Ushbu maqolada intellektual kapitalning iqtisodiy roli va uni qayta ishlab chiqarish va iqtisodiy muomalaga jalb qilish mexanizmining xususiyatlari o‘rganildi. Intellektual kapitalni iqtisodiy muomalaga jalb qilish jarayonining qonuniyatlarini tushunish va zarur shart-sharoitlarni yaratish hozirgi vaqtda iqtisodiy nazariya va iqtisodiy amaliyotning eng dolzarb muammolari ekanligi, intellektual kapitalning iqtisodiy roli va uni qayta ishlab chiqarish va iqtisodiy muomalaga jalb qilish mexanizmining xususiyatlari o‘rganilgan.
Mazkur maqolada ta’lim sifatini oshirishda respublikamizda olib borilayotgan islohotlar, o’quv jarayonini davr talablariga mos holda tashkil etish, malakali kadrlarni tayyorlashda oliy ta’lim muassasalarining o’rni, talabalar salohiyati, professor-o’qituvchilarning kompitentligi va ta’lim jarayonida xorij tajribasining ahamiyati kabi masalalar o’rganilgan.
Ushbu maqola davlat-xususiy sheriklik (DXSh) asosida sanoat tarmoqlarini rivojlantirishning nazariy asoslarini oʻrganadi. DXSh loyihalari davlat va xususiy sektor resurslarini birlashtirib, infratuzilma va xizmatlarni yaxshilashga qaratilgan. Sanoat sohasida innovatsiyalarni ragʻbatlantirish va iqtisodiy oʻsishni taʼminlash uchun DXShni oʻrni ifodalanilgan. Shuningdek, davlat-xususiy sherikligi asosida sanoat tarmoqlari rivojlanishning nazariy asoslari hamda iqtisodchi olimlarning yondashuvlari koʻrib chiqilgan. Shu bilan bir qatorda sanoatga taʼsirini ifodalovchi DXSh modellari ham yoritib berilgan.
Maqolada turistik xizmatlarga bo‘lgan talab mavsumiy tebranishlarini tekislash uslubiyoti nazariy jihatdan o‘rganilgan holda tebranishlar intensivligi darajasiga ta’sir etuvchi omillar tizimlashtirilgan. Shu bilan birga mavsumiy tebranishlar intensivligi darajasini boshqarish (tekislash) bo‘yicha yo‘nalishlar aniqlangan.
Ushbu maqolada strategik ochiqlik indeksi (SOI) – aksiyadorlik jamiyatlarida strategik qaror qabul qilish sifatini baholash va oshirishga qaratilgan yangi mezon sifatida taklif etiladi. Ushbu indeks uch asosiy ustunga – oshkoralik, hisobdorlik va manfaatdor tomonlarning ishtirokiga tayanadi. Xalqaro tajribalar va O‘zbekiston sharoitidagi empirik tadqiqotlar asosida aniqlanishicha, yuqori SOI ko‘rsatkichiga ega kompaniyalar kapital qiymatining yaxshilanishi (Tobin’s Q), strategik xavflarning kamayishi va investorlar ishonchining ortishi bilan ajralib turadi. Mazkur yondashuv boshqaruv va samaradorlik paradigmasini rasmiy natijalardan emas, balki qaror qabul qilishdagi ochiqlik va inklyuzivlik jarayonlariga yo‘naltirish orqali yangi bosqichga olib chiqadi.
Ushbu maqolada jamoa faoliyatining tashkilot muvaffaqiyatiga erishish va raqobatbardosh ustunlikni saqlab qolishdagi muhim roli o‘rganiladi. Ko‘p tarmoqli adabiyotlarga tayanib, tadqiqot jamoa faoliyatini vazifalarni bajarish, jamoaviy ish va hamkorlik, moslashuvchanlik va kontekstual ishlashni qamrab oluvchi ko‘p o‘lchovli konstruksiya sifatida tushuniladi. Maqolada yuqori samarali jamoalar unumdorlik, innovatsiya, sifat, samaradorlik, xodimlarni jalb qilish va mijozlar ehtiyojini qondirishga qanday hissa qo‘shishi ta’kidlangan. Unda jamoa samaradorligining asosiy omillari va moderatorlari, jumladan, yetakchilik uslublari, boshqaruv mexanizmlari, jamoa tarkibi, xilma-xillik, psixologik xavfsizlik va hamkorlik jarayonlari o‘rganiladi. Tadqiqot vazifa natijalarini, jarayonlar samaradorligini, jamoa salomatligini va tashkilot ta’sirini aniqlash uchun ko‘p darajali ishlash ko‘rsatkichlaridan foydalangan holda tizimli o‘lchash va baholashning muhimligi ta’kidlangan. Tadqiqot samarali jamoaviy ish tashkilot natijalarini qanday boshqarishi haqida integratsiyalashgan nuqtai nazarni taklif qilish orqali nazariya va amaliyotga hissa qo‘shadi va jamoaga asoslangan tuzilmalarni optimallashtirishga intilayotgan menejerlar uchun ko‘rsatmalar beradi.
