КИЧИК БИЗНЕС КОРХОНАЛАРИДА МЕҲНАТ УНУМДОРЛИГИ ЗАХИРАЛАРИНИ АНИҚЛАШ ВА САМАРАЛИ ФОЙДАЛАНИШ МЕХАНИЗМЛАРИ
DOI:
https://doi.org/10.60078/2992-877X-2026-vol4-iss6-pp149-157Annotasiya
Меҳнат унумдорлиги корхона рақобатбардошлигининг энг ишончли кўрсаткичларидан бири бўлиб қолмоқда, бироқ кичик бизнес корхоналари ўз меҳнат салоҳиятининг фақат бир қисмидан фойдаланади. Мазкур мақолада кичик корхоналар меҳнат унумдорлигининг яширин захираларини аниқлаш ва уларни амалий, ўлчаниши мумкин бўлган натижага айлантириш механизмлари тадқиқ этилади. Тадқиқот адабиётларнинг тизимли таҳлили, бошқарув амалиётининг қиёсий таҳлили ва иккиламчи статистик маълумотларга таянади. Ишда захираларни аниқлашга хизмат қилувчи ташхис механизмлари — иш вақтини таҳлил қилиш, омилли декомпозиция, бенчмаркинг ва асосий кўрсаткичлар тизими — ҳамда уларни сафарбар этувчи механизмлар — рағбатлантириш тизимини лойиҳалаш, лин ва узлуксиз такомиллаштириш усуллари, малака ва кўп функциялиликка сармоя, танлаб рақамлаштириш ҳамда меҳнатни қайта ташкил этиш — ажратиб кўрсатилади. Таҳлил шуни кўрсатадики, йирик корхоналардан фарқли ўлароқ, кичик корхоналар захиралари капитал талаб қилувчи технологик ўзгаришларда эмас, балки меҳнатни ташкил этиш, мотивация ва бошқарув эътиборининг сифатида жамланган. Мақолада захираларни аниқлаш ва сафарбар этишни ягона, узлуксиз бошқарув жараёни сифатида кўрувчи интеграллашган стратегик цикл таклиф этилади. Натижалар кичик бизнес соҳасида меҳнат унумдорлигини оширишга интилаётган тадбиркорлар, маслаҳат институтлари ва сиёсат ишлаб чиқувчилар учун, айниқса бу сектор бандликнинг ортиб бораётган улушини ўз зиммасига олаётган ривожланаётган иқтисодиётларда, фойдали бўлиши мумкин.
Kalit so‘zlar:
меҳнат унумдорлиги унумдорлик захиралари кичик бизнес стратегик бошқарув меҳнатни ташкил этиш мотивацияBibliografik manbalar
Becker G.S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. 3rd ed. – Chicago, IL: University of Chicago Press.
Bloom N., Van Reenen J. (2010). Why do management practices differ across firms and countries? // Journal of Economic Perspectives, 24(1), 203–224.
Drucker P.F. (1999). Management Challenges for the 21st Century. – New York: Harper
ILO (2022). World Employment and Social Outlook: Trends 2022. – Geneva: International Labour Office.
Imai M. (1986). Kaizen: The Key to Japan’s Competitive Success. – New York: McGraw-Hill.
Locke E.A., Latham G.P. (1990). A Theory of Goal Setting and Task Performance. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
OECD (2021). OECD Compendium of Productivity Indicators 2021.
OECD (2021). OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2021. – Paris: OECD Publishing.
OECD (2021). The Digital Transformation of SMEs. – Paris: OECD Publishing.
Porter M.E. (1985). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. – New York: Free Press.
Syverson C. (2011). What determines productivity? // Journal of Economic Literature, 49(2), 326–365.
Womack J.P., Jones D.T. (2003). Lean Thinking: Banish Waste and Create Wealth in Your Corporation. Rev. ed. – New York: Free Press.
World Bank (2019). World Development Report (2019): The Changing Nature of Work. – Washington, DC: World Bank.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг (2023) 11 сентябрдаги ПФ-158-сон Фармони «Ўзбекистон – 2030» стратегияси тўғрисида.
Ўзбекистон Республикаси Статистика агентлиги (2024). Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик кўрсаткичлари. – Тошкент.
