрочном сохранении окружающей среды, что выявило потребность в «зеленой маркировке» инвестиций. Таким образом появились первые «зеленые» облигации, которые приносят не только доходность, но и заботятся об окружающей среде. 

 Soliq siyosati va moliyaviy barqarorlikni samarali amalga oshirilishi davlat boshqaruvida muhim ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Budjet tushumlarining yetarli darajada ta’minlanishi, shuningdek, iqtisodiy barqarorlikni saqlash va davlat xizmatlarining sifatini oshirish soliq to‘lovchilarning majburiyatlarini o‘z vaqtida va to‘liq bajarishiga bevosita bog‘liqdir. Shu bilan birga, soliq qarzdorligining yuqori darajasi ko‘plab mamlakatlar, xususan O‘zbekiston Respublikasida ham jiddiy iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. 

 Kichik sanoat korxonalarida ishlab chiqarishni kengaytirish imkoniyatlari samaradorlik ko‘rsatkichlari asosida baholanadi. Tadqiqotda fond qaytimi, investitsiya mahsuldorligi, mehnat unumdorligi, kapital bilan ta’minlanganlik, tannarx nisbati va resurs sig‘imi tahlil qilinadi. 2020-2024 yillar ma’lumotlari ishlab chiqarish hajmining o‘sishi asosan mavjud resurslardan foydalanish samaradorligining oshishi hisobiga ta’minlanayotganini ko‘rsatadi 

 В статье исследуются механизмы привлечения институционального капитала на финансовый рынок Узбекистана. Анализируются текущие барьеры, методология оценки инвестиционных рисков и результаты реформ 2020–2025 гг. Сформулированы рекомендации по цифровизации инфраструктуры и внедрению ESG-стандартов как ключевых факторов активизации крупных игроков. 

 Mazkur maqolada O‘zbekistonda ichki valyuta bozorining 2025- yil yakunlari bo‘yicha transformatsiyasi va uning makroiqtisodiy barqarorlikka ta’siri kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda valyuta talab-taklifi dinamikasi, yuridik va jismoniy shaxslar segmentidagi operatsion faollik, almashuv kursining tebranuvchanligi, pul o‘tkazmalari, dollarlashuv darajasi hamda milliy valyutadagi depozitlarning o‘sishi indikatorlari asosida baholash amalga oshirildi. Natijalar valyuta taklifi o‘sishining talabdan yuqori shakllangani, pul o‘tkazmalari oqimlarining ichki bozor likvidligini qo‘llab-quvvatlagani, kurs shakllanishida bozor mexanizmlari chuqurlashgani hamda so‘m aktivlari jozibadorligining ortgani bilan izohlanadi. Shu bilan birga, tebranuvchanlikning kengroq diapazonda shakllanishi moslashuvchan kurs rejimi sharoitida normal bozor moslashuvi sifatida talqin qilinadi. Yakunda valyuta bozori barqarorligini mustahkamlash, dedollarlashuvni jadallashtirish va kommunikatsion siyosatni kuchaytirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi 

 Ushbu tezisda mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasi, investisiya faolligining o‘sish sur’atlari investisiya muhitiga ko‘p jihatdan bog‘liqligi va xorijiy investitsiyaning ahamiyati yoritib berilgan. Xorijiy sarmoyalar mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga, ish o‘rinlari yaratishga va texnologik taraqqiyotga qanday ta’sir qilishini ko‘rsatadi. Shuningdek, investitsiyalarni jalb qilishning samarali usullari va strategiyalari ham muhokama qilinadi. 

 Mazkur maqolada Shveytsariya bank tizimining biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlashdagi roli, moliyaviy instrumentlar tizimi hamda institutsional mexanizmlar kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida bank kreditlari, investitsion moliyalashtirish, kafolat mexanizmlari, venchur kapital, davlat va nodavlat institutlarining o‘zaro hamkorligi o‘rganiladi. Shuningdek, Shveytsariya modeli asosida rivojlanayotgan mamlakatlar, xususan O‘zbekiston uchun ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. 

 O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda hamda korporativ tuzilmalarni moliyalashtirishda mamlakatimiz kapital bozorini rivojlantirish hamda mazkur bozorda institutsional investorlar faolligini oshirish qator imkoniyatlar taqdim etadi. Biroq, kapital bozorini rivojlantirish hamda institutsional investorlarning kapital bozoridagi faolligini oshirish bo‘yicha qator muammolar mavjud. Kapital bozorining joriy holatini yaxshilashda aksiyalar va obligatsiyalar emissiyasini oshirish, kompaniyalarning investitsion jozibadorligini oshirish orqali keng ko‘lamda investorlarni jalb etish zarur. 

 Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida korxonalarning investitsiyalarga bo‘lgan ehtiyojini qondirish, shuningdek, investorlarga daromad olish imkonini yaratadigan fond bozorlari iqtisodiy o‘sishning muhim omili sanaladi. Mazkur bozorlarning samarali faoliyat yuritishi ishtirokchilar, xususan, institutsional investorlarning faolligiga bevosita bog‘liq. Institutsional investorlar - bu yirik moliyaviy aktivlarni boshqaradigan va uzoq muddatli investitsiyalarga e’tibor qaratadigan tashkilotlar 

 Bugungi globallashuv sharoitida iqtisodiyotni rivojlantirish uchun sohalar va tarmoqlardagi har bir bosqichda qo‘shimcha qiymat yaratish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Mazkur jarayonlarni samarali tashkil etish maqsadida qo‘shilgan qiymat zanjiriga e’tibor qaratilmoqda. Qo‘shilgan qiymat zanjiri mahsulot yoki xizmatning dastlabki xomashyo bosqichidan boshlab yakuniy iste’molchiga yetib borishigacha bo‘lgan barcha jarayonlarda qiymat yaratish tizimi hisoblanib, har bir bosqichda mahsulotga yangi qiymat qo‘shilib borishini nazarda tutadi. 

 This article examines pricing strategy as a strategic instrument of financial management in B2B distribution companies. The study analyzes how data-driven pricing models, cost-to-serve analysis, and pricing governance mechanisms influence profitability, financial stability, and competitive positioning. Particular attention is given to the role of digital analytics and artificial intelligence tools in optimizing margin management and reducing pricing risks in highly competitive markets. The research demonstrates that transitioning from traditional cost-plus approaches to value-based and analytically supported pricing enhances gross margin sustainability, strengthens financial resilience, and improves longterm market performance. The findings highlight that strategic pricing is not merely a commercial decision but a core financial management capability essential for ensuring sustainable growth and stability in modern distribution systems.

В статье исследуются механизмы трансформации миграционных доходов в устойчивые инвестиционные ресурсы в рамках Стратегии «Узбекистан – 2030». Автор анализирует демографическое давление и качественные изменения в миграционных потоках 2025–2026 гг. (переход к организованному набору в страны с высокой оплатой труда). Обосновывается необходимость внедрения принципов ESG (социальная ответственность и прозрачное управление) для интеграции ремиттансов в официальный финансовый сектор. Предложены инструменты повышения инвестиционной привлекательности рынка капитала через выпуск «миграционных» облигаций и развитие специализированных инвестиционных платформ.

 Mamlakatda kichik biznesni rivojlantirish hamda barqaror o‘sishni ta’minlashdagi eng asosiy omillardan biri bu investitsiyalardir. So‘nggi yillarda, kichik biznes sohasida investitsiya faoliyatini kengaytirish, investitsiya resurslari manbasini diversifikatsiyalash, muhim vazifalardan hisoblanadi. Bu kabi vazifalarning samarali amalga oshirilishi, kichik biznes korxonalarini moliyalashtirish, jumladan, investitsion kreditlash hamda investitsiya dasturlari samaradorligi bilan bog‘liq 

Zamonaviy iqtisodiyotda pul bozorining barqaror faoliyat ko‘rsatishi iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va tadbirkorlik kapitalini rivojlantirishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Arzon va moslashuvchan moliyalashtirish instrumentlaridan foydalanish korxonalarga va moliya institutlariga yangi investitsiya loyihalarini amalga oshirish va ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish, to‘lov qobiliyatini saqlash orqali global bozorlarda o‘z raqobatbardoshligini mustahkamlash imkoniyatini yaratadi.

Mazkur tezisda institutsional investorlarning milliy iqtisodiyotda moliyaviy va investitsiya xavfsizligini ta’minlashdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Ularning moliyaviy bozorlarni chuqurlashtirish, uzoq muddatli kapitalni safarbar etish, risklarni boshqarish hamda korporativ boshqaruv sifatini oshirishdagi roli yoritib berilgan. Shuningdek, institutsional investorlar faolligini oshirish uchun zarur bo‘lgan huquqiy, institutsional va infratuzilmaviy shart-sharoitlar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, institutsional investorlar faoliyatini rag‘batlantirish milliy iqtisodiyotning barqaror o‘sishi, makroiqtisodiy barqarorlik va investitsiya xavfsizligini mustahkamlashning muhim omili hisoblanadi.

Республика Узбекистан в настоящее время реализует масштабную программу реформ, направленную на децентрализацию управления и стимулирование социально-экономического развития регионов. Концепция административной реформы предполагает расширение полномочий местных органов власти и повышение их ответственности за развитие территорий. Однако финансовый аспект этой реформы требует тщательной проработки.

Ўзбекистонда яширин ва норасмий иқтисодиёт улуши юқори бўлиб, уни қисқартиришда институционал ислоҳотлар билан бир қаторда аҳолининг молиявий саводхонлигини ошириш муҳим омил ҳисобланади.

