Mazkur maqolada sanoat korxonalari raqobatbardoshligining iqtisodiy mazmuni va unga ta’sir etuvchi omillar tizimli tahlil qilingan. Xorijlik olimlarning zamonaviy ilmiy yondashuvlari umumlashtirilgan hamda raqobatbardoshlik tushunchasining mikro-, mezo- va makrodarajalardagi xususiyatlari yoritilgan. O‘zbekiston sanoatining rasmiy statistik ma’lumotlari asosida mamlakatimiz sanoat korxonalari raqobatbardoshligining hozirgi holati baholangan va unga ta’sir etuvchi ichki hamda tashqi omillar guruhlashtirilgan holda o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida sanoat korxonalari raqobatbardoshligini oshirishga oid ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
Mazkur maqolada elektron tijorat logistikasida fulfillment markazlarining roli va ahamiyati tahlil qilinadi. Buyurtmalarni qayta ishlash jarayonini samarali tashkil etish masalalari ko‘rib chiqilib, statistik ma’lumotlar asosida tahlil amalga oshiriladi. Tadqiqot natijasida fulfillment markazlari faoliyatini optimallashtirishga qaratilgan konseptual model taklif etiladi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida ushbu infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
Maqolada O‘zbekiston konchilik sektori misolida o‘tish davri iqtisodiyoti sharoitida davlat kompaniyalarining korporativ boshqaruvi transformatsiyasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot sohaning ikki yirik korxonasi “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ va “Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” AJni qiyosiy tahlil qilishga asoslangan. Maqolada korporativ boshqaruvning formal elementlari ularni boshqaruv amaliyotiga integratsiya qilishdan tezroq joriy etilayotgani ko‘rsatiladi. Natijada davlat ishtiroki hamda shaffoflik va hisobdorlikning bozor mexanizmlarini uyg‘unlashtiruvchi gibrid boshqaruv modellari shakllanadi
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalarda ichki nazorat tizimini shakllantirish va takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda ichki nazorat tizimining korporativ boshqaruvdagi oʻrni, risklarni boshqarishdagi ahamiyati hamda moliyaviy barqarorlikka taʼsiri yoritilgan. Raqamli texnologiyalarni joriy etish natijasida ichki nazorat tizimi anʼanaviy tekshiruv mexanizmidan proaktiv, real vaqt rejimida ishlovchi boshqaruv instrumentiga aylanishi asoslab berilgan. Shuningdek, ichki nazorat tizimini avtomatlashtirish, axborot tizimlari bilan integratsiya qilish va riskka yoʻnaltirilgan yondashuvni qoʻllash zarurligi koʻrsatib oʻtilgan. Tadqiqot natijalari korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirish, moliyaviy xatoliklarni kamaytirish va resurslardan samarali foydalanishni taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etadi
Mazkur maqolada jismoniy shaxslarga ko‘rsatiladigan bank xizmatlari sifatini baholashning zamonaviy metodologik yondashuvlari tadqiq etilgan. Raqamli banklash jarayonlari, omnikanal xizmat ko‘rsatish modeli va mijoz tajribasining ustuvor ahamiyat kasb etishi sharoitida sifatni an’anaviy mezonlar asosida baholash yetarli emasligi asoslab berilgan. Tadqiqotda xizmat sifati ko‘p o‘lchamli iqtisodiy kategoriya sifatida talqin qilinib, funksional samaradorlik, raqamli interfeys qulayligi, kommunikativ aniqlik, xavfsizlik darajasi hamda mijoz sodiqligi indikatorlarini o‘z ichiga oluvchi integrallashgan baholash tizimi taklif etilgan. Shuningdek, subyektiv qoniqish ko‘rsatkichlari bilan obyektiv operatsion parametrlarni uyg‘unlashtirish zarurligi asoslangan. Natijada jismoniy shaxslarga xizmat ko‘rsatish sifatini monitoring qilish va strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkonini beruvchi zamonaviy metodologik model ishlab chiqilgan
Ushbu maqolada qayta ishlash korxonalarining rivojlanishi muhim ahamiyatga ega boʻlganligi sababli, korxonaning potensial xaridorlarini aniqlash, ularning ehtiyoj va istaklarini oʻrganib, qondirish hamda bozordagi faoliyatni kengaytirish uchun zamonaviy raqobat masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish boʻyicha amaliy takliflar va tavsiyalar ishlab chiqilgan
Maqolda soliq imtiyozlarining samaradorligini baholovchi mezon va koʻrsatkichlarni ishlab chiqishning ayrim jihatlari yoritilgan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida har qanday xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyati ijobiy moliyaviy natijaga erishishga qaratilgan boʻlishi lozim, bu natijaga esa soliq imtiyozlari va preferensiyalar sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Soliqqa tortish tizimi soliq toʻlovchi uchun qabul qilinishi mumkin boʻlishi kerak, chunki bu holat tadbirkorlik faoliyatining rivojlanishiga bevosita taʼsir etadi. Soliq imtiyozlarini tizimlashtirish va ularning samaradorligini baholash davlatga meʼyoriy-huquqiy hujjatlarni asosli ravishda ishlab chiqish imkonini beradi.
