Ushbu tadqiqot Global innovatsion indeks (GII) ma’lumotlariga asoslanib, O‘zbekistonning 2020-2025-yillardagi innovatsion samaradorligini baholaydi hamda uni jahon yetakchilari (Shveysariya, Shvetsiya, AQSH), rivojlanayotgan mamlakatlar (Hindiston, Vetnam, Marokash) va mintaqaviy hamkorlar (Qozog‘iston, Ozarbayjon) bilan taqqoslaydi. O‘zbekistonning umumiy GII reytingi 2025-yilda 79-o‘ringa ko‘tarilgan bo‘lsa-da, uning innovatsion natijalari kiritilgan resurslardan ancha past bo‘lib qolmoqda, natijada o‘rtacha samaradorlik farqi 23-pog‘onani tashkil etmoqda. Hindiston, Vetnam va Marokash o‘zlarining resurs darajasiga nisbatan kutilganidan yaxshiroq natijalarga erishayotgan bo‘lsa, Qozog‘iston va Ozarbayjon o‘z salohiyatidan past natijalarni ko‘rsatmoqda. O‘zbekiston uchun asosiy muammo investitsiyalar darajasi emas, balki ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalarini tijoratlashtirishning cheklanganligi, sanoat va ilmiy-tadqiqot sohalari o‘rtasidagi aloqalarning zaifligi hamda yuqori texnologiyali eksportning pastligi tufayli resurslarni natijalarga aylantirishning sekinligidir. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston innovatsion iqtisodiyotni barpo etish uchun tanlangan tarmoqlarga maqsadli xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va venchur moliyalashtirish orqali milliy innovatsion tizimni muvofiqlashtirishni takomillashtirishi lozim

Xalqaro universitet reytinglari oliy ta’lim boshqaruvida kuchli vosita sifatida namoyon bo‘lib, ular strategik siyosatlar va islohotlarga global darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan tizimlar uchun reytinglar nafaqat muammo, balki xalqaro miqyosda e’tirof etilish imkoniyatidir. Ushbu maqolada davlat, xususiy va xalqaro filial universitetlari rahbarlari bilan o‘tkazilgan suhbatlar hamda milliy siyosiy hujjatlar tahliliga asoslangan holda O‘zbekiston universitetlarining reyting bosimlariga bergan javoblari yoritiladi. Natijalar xususiy va xalqaro universitetlar reytinglarga tizimli yondashib, xalqaro brend yaratish, qaror qabul qilishdagi avtonomiya va ilmiy tadqiqotlarni rag‘batlantirish orqali raqobatbardoshlikka erishayotganini ko‘rsatadi. Davlat universitetlari esa byurokratik cheklovlar, avtonomiya yetishmasligi va resurslarning samarasiz taqsimlanishi bilan ajralib turadi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, raqobatbardoshlikning muhim omili sifatida ambitsiya emas, balki boshqaruv salohiyati birinchi o‘rinda turadi. Maqolada xulosa qilinishicha, reytinglarda barqaror natijalarga erishish uchun boshqaruv islohotlari zarur bo‘lib, ular avtonomiyani kengaytirishi, hisobdorlikni oshirishi, institutsional salohiyatni kuchaytirishi va reytinglarni ta’lim, ilm-fan hamda taraqqiyotning kengroq maqsadlariga integratsiya qilishi kerak.

Mazkur maqolada iqtisodiy diplomatiya mamlakatning rivojlanish darajasiga qarab o‘zgarishiga alohida e’tibor qaratilgan. Buning sababi shundaki, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar nafaqat iqtisodiy taraqqiyotning turli bosqichlarida, balki jahon iqtisodiy va siyosiy maydonida ham turli maqsadlarni ko‘zlaydilar. Boshqacha aytganda, bir maqsad doirasidagi turli vazifalar (jahon bozorida raqobatbardoshlikni oshirish) turli diplomatik vositalardan foydalanishni taqozo etishi bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan.

Sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining aylanma iqtisodiyotga integratsiyasi global miqyosdagi chiqindilarni boshqarish muammosiga inqilobiy yechimlar taklif etadi. Ushbu maqolada chiqindilarni kamaytirish, resurslardan samarali foydalanish va barqarorlikni ta’minlashda SI asosidagi innovatsiyalarning o‘rni tahlil qilinadi. AQShdagi AMP Robotics va Finlyandiyadagi ZenRobotics kabi amaliy misollar orqali SI texnologiyalari chiqindilarni saralash, qayta ishlash samaradorligini oshirish va mahsulotning hayotiy siklini boshqarishdagi ahamiyati ko‘rsatilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt atrof-muhit barqarorligiga hissa qo‘shish bilan birga iqtisodiy imkoniyatlarni ham yaratadi, resurs aylanishini optimallashtiradi va chiqindilar hosil bo‘lishini kamaytiradi.