В данном тезисе популяризация финансовой грамотности анализируется как важный институциональный фактор сокращения масштабов теневой экономики. В исследовании рассматриваются основные угрозы теневой экономики, влияющие на финансовую безопасность страны, включая сужение налоговой базы, недостаточное формирование доходов бюджета и роль финансовой грамотности в смягчении неопределенностей в фискальном планировании. Согласно результатам анализа, влияние финансовой грамотности на теневую экономику проявляется через ряд механизмов.

This thesis investigates the theoretical and methodological underpinnings of the preparation, submission, and analysis of financial statements in public sector  of Uzbekistan. It provides a comprehensive scientific and theoretical substantiation of the significance, distinctive characteristics, composition, and functional role of financial statements in the operational activities of these institutions. The study further delineates the principal methods of financial statement analysis and underscores their critical importance in evaluating the efficient and purposeful utilization of budgetary resources. Particular attention is devoted to the practical implications of financial statement analysis for enhancing the quality of financial reporting, reinforcing financial oversight, and optimizing managerial decision-making processes in public sector.

Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi davlat moliya tizimini, xususan fiskal tizimni tubdan modernizatsiya qilishni taqozo etmoqda. Fiskal tizimni raqamlashtirish davlat budjeti daromadlari va xarajatlarini shakllantirish, soliqlarni hisoblash va undirish hamda budjet jarayonlarini boshqarishda samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi.

Амалдаги меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда амортизация қилинадиган активлар атамасига қисқача изоҳ келтирилган ҳолда таснифлаш мезонлари белгиланган ва молиявий ҳисоботда узоқ муддатли активлар сифатида таснифланадиган активлар таркиби келтирилганлигини кўриш мумкин. 

Ёшларни пулни тўғри бошқариш одатлари билан мустаҳкамлаш уларнинг умрбод молиявий фаровонлигига сезиларли таъсир кўрсатади. Ёшлар пул билан муносабатлари уларнинг умрининг қолган қисмида молиявий йўлларини қандай қилиб яхшироқ бошқаришлари мумкинлигига таъсир қилиши мумкин бўлган муҳим даврда. Даромадни бошқаришдан тортиб, онлайн харидларнинг жозибаси билан курашишгача, замонавий ҳаётнинг босими тезда молиявий хатоларга олиб келиши мумкин. Ёшларни молиявий маблағларини самарали бошқариш учун билим ва кўникмалар билан таъминлаш шунчаки уларга тежашни ўргатиш билан чекланиб қолмайди. Гап уларни хабардор қарорлар қабул қилиш, реал мақсадлар қўйиш ва келажакдаги молиявий фаровонлиги учун мустаҳкам пойдевор яратишга ундаш билан боғлиқ

Mazkur tezis aholining moliyaviy savodxonligi darajasi hamda uning mehnat migratsiyasi jarayonlariga ko‘rsatadigan ta’sirini ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda moliyaviy bilim va ko‘nikmalarning shaxslarning migratsiya bilan bog‘liq qarorlar qabul qilish jarayonidagi ahamiyati, migratsiya oqimlarining shakllanishiga ta’siri hamda migrantlarning iqtisodiy xulq-atvoridagi o‘zgarishlar tahlil qilindi.

Jahonda mamlakatlar iqtisodiyotini rivojlantirishda inson kapitaliga samarali yondashish muhim rol oʻynaydi, chunki har bir mamlakatning  iqtisodiy  taraqqiyoti  uning  aholisining bilimlari, koʻnikmalari va yangiliklarga qodirligiga bogʻliq. Inson kapitali, ya'ni yoshlarning ta'limi, professional rivojlanishi va sogʻliqni saqlash tizimining yaxshilanishi, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, innovasiyalar olib kelish va raqobatbardosh bozorda muvaffaqiyatli boʻlish uchun muhim manba hisoblanadi. Shu sababli, mamlakatlar oʻzining inson kapitalidan toʻgʻri va samarali foydalanishga alohida e'tibor qaratayotgan bugungi kunda, busohadagi strategik  investisiyalar  iqtisodiy  oʻsish  va  barqaror  taraqqiyotning  asosi  boʻlib  xizmat qilmoqda.

Маълумки, замонавий бозор иқтисодиёти шароитида давлат молияси самарадорлиги фақат молиявий ресурслар ҳажми ёки институционал механизмлар билан эмас, балки аҳолининг молиявий онги, хулқ-атвори ва иқтисодий қарор қабул қилишдаги фаоллиги билан ҳам белгиланади. Шу нуқтаи назардан, аҳолининг молиявий саводхонлиги шахсий даромад ва харажатларни бошқариш воситаси бўлиш билан бирга, давлат молиявий тизимининг барқарор ишлашига хизмат қилувчи муҳим ижтимоий-иқтисодий омил сифатида намоён бўлади.

