Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda majburiy maktab yoshidagi bolalar orasida ijtimoiy-demografik omillar va maktabga qatnamaslik darajalari o‘rtasidagi bog‘liqlikni milliy darajadagi uy xo‘jaliklari so‘rovnomasi ma’lumotlari asosida o‘rganadi. Maktabga qatnamaslik darajalari boshlang‘ich ta’lim, tayanch o‘rta ta’lim va o‘rta ta’lim bosqichlari bo‘yicha tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ayniqsa o‘rta ta’lim bosqichida o‘quvchilar maktabdan tashqarida qolish ehtimoli ancha yuqori. Bundan tashqari, uy xo‘jaliklarining boylik darajasi boshlang‘ich va tayanch o‘rta ta’lim bosqichlarida maktabdan chetlanish bilan sezilarli bog‘liqlikka ega bo‘ldi. Jins, yashash joyi (shahar/qishloq) yoki hudud bo‘yicha esa sezilarli farqlar aniqlanmadi. Bu ta’limdagi tenglik yo‘nalishida yutuqlar mavjudligidan dalolat berishi yoki aggregat darajadagi ma’lumotlar nozik tafovutlarni aniqlashda cheklangan bo‘lishi mumkinligini anglatadi. Tadqiqot aniq maqsadli aralashuvlar uchun amaliy xulosalarni taqdim etadi hamda maktabga qatnamaslikning sabablarini chuqurroq tushunish uchun omilli va longitudinal yondashuvlardan foydalanadigan keyingi tadqiqotlarni tavsiya etadi.

Ushbu tadqiqot PISA 2022 ma’lumotlaridan (N = 56,477 o‘quvchi; 2,495 maktab) foydalangan holda, yetti post-sovet mamlakatida o‘quvchilarning o‘qitish sifati haqidagi tasavvurlari va ularning raqamli o‘qish bo‘yicha natijalari o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganadi. Klieme va boshqalarning o‘qitish sifati bo‘yicha konseptual yondashuviga tayangan holda — u o‘qitish usullari, sinf boshqaruvi va qo‘llab-quvvatlovchi muhitni qamrab olgan holda — uch darajali ierarxik chiziqli modellar (HLM) yordamida baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o’quvchilar tomonidan qayd  etilgan o‘qitishning moslashuvi (β = 0.109), o‘qituvchi tomonidan yo‘naltirilgan o‘qitish (β = 0.076), raqamli ko‘nikmalarni o‘rgatish amaliyotlari (β = 0.230) va o‘qishga jalb etishni rag‘batlantirish (β = 0.123) raqamli o‘qish natijalari bilan ijobiy va sezilarli bog‘liqdir. Shuningdek, ijobiy intizomiy muhit (β = 0.031), o‘qituvchi qiziqishi (β = 0.073) va o‘qituvchi qo‘llab-quvvatlashi (β = 0.054) ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Aksincha, o‘qish ko‘nikmalarini mashq qilish (β = −0.051) va dars davomiyligini uzaytirish (β = −0.054) kichik salbiy bog‘liqlikni namoyon etadi. Maktab darajasidagi dispersiya natijalar o‘zgaruvchanligining katta qismini tushuntiradi (f² = 44.77%), bu esa raqamli savodxonlikni shakllantirishda institutsional omillarning muhim rolini ko‘rsatadi. Natijalar o‘qitish sifati bo‘yicha tadqiqotlarni o‘tish davridagi ta’lim tizimlariga keng tadbiq qiladi hamda post-sovet kontekstida pedagogika va ta’lim siyosati uchun amaliy tavsiyalar beradi

Maktabga asoslangan boshqaruv (SBM) markaziy hukumat vakolatlarini maktab darajasiga markazsizlashtirish shakli bo‘lib, ta’lim tizimining samaradorligi va raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan. SBM nazariy jihatdan uchta asosiy institutsional rag‘batlantirishga asoslanadi: tanlov va raqobat, maktab avtonomiyasi va hisobdorlik. Amaliy shakllari vakolatlar doirasi (zaif/kuchli) va qaror qabul qiluvchi subyektlarga (ma’muriy, professional, jamiyat, muvozanatli) ko‘ra farqlanadi. O‘zbekiston umumiy o‘rta ta’lim maktablari (UO‘TM) boshqaruviga marketing xizmatlari va strategik menejmentni tatbiq etish bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar rahbar kadrlarning boshqaruv faoliyati samaradorligini 15% dan 22% gacha oshirish mumkinligini ko‘rsatadi. SBM islohotlarining o‘quvchilar yutuqlariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatishi uchun uzoq muddat (5 yildan 8 yilgacha) talab etilishi hamda rahbarlarning boshqaruv kompetensiyasini oshirish zarurligi ta’kidlanadi.

Maqolada raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda aholining moliyaviy savodxonlik darajasining o‘rni va ahamiyati, xorijiy va mahalliy olimlarning bu boradagi fikr va mulohazalari, moliyaviy savodxonlikni oshirish yo‘nalishlari, moliyaviy xizmatlar hajmining ortishi natijasida iqtisodiyot tarmoqlarining yanada rivojlantirish maslalari tahlil qilindi. Ilmiy izlanishlar natijasida tegishli tartibda xulosa va takliflar keltirib o‘tildi.

Ushbu tadqiqot asosan Oʻzekiston fuqarolari uchun tashqi migratsiya bozorlarini talab va takliflarini oʻrganish, hozirgi migratsiya va emigratsiya trendlarini chuqur tahlil qilish, fuqarolar uchun xorijda potensiali boʻlgan mamlakatlar hukumati bilan ikki tomonlama shartnoma tuzish va asosan oʻrta maʼlumotli fuqarolarni chet elda ishlash uchun kasbiy tayyorgarlik ishlarini jaddalligini oʻrganish va xulosa berishga qaratilgan, aralash uslubda tadqiqotlar olib borilgan.