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya jarayonining mohiyati hamda uning aholi turmush darajasiga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda bandlik va ishsizlik darajasi kabi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar bo‘yicha O‘zbekiston aholisining ijtimoiy holati va turmush darajasidagi o‘zgarishlar ko‘rib chiqilgan. Raqamli transformatsiyasining aholi turmush sifatiga ijobiy ta’siri aniqlandi, bu raqamli infratuzilmadan foydalanuvchilar ulushining oshishi, aholining raqamli savodxonligining o‘sishi, raqamli xizmatlarning yangi turlarining paydo bo‘lishi, iqtisodiyotning keng ko‘lamli transformatsiyasi natijasida mamlakatning raqamli makonidagi o‘zgarishlar fonida yangi biznes jarayonlari va bandlik shakllarining paydo bo‘lishi bilan ifodalanadi. Shuningdek, raqamli transformatsiyaning ijobiy jihatlari bilan bir qatorda mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ham ko‘rib chiqiladi
Mazkur maqolada kichik biznes subyektlarining tashqi bozorlarga chiqishini kengaytirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida globallashuv sharoitida kichik biznesning eksport salohiyatini oshirish, xalqaro bozor talablariga moslashuv darajasini kuchaytirish hamda raqobatbardoshligini ta’minlashning institutsional, tashkiliy-iqtisodiy va moliyaviy mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, eksport infratuzilmasini rivojlantirish, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash vositalarining samaradorligini oshirish, eksportchi kichik korxonalar uchun axborot-ta’minot va konsalting xizmatlarini takomillashtirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot natijasida kichik biznes subyektlarining tashqi bozorlarga chiqishidagi mavjud muammolar aniqlangan hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu takliflar kichik biznesning eksport faoliyatini faollashtirish, yangi tashqi bozorlarga kirib borish imkoniyatlarini kengaytirish va milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga xizmat qilishi asoslab berilgan
Maqolada islom buxgalteriya hisobining mazmuni yoritilgan. Islom buxgalteriya hisobini an’anaviy buxgalteriya hisobi bilan solishtirish orqali uning mohiyatini kengroq ochib berishga harakat qilingan. Islom buxgalteriyasiga oid turli olimlar tomonidan berilgan ta’riflar keltirilgan va tahlil qilingan. Islom buxgalteriyasini to‘liq tushunish maqsadida islom moliyaviy tizimining asosiy xususiyatlariga ham to‘xtalib o‘tilgan. Shuningdek, buxgalteriya hisobotidagi mavjud hisobotlar hamda unga qo‘shimcha tarzda islom buxgalteriyasida qo‘shilgan hisobot shakllari yoritilgan. Buxgalteriya balansi hamda moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotlardagi qo‘shimcha bandlarning yuzaga kelish sabablari, ushbu bandlarda yoritiluvchi balans moddalari hamda foyda va zararga tegishli bo‘lgan moliyaviy operatsiyalarning tavsifi berilgan. Xulosa qismida, islom buxgalteriyasi va an’anaviy buxgalteriya vazifalaridagi farqli jihatlar ta’kidlab o‘tilgan
Ushbu maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlarda joriy aktivlar hisobini yuritish jarayonida xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (XMHS) talablarini joriy etish bo‘yicha mavjud muammolar, ularning kelib chiqish sabablari hamda takomillashtirish yo‘nalishlari o‘rganilgan. Amaldagi me’yoriy tartibotlar, hisob siyosati, baholash usullari va xalqaro standartlar talablari solishtirildi. Tadqiqot natijasida joriy aktivlar hisobi shaffofligini oshirish, baholashning aniq va ishonchli usullaridan foydalanish hamda moliyaviy natijalarning haqqoniy aks ettirilishini ta’minlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatidagi dehqon xo‘jaliklari faoliyatida yer resurslaridan foydalanish holati va