Мазкур тезисда бюджет саводхонлиги давлат молияси тизими ривожланишида муҳим омил сифатида кўриб чиқилади. У молиявий саводхонликдан фарқли равишда фуқароларнинг давлат бюджети тузилиши ва мазмунини тушуниши ҳамда бюджет сиёсатини баҳолай олишини англатади. Open Budget Survey 2023 маълумотлари асосида бюджет ахбороти очиқлиги ва жамоатчилик иштироки ўртасидаги тафовут таҳлил қилинади. Шунингдек, дастурий бюджетлаштириш, интерактив платформалар ва “фуқаролар учун бюджет” форматлари бюджет маълумотларини соддалаштириш ва жамоатчилик назоратини кучайтириш воситалари сифатида баҳоланади

Jahon tajribasi koʻrsatishicha, mikromoliyalashtirish kambag‘allik darajasini qisqartirish, aholining tadbirkorlik qobiliyatini rivojlantirish va kichik tadbirkorlik subyektlari faoliyatini taraqqiy ettirish hamda iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishning muhim omilidir. Mikromoliyalashtirish hududiy joylashuvi, bozor infratuzilmasining yetarli darajada rivojlanmaganligi yoki kredit riski darajasi yuqoriligi tufayli an’anaviy bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyatiga ega boʻlmagan jismoniy va yuridik shaxslarga mikromoliyaviy xizmatlar taqdim etishning samarali vositasidir. 

Hozirgi kunda O‘zbekistonda davlat boshqaruvini markazsizlashtirish va joylarda aholining tashabbusini rag‘batlantirishga qaratilgan islohotlar tizimli ravishda amalga oshirilmoqda. Bu jarayonda mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari – mahallalarning iqtisodiy va moliyaviy salohiyatini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Munitsipal boshqaruv tizimini takomillashtirish orqali mahallalar faqat ijtimoiy-ma’naviy markaz sifatidagina emas, balki hududning iqtisodiy taraqqiyotiga ta’sir ko‘rsatuvchi muhim institut sifatida faoliyat yuritishi kerak.

Moliyaviy savodxonlik — bu to‘g‘ri moliyaviy qarorlar qabul qilish va pirovardida individual moliyaviy farovonlikka erishish uchun zarur bo‘lgan xabardorlik, bilim, ko‘nikma, munosabat hamda xatti-harakatlar yig‘indisidir (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti). Moliyaviy savodxonlik bo‘yicha Prezident maslahat kengashi ta’rifiga ko‘ra, moliyaviy savodxonlik — bu shaxsning butun hayoti davomida moliyaviy resurslarni samarali boshqarish uchun zarur bilim va ko‘nikmalardan foydalanish qobiliyatidir.

Zamonaviy sharoitda byudjet siyosati davlatning iqtisodiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsatishidagi eng muhim va samarali vositalardan biri hisoblanadi. U orqali davlat iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, ijtimoiy sohani rivojlantirish hamda aholining turmush darajasini yaxshilashga yo‘naltirilgan maqsad va vazifalarni amalga oshiradi. Samarali byudjet siyosati mamlakatning milliy manfaatlarini himoya qilish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash va uzoq muddatli barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga xizmat qilishi lozim.

Ushbu maqolada O‘zbekistonda energetika resurslariga qo‘llaniladigan soliqlarning fiskal va ekologik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda energetika sohasida amal qilayotgan soliqlarning davlat byudjeti daromadlarini shakllantirishdagi o‘rni va ularning atrof-muhit muhofazasiga ta’siri baholanadi. Maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasi doirasida soliqlarning nafaqat fiskal, balki ekologik cheklov va rag‘batlantiruvchi funksiyalari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda yashil soliq siyosatini takomillashtirish, energetika resurslaridan samarali foydalanishni rag‘batlantirish hamda ekologik barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqish imkonini beradi.

Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat moliya tizimining barqarorligi, avvalo, soliqqa tortish mexanizmlarining huquqiy jihatdan aniq ishlab chiqilganligi va amaliy ijro etilish darajasiga bogʻliq. Bu jarayonda soliq bazasini aniqlash metodologiyasi alohida o‘rin tutib, bunda soliqqa tortish obyekti va bazasini belgilash, hisoblash, hujjatlashtirish hamda nazorat qilishning izchil tartibini yaratib beradigan jarayon hisoblanadi. 

Ushbu maqolada ijtimoiy sohaning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati, uni davlat budjeti orqali moliyalashtirishning asosiy yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda ta’lim, sog‘liqni saqlash, ilm-fan hamda ijtimoiy himoya sohalariga ajratilayotgan mablag‘larning dinamikasi va tuzilmasi 2023–2025 yillar misolida ko‘rib chiqilgan.

Mazkur maqolada soliq majburiyatlarini Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) asosida hisobga olishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Xususan, joriy va kechiktirilgan soliq majburiyatlarining tan olinishi, baholanishi hamda moliyaviy hisobotlarda aks ettirilishiga oid masalalar IAS 12 “Daromad solig‘i” standarti talablari asosida tahlil qilingan.