Mazkur maqolada qurilish xizmatlarining iqtisodiy mohiyati, mazmuni va tasnifi ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Xizmatlar sohasi nazariyasining evolyutsiyasi doirasida qurilish xizmatlarining mustaqil iqtisodiy faoliyat turi sifatidagi o‘rni ochib beriladi. Tadqiqotda qurilish xizmatlarining investitsiya-qurilish jarayonidagi roli, ularning real sektor rivojlanishi, hududiy iqtisodiy o‘sish va inson kapitalini shakllantirishga ta’siri asoslab berilgan. Shuningdek, qurilish xizmatlarining funksional, texnologik va iqtisodiy belgilariga ko‘ra tasnifi ishlab chiqilib, ushbu xizmatlarning yuqori qo‘shilgan qiymat yaratishdagi ahamiyati yoritilgan. Olingan xulosalar qurilish xizmatlari bozorini rivojlantirish, boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda amaliy ahamiyat kasb etadi.
Maqolada tezlashayotgan texnologik rivojlanish va yettinchi texnologik tuzum shakllanishi sharoitida innovatsion jarayonning nazariy asoslari va evolyutsiyasi tahlil qilinadi. Chiziqli modellaridan tizimli ko‘p darajali yondashuvlarga o‘tish sanoat rivoji va global sanoat integratsiyasi bilan bog‘liqligi ko‘rsatiladi. Institutsional va infratuzilmaviy mexanizmlar hamda mamlakatlarning global innovatsion zanjirlarga qo‘shilishini belgilovchi mega-mexanizmning roli yoritiladi. Sanoat-innovatsion bosqichdagi davlatlar uchun samarali mexanizmlarni shakllantirishning ahamiyati asoslanadi.
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar tushunchasining umumiy nazariy talqinlari hamda ularning turizm sohasidagi xususiy mazmuni kompleks ilmiy yondashuv asosida tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida raqamli texnologiya tushunchasining klassik va zamonaviy ta’riflari tizimlashtirilib, ularning iqtisodiy va ijtimoiy jarayonlarga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, turizmda raqamli texnologiyalar bo‘yicha xalqaro ilmiy konsepsiyalar va UNWTO yondashuvlari o‘rganilib, ushbu tushunchaning sohaga xos jihatlari asoslab berilgan. Maqolada muallif tomonidan turizm sohasida raqamli texnologiyalarga oid yangi, integrallashgan ta’rif taklif etilib, uning ilmiy yangiligi asoslanadi. Tadqiqot natijalari turizm iqtisodiyoti nazariyasini rivojlantirish va PhD darajasidagi ilmiy izlanishlar uchun konseptual asos bo‘lib xizmat qiladi.
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida qurilish materiallari sanoatida sifat menejmentini qo‘llash borasida amalga oshirilayotgan islohotlar ilmiy-amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda sifat menejmenti nazariyasining asosiy konsepsiyalari, xorijiy va mahalliy olimlarning qarashlari tanqidiy tahlil qilingan hamda ularning qurilish materiallari sanoatiga tatbiq etish imkoniyatlari baholangan. Maqolada qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmlari, ISO 9001 sifat menejmenti tizimini joriy etgan korxonalar ulushi, nuqsonli mahsulot darajasi va eksport ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Tahlil natijalari sifat menejmenti tizimini joriy etish mahsulot sifati barqarorligini ta’minlash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, eksport salohiyatini oshirish hamda korxonalar raqobatbardoshligini kuchaytirish borasida ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqilgan
Ушбу мақолада замонавий капитал бозорининг самарадорлигига оид турли назарий асослар ва методологик ёндашувлар таҳлил қилинган. Шунингдек, капитал бозорида хавфларни баҳолаш ва башорат қилишдаги ноаниқликларнинг объектив сабаблари танқидий ўрганилган ҳамда “behavioral” хулқ-атворий молия, адаптив бозор гипотезаси, бозор микроструктураси каби назарияларнинг пайдо бўлиши янги методологик ёндашувлар сифатида талқин этилган.