uning zamonaviy tahlili yoritilgan. Tabiiy-geografik sharoit, iqlim omillari, yer sifati, suv resurslariga ega bo‘lish darajasi va agrotexnik xizmatlar holati asosida mintaqaviy dehqon xo‘jaliklarining yerga munosabati o‘rganilgan. Yerga ishlov berish madaniyati, ekinlar tarkibi, texnologik vositalar bilan ta’minlanish, davlat qo‘llovi va ekologik barqarorlik omillari tahlil etilgan. Tahlil natijasida mavjud muammolar va istiqboldagi imkoniyatlar aniqlanib, dehqon xo‘jaliklarining yer resurslaridan samarali foydalanishini ta’minlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
Ushbu maqolada raqamli transformatsiyaning tezkor texnologik taraqqiyot sifatida banklarning fintech kompaniyalar bilan raqobatbardoshlikni saqlab qolish uchun chakana bank xizmatlarini raqamlashtirish strategik zarurat ekanligi nazariy jihatdan asoslangan. Undan tashqari chakana bank xizmatlarida raqamli transformatsiya qilishning nazariy asoslari tanqidiy o‘rganildi, innovatsiyalarning diffuziya nazariyasi, resurslarga asoslangan qarash (RBV), institutsional nazariya, xizmatga asoslangan mantiq (SDL), texnologiyalarni qabul qilish modellari va dinamik imkoniyatlarning asosiy tamoyillari keng ko‘lamli tahlil qilindi. Raqamli transformatsiya shunchaki raqamli vositalarni joriy qilish emas, balki qiymat yaratish, xizmatlarni yetkazib berish, mijozlar bilan ishlash, samaradorlikni oshirish va banklararo raqobatbardoshlikni oshirish ekanligi asoslandi. Ko‘p sonli ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish orqali tadqiqot mavjud nazariy asoslardagi bo‘shliqlarni aniqlab, banklarning raqamli iqtisodiyotga qanday moslashishi, innovatsiyaga investitsiya kiritish hajmini oshirishi va raqamli jihatdan yetuk bo‘lishga harakat qilmoqda. Bu kabi tahlillar chakana bank xizmatlarida raqamli transformatsiyaning tizimli va ko‘p o‘lchovli dinamikasini tushunish uchun keng qamrovli taraqqiyot modellarini taklif qilish orqali sohaga ilmiy va amaliy jihatdan ma’lum darajada hissa qo‘shadi.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda davlat boshqaruvi tizimida raqamli texnologiyalarni keng joriy etish natijasida elektron hukumat infratuzilmasi bosqichma-bosqich shakllanmoqda. Tadqiqotning maqsadi davlat xizmatlarida raqamli transformatsiyaning samaradorlik omillarini aniqlash va uning iqtisodiy hamda tashkiliy ta’sirini baholashdan iborat. Metodologiyada tizimli, solishtirma va trend tahlil yondashuvlari qo‘llanilib, 2017-2024-yillar oralig‘idagi ochiq ma’lumotlar asosida O‘zbekistonning raqamli rivojlanish ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, elektron xizmatlar hajmining oshishi boshqaruv shaffofligini va xizmatlar qulayligini kuchaytirgan bo‘lsa-da, hududlar kesimidagi raqamli tengsizlik va kadrlar yetishmovchiligi samaradorlikni cheklab qolmoqda. Tadqiqotda Koreya, Daniya va Finlyandiya tajribalari asosida O‘zbekiston uchun mos innovatsion boshqaruv yondashuvlari tavsiya etilgan.
Mazkur maqolada innovatsiyani strategik boshqarishning nazariy asoslari, konseptual yondashuvlari hamda uning zamonaviy iqtisodiy tizimdagi o‘rni tahlil etilgan. Innovatsiya tushunchasining mohiyati, mazmuni va unga doir ilmiy yondashuvlar tizimlashtirilib, “innovatsiya”ni jarayon, natija, tizim, vosita va o‘zgarish sifatida talqin etuvchi ilmiy qarashlar solishtirilgan. Shuningdek, innovatsiyalarni tadbirkorlik subyektlarida strategik boshqarishning o‘ziga xos jihatlari, innovatsion salohiyatni shakllantirishda muhim omillar va me’yoriy-huquqiy asoslar o‘rganilgan. Maqolada xorijiy va mahalliy olimlarning (Komarov, Komkov, Asimova, Glazyev, OECD/Eurostat va boshqalar) qarashlari tahlil qilinib, innovatsiyalarni boshqarishda tizimli va evolyutsion yondashuvlarning ahamiyati asoslab berilgan