Ushbu mаqоlаdа sоliq tizimidа sоliq sоhаsidа аmаlgа оshirilаyotgаn siyosаtning bilvоsitа sоliqlаrni hisоbgа оlish mехаnizmlаrigа tа’siri o‘rgаnilgаn.

Mazkur maqolada mamlakat eksport salohiyatini oshirish jarayonida soliq siyosatining o‘rni va ta’sir mexanizmlari tahlil qilinadi. Eksportni rag‘batlantiruvchi soliq instrumentlari, xususan, qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha imtiyozlar, foyda solig‘i preferensiyalari hamda bojxona to‘lovlarining optimallashtirilishi eksport samaradorligiga ta’siri nuqtai nazaridan o‘rganilgan. Shuningdek, soliq yukining pasaytirilishi va barqaror soliq muhitining yaratilishi milliy ishlab chiqaruvchilarning raqobatbardoshligini oshirishdagi ahamiyati ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqot natijalari eksportni kengaytirishda samarali soliq mexanizmlarini qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi.

Hududiy daromad salohiyatini boshqarish samaradorligi iqtisodiy barqarorlikni taʼminlashda muhim omil hisoblanadi. Uni ilmiy asosda baholash uchun zamonaviy sharoitlarga mos miqdoriy indikatorlar tizimi va integrallashgan metodologik yondashuv zarur, chunki amaldagi mexanizmlar hududiy resurs, ishlab chiqarish va institutsional imkoniyatlarni toʻliq qamrab olmayapti hamda baholashlarning aniqligini pasaytirmoqda.

В статье рассматриваются результаты реализации государственной программы «Цифровой Узбекистан – 2030» в части трансформации финансового сектора. Проведен анализ динамики развития дистанционного банкинга, безналичных расчетов, цифровой идентификации и финтех-экосистемы в 2019–2024 гг. Оценено влияние программных мер на расширение финансовой инклюзии населения. Выявлены ключевые достижения, сохраняющиеся барьеры и институциональные ограничения. Сделан вывод о значительном прогрессе в цифровизации финансовых услуг при наличии структурных проблем регионального и социального характера.

Ҳозирги глобал иқтисодий муҳитда молия бозорларининг мураккаблашуви, рақамли молиявий хизматларнинг жадал ривожланиши ва аҳолининг молиявий қарорлар қабул қилишдаги масъулиятини ошиб бораётгани молиявий саводхонлигини ошириш долзарб масалага айлантирмоқда.

В жизни каждой страны устойчивость бюджетно‑налоговой системы определяется не только формальным объёмом налоговых поступлений, но и способностью фискальных институтов обеспечивать их стабильность и ожидаемость в условиях экономических трансформаций. Налоговая система в современных условиях становится не только источником доходов государственного бюджета, но и ключевым инструментом перераспределения ресурсов, поддержания макроэкономического баланса и поддержка экономического развития.

This article is dedicated to the socio-economic essence of financial security, its indicators, and the degree of protection of financial interests at the macro level. It analyzes financial security indicators in the country, the current state of public debt, and its impact on the national financial security system. Additionally, attention is given to addressing the existing challenges in the financial security system of the Republic of Uzbekistan.

Farmonga ko‘ra, 2027-yildan ushbu idoralarning tuman va shahar bo‘limlari faoliyati tugatilib, 1-3 shtat birligidan iborat ixcham xizmat ko‘rsatish ofislari tashkil etiladi. Ularga har bir tuman va shaharlardagi biznes jarayonlari va funksiyalar qamrab olinadi. 2026-yilning 1-iyulidan g‘aznachilik tizimidagi jarayonlarni avtomatlashtirish hisobiga Raqamli g‘azna tizimi joriy etiladi.

В статье рассматриваются проблемы и перспективы внедрения технологий искусственного интеллекта в систему государственного финансового контроля Республики Узбекистан. Актуальность темы определяется необходимостью повышения прозрачности и эффективности использования бюджетных средств в условиях цифровой трансформации экономики. В работе проанализированы положения нормативных документов, в том числе Указа Президента Республики Узбекистан №ПФ-60 от 28 октября 2022 года «О стратегии развития “Узбекистан – 2030”», Закона Республики Узбекистан «О государственном аудите» №ЗРУ-669 от 23 декабря 2020 года и Стратегии «Цифровой Узбекистан – 2030». Исследование направлено на выявление институциональных, кадровых и технологических барьеров, ограничивающих применение искусственного интеллекта в деятельности Министерства экономики и финансов. На основе анализа предложены направления совершенствования системы государственного финансового контроля с использованием интеллектуальных решений и инструментов анализа больших данных.

Sun’iy intellekt asosida loyihalarni baholash, risklarni prognozlash va investorlar bilan moslashtirish jarayonlari samaradorlikni oshiradi, biroq ma’lumotlar xavfsizligi, algoritmik tarafkashlik va shaffoflik muammolari kabi xavflarni ham keltirib chiqaradi. Ushbu xavflarni kamaytirish uchun matematik model, algoritmik yondashuv va tashkiliy choralar taklif etiladi. Ushbu maqolada kraudfanding tizimlarida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish jarayonida yuzaga keladigan asosiy xavflar va ularni kamaytirish mexanizmlari tahlil qilinadi.