Мақола суғурта соҳасидаги рақобатнинг ўзгариши, анъанавий рақаботга қўшимча равишда каналли ва бозорлараро рақобат турларининг пайдо бўлиши, яъни соҳалараро, сотиш каналлари бўйича ва турлараро рақобатларнинг пайдо бўлиш сабаблари таҳлили олиб борилган. Соҳада пайдо бўладиган янги рақобат турларининг назарий-иқтисодий ва амалий таҳлиллари келтирилган.
Мақолада минтақавий ривожланишнинг назарий асослари, унинг турли босқичларда шаклланган назариялари ҳамда замонавий ёндашувлари илмий таҳлил қилинади. Анъанавий конвергенция ва дивергенция назариялари, ядро–периферия модели билан бирга эндоген ўсиш, инновация ва кластерлашув каби муосир концепциялар ҳам кўриб чиқилади. Шунингдек, молиявий механизмлар ва давлат молиясининг ҳудудий ривожланишдаги роли, уларнинг самарадорлигини таъминлашда институционал ва ташкилий асосларнинг аҳамияти ёритилади. Таъкидланганидек, замонавий шароитда минтақавий ривожланишнинг энг самарали йўли иқтисодий, ижтимоий, сиёсий ва маданий омилларни уйғунлаштирган интегратив ёндашув ҳисобланади. Шу тариқа, мақолада ҳудудий фаровонлик ва барқарор иқтисодий ўсишни таъминлашда молиявий воситалардан мақсадли ва самарали фойдаланиш тамойиллари илмий жиҳатдан асослаб берилади.
Ushbu maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida soliq maʼmuriyatchiligida qoʻshilgan qiymat soligʻini hisoblab chiqarishning nazariy-metodologik masalalari, shu boʻyicha mahalliy va xorijiy olimlaring fikrlari oʻrganilgan. Shuningdek mavzuga doir olib borilgan tadqiqotlar natijasi boʻyicha Oʻzbekiston soliq tizimida iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida soliq maʼmuriyatchiligida qoʻshilgan qiymat soligʻini hisoblashni takomillashtirishga oid xulosa va takliflar ishlab chiqilgan.
Мақолада оилавий тадбиркорликнинг ривожланиш эволюцияси даврларга кўра тарихий ёндашув асосида тадқиқ этилган. Унда оилавий тадбиркорликнинг илк шаклланиш ва ривожланиш босқичларига кўра ижтимоий – иқтисодий моҳияти ва тадқиқ этиш йўналишлари ўрганилган. Шунингдек, иқтисодиётда оиланинг ресурсларни етказиб беришдаги роли, унинг даромадлари, истеъмол ва жамғариш хулқи ҳамда давлат билан ўзаро алоқадорлиги каби функциялари очиб берилган. Шу асосда оилавий тадбиркорликни ривожлантириш назарияларини кенгайтириш йўналишлари таклиф этилган.
Ushbu maqolada Maykl Porterning raqobatdoshlik ustunliklari modelidan foydalangan holda O‘zbekiston Respublikasining Toshkent viloyati eksport salohiyati tahlil qilinadi. Porter yondashuvi va boshqa tahlil usullarining integratsiyasi quyidagilarga imkon berdi: eksport salohiyatining hozirgi holatini diagnostika qilish, mintaqaning raqobatbardosh ustunliklari doirasini aniqlash, strategik tashabbuslarning yo‘l xaritasini ishlab chiqish, hududning eksport siyosati samaradorligini monitoring qilish va baholash tizimini ishlab chiqish. Quyidagilarni hisobga olgan holda tavsiyalarning amaliy qo‘llanilishiga alohida e’tibor qaratildi: real biznes imkoniyatlari, institutsional muhit, global tendensiyalar (deglobalizatsiya, ESG transformatsiyasi).