Ushbu ishda sun’iy intellekt vositalarining moliyaviy texnologiyalar (FinTech) sohasidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellekt asosida ishlovchi tizimlarning bank ishi, kreditlash, sug‘urta, investitsiya va to‘lov tizimlaridagi afzalliklari yoritib berilgan. Xususan, sun’iy intellektning tezkor qaror qabul qilish, firibgarlikni aniqlash, risklarni boshqarish, mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish hamda xarajatlarni kamaytirishdagi roli ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, moliyaviy xizmatlarni shaxsiylashtirish va moliyaviy inklyuziyani kengaytirishda sun’iy intellektning imkoniyatlari ochib berilgan. Ish natijalari sun’iy intellekt texnologiyalarini moliya sohasida samarali joriy etish zarurligini asoslab beradi.

В статье рассматриваются особенности и современные тенденции развития краудфандинга в Республике Узбекистан в контексте цифровизации экономики и поиска альтернативных источников финансирования. Раскрывается экономическая сущность краудфандинга, представлены основные модели его функционирования, а также анализируется текущее состояние рынка. Особое внимание уделено институциональным и регуляторным барьерам, включая недостаточную проработанность нормативно-правовой базы, риски для инвесторов и ограничения платёжной инфраструктуры.

Mazkur tezisda moliyaviy tizimlarda firibgarlik (fraud) holatlarini aniqlashda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanishning zamonaviy usullari tahlil qilinadi. Raqamli moliyaviy xizmatlar kengayib borayotgan hozirgi sharoitda firibgarlik xavflari ham ortib bormoqda. An’anaviy nazorat mexanizmlarining cheklanganligi sun’iy intellekt asosidagi yechimlarni joriy etish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Tezisda O‘zbekiston bank tizimida, xususan, Asaka bank faoliyati misolida ushbu texnologiyalarning amaliy ahamiyati yoritib beriladi.

Современные цифровые технологии трансформируют традиционные финансовые институты и механизмы финансирования. Одним из таких нововведений является краудфандинг.  

So‘nggi yillarda moliyaviy texnologiyalar sohasi tez sur’atlarda rivojlanib bormoqda. Ushbu texnologiyalar moliyaviy jarayonlar va xizmatlarni soddalashtirish va avtomatlashtirishga yordam bermoqda. Moliyaviy texnologiyalarning tez sur’atlarda rivojlanishi bilan birga, ushbu sohada sun’iy intellektning integratsiyasi yuz bermoqda. Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalari ko‘plab sohalarda keng qo‘llanila boshlandi. Sun’iy intellekt texnologiyalari hozirda internet, qidiruv tizimlari, avtomatik tarjima dasturlarida keng qo‘llanilmoqda

 Bugungi kunda bank tizimida raqamli tranformatsiya jarayoni ko’lami samarali darajada o’sib bormoqda. Omonatlarni masofadan boshqarish uchun mobil ilovalar, internet-banking, sun’iy intelekt, blokcheyn va katta ma’lumotlar (Big Data) kabi texnologiyalar yordam bermoqda. Shu sababli banklarda raqamli texnologiyalar yordamida omonatlarni boshqarishni o’rganish va uni mijozlarga tatbiq etish masalasi so’ngi yillarda dolzarb hisoblanadi.

Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes subyektlari mamlakat iqtisodiy rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ularning faoliyat samaradorligini ishonchli baholash boshqaruv qarorlarini qabul qilishda muhim omil hisoblanadi. Biroq an’anaviy baholash usullari ko‘p hollarda faqat moliyaviy ko‘rsatkichlarga tayanib, faoliyatning barcha jihatlarini to‘liq aks ettira olmaydi. So‘nggi yillarda sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilishda yangi metodologik yondashuvlarni shakllantirmoqda. Sun’iy intellekt asosidagi modellar katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash, omillar o‘rtasidagi murakkab bog‘liqliklarni aniqlash va baholash aniqligini oshirish imkonini beradi. 

Raqamli iqtisodiyot sharoitida yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Zamonaviy texnologiyalar, xususan sun’iy intellekt vositalarining keng joriy etilishi tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish, boshqarish va rivojlantirish jarayonlariga yangi yondashuvlarni shakllantirmoqda. Ayniqsa, yosh tadbirkorlarning innovatsion salohiyati va raqamli texnologiyalarni tez o‘zlashtirish qobiliyati sun’iy intellekt asosidagi yechimlardan samarali foydalanish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Sun’iy intellekt vositalari biznes-rejalashtirish, bozor kon’yunkturasini tahlil qilish, iste’molchilar xatti-harakatini prognozlash, moliyaviy risklarni baholash va boshqaruv qarorlarini optimallashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Mazkur tadqiqot tijorat banklarida moliyaviy jinoyatlarning oldini olishda komplaens-nazorat tizimining institutsional, tashkiliy va texnologik jihatlarini kompleks tahlil qiladi. Ishda komplaens tizimining formal nazorat funksiyasidan preventiv moliyaviy xavfsizlik mexanizmiga evolyutsiyasi asoslab beriladi hamda raqamli banking sharoitida risklarni boshqarishning dinamik modeli taklif etiladi.

The paper examines how the implementation of open banking influences the development of Uzbekistan’s fintech sector. The research builds a matrix model showing how key components of open banking affect product development, technology advancement, and infrastructure growth in fintech. The model considers three elements of open banking: banks providing account data to information service providers, executing client-initiated payments through payment service providers, and offering open APIs to external platforms. Expert assessments indicate that the strongest impact of open banking is expected in the development of personal finance management services, neobanks, and payment solutions; in technological progress related to mobile services, biometric identification, and open interfaces; and in infrastructure areas such as remote identification platforms and fast payment systems. The study concludes that open banking has a positive effect on fintech development in Uzbekistan. However, accurate quantitative evaluation is currently limited due to the absence of detailed statistical data, highlighting the need to establish an appropriate data collection system.

Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida qo‘llanilishi va ularning samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida moliyaviy xizmatlar misolida sun’iy intellekt asosidagi raqamli yechimlarning boshqaruv jarayonlariga ta’siri, xizmatlar sifati va tezkorligini oshirishdagi o‘rni hamda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan tavakkalchiliklar baholanadi. Shuningdek, xizmat ko‘rsatish tarmoqlarini yanada takomillashtirish uchun institutsional, texnologik va boshqaruvga oid amaliy takliflar ishlab chiqiladi. Olingan natijalar sun’iy intellektdan foydalanish orqali xizmat ko‘rsatish tarmoqlarini barqaror rivojlantirish va boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada sotish tizimida qo‘llaniladigan marketing tadqiqotlari usullarining nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Unda bozorni o‘rganish, iste’molchilar ehtiyojlari va xulq-atvorini tahlil qilish, sotish kanallari samaradorligini baholashda qo‘llaniladigan asosiy marketing tadqiqotlari usullari tahlil qilingan. So‘rovnoma, intervyu, kuzatuv, fokus-guruhlar hamda statistik va iqtisodiy-matematik tahlil usullarining sotish jarayonidagi o‘rni ochib berilgan. Tadqiqot natijalari sotish tizimini takomillashtirish, boshqaruv qarorlarini asoslash va korxona raqobatbardoshligini oshirishda marketing tadqiqotlarining muhimligini asoslaydi.

Islom moliyasi bugungi kunga kelib, butun dunyoda sezilarli tarzda o‘sib kelayotgan an’anaviy moliyaga muqobil tizim sifatida rivojlanib kelmoqda. Ushbu tizimning instrumentlaridan biri hisoblanadigan sukuk – islom qimmatli qog‘ozlari riskni diversifikatsiyalovchi, yashirin iqtisodiyotning oldini oluvchi hamda iqtisodiyotda qo‘shimcha qiymat yaratishga qaratilgan bir necha xususiyatlari bilan tanildi

Maqolada GAT texnologiyasi asosida O‘zbekiston aholisining demografik o‘zgarishlarini prognozlashtirish va ularning moliya bozori rivojlanishiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot davomida an’anaviy demografik prognozlash usullarining cheklanganligini bartaraf etishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston moliya bozorining turli segmentlari bank xizmatlari, sug‘urta, pensiya fondlari, investitsiya portfellari va raqamli moliyaviy texnologiyalar uchun demografik prognozlardan foydalanish strategiyalari ishlab chiqilgan.

Mazkur tezisda islom iqtisodiyotidagi iqtisodiy qarorlarni qabul qilish  jarayonida fiqhiy qoidalarning tutgan o‘rni va ta’siri, xususan besh asosiy fiqhiy qoida misolida, ularning amaliy roli tadqiq etilib, shu bilan birga g‘arb iqtisodiy maktablari qarashlari bilan qiyosiy tahlil qilinadi. Shuningdek, iqtisod maktablari g‘oyalari asosidagi iqtisodiy modellarning ustun va muammoli jihatlari aniqlanib, ularni fiqhiy qoidalar asosida takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Мазкур тезисда тижорат банкларида молиявий жиноятлар хавфини камайтиришда комплаенс фаолиятининг ўрни ва аҳамияти илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Рақамли молиявий хизматлар кенгайиши шароитида пул ювиш, терроризмни молиялаштириш ва фирибгарлик билан боғлиқ рискларни бошқариш механизмлари ўрганилган. Рискка асосланган ёндашув, мижозларни сегментация қилиш ва автоматлаштирилган мониторинг тизимларининг самарадорлиги асослаб берилган. Комплаенс тизимини такомиллаштириш бўйича амалий таклифлар ишлаб чиқилган.

Ushbu tezisda O‘zbekiston uy-joy bozorida moliyaviy pufak xavfini erta aniqlash va tijorat banklari tizimining tizimli xatarlarini oldini olishga qaratilgan yangi metodologik yondashuvni taklif etiladi. Xalqaro ilg‘or tajribalar (UBS Global Real Estate Bubble Index, GSADF testi, kompozit indeks modellarini) asosida ishlab chiqilib Pufak Xavfi Indeksi (PXI) O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish orqali real vaqt rejimida faoliyat yurituvchi raqamli monitoring tizimi bilan integratsiya qilish borasida ilmiy tadqiqotlar amalga oshiriladi.

Markaziy Osiyo mamlakatlarida islomiy moliyaning kirib kelishi dastlab 1990-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan so’ng boshlandi. Mintaqalarda islomiy moliya sanoatining rivojlanishi ITB a’zoligiga qo’shilganidan so’ng boshlandi, deb hisoblash mumkin. Birinchi bo’lib ITBga 1993-yilda Qirg’iziston, 1994-1996-yillar mobaynida Qozog’iston va Tojikiston birin-ketin a’zolikka qabul qilindilar. Faqat “O’zbekiston esa eng oxirgi bo’lib, 2004-yilda 13,4 million ID (islomiy dinor) kapitali bilan 55-aʼzo bo’lgan. 

Maqolada islom moliya tizimi mohiyati va undagi islom moliya tashkilotlari faoliyati haqida umumiy tushunchalar berilgan. Shu bilan birga, islom moliya tashkilotlarining barqaror iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va ahamiyati haqida qisqacha to’xtab o’tilgan.

In recent decades, demographic transformation has become one of the most decisive structural forces shaping global labor markets and fiscal systems. 

Maqolada bugungi kunda xalqaro moliya kengashlarida aynan moliyaviy aktivlarga doir maslalarga tegishli bo‘lgan standartlarga kiritilayotgan o‘zgarishlar aks ettirilgan. Ma’lumot bazasining yuqori su’ratda o‘sayotgaligi sababli eng so‘ngi o‘zgarishlarni o‘rganish maqsad qilingan. Ushbu maqola orqali bugungi kunda moliyaviy aktivlar hisobini takomillashtirish borasida olib borilayotgan izlanishlar va ularning amaliyotda qaysi davrga kelib joriy qilinishi yuzasidan masalar ma’lumot sifatida qayd etilgan.

Mehnat bozori iqtisodiyotning muhim komponenti bo‘lib, u ishchi kuchining talab va taklif asosida bozor muvozanatini ta’minlash jarayonlarini o‘z ichiga oladi. 

Ushbu maqolada byudjetlashtirishning ahamiyati, korporativ boshqaruvdagi o’rni, uning evolyutsiyasi, strategik ahamiyati va byudjetlashtirishning aksiyadorlik jamiyatlarida vazifalari hamda bir qancha olimlarning byudjetlashtirishning korporativ boshqaruvdagi o’rni bayon etilgan.

Jahonda bank qimmatli qog‘ozlarini chiqarish orqali bank resurs bazasini kengaytirish, investitsion faoliyat samaradorligini oshirish, “yashil” loyihalarga resurslarni yo‘naltirish, investitsion portfelni diversifikatsiyalash, banklarning moliya bozorlarida ishtirokini faollashtirishga qaratilgan investitsion siyosat ishlab chiqish va uni yuritish orqali bank banklar rentabelligini oshirishga alohida e’tibor qatilmoqda.

Ўзбекистон Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш ва халқаро инвестицияларни жалб этиш учун ESG (экологик, ижтимоий ва корпоратив бошқарув) тамойилларини фаол жорий этмоқда. Банк сектори ва йирик корхоналар ESG ҳисоботларини ишлаб чиқиш яшил молиялаштириш ва экологик лойиҳаларга эътиборни оширмоқда. 

2024-yilda global sukuk bozori nisbatan murakkab va o‘zgaruvchan makroiqtisodiy sharoitlarga qaramay barqarorlikni namoyon etdi hamda yil yakunida jami 205,1 mlrd. AQSh dollari miqdorida emissiya hajmiga erishdi. Ushbu ko‘rsatkich 2023-yilda qayd etilgan 212,0 mlrd. AQSh dollariga nisbatan biroz past bo‘lsa-da, pasayish sur’ati keskin emasligi va bozorning umumiy sig‘imi yuqori darajada saqlanib qolgani uning institutsional mustahkamligini tasdiqlaydi. 

Обусловлена необходимостью интеграции комбината в международные рынки капитала через выпуск евробондов и получение высоких кредитных рейтингов (Fitch повысил рейтинг АГМК до «BB» в 2025 году). Ключевым фактором доверия инвесторов становится переход к цифровому управлению инвестиционным циклом.