O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TOVAR BOZORIDA TOVAR-MODDIY RESURSLAR HARAKATINING HOLATI VA TENDENSIYALARI
DOI:
https://doi.org/10.60078/2992-877X-2026-vol4-iss4-pp166-178Annotasiya
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi tovar bozorida tovar-moddiy resurslar harakatining 2015–2024 yillar davomidagi holati, makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar dinamikasi va tashqi savdo tarkibi qiyosiy hamda statistik tahlil usullari orqali yoritildi. Tadqiqotning asosiy maqsadi tovar bozoridagi tarkibiy o‘zgarishlarni baholash, logistika va import qaramligi bilan bog'liq mavjud muammolarni aniqlash hamda sohani rivojlantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘rganilayotgan davrda mamlakat YaIM hajmi 72.6% ga, tashqi savdo aylanmasi esa 177% ga oshgan. Shuningdek, raqamli savdo hajmi yillik o‘rtacha 40.2% ga o‘sib, tovar bozorining eng istiqbolli segmentiga aylandi. Shu bilan birga, eksport tarkibida xom ashyo ulushining yuqoriligi, logistika xarajatlarining kattaligi va hududlar o‘rtasidagi iqtisodiy disparitet (Toshkent shahri va Qoraqalpog'iston o‘rtasida 6.3 baravarlik farq) kabi tizimli muammolar saqlanib qoldi. Tadqiqot xulosasida import o‘rnini bosish siyosatini takomillashtirish, logistika infratuzilmasini rivojlantirish va mintaqaviy tengsizlikni kamaytirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqildi.
Kalit so‘zlar:
tovar bozori tovar-moddiy resurslar tashqi savdo eksport import savdo aylanmasiBibliografik manbalar
Abdullayev, I.M. (2023) ‘Oltinning O‘zbekiston eksportidagi roli va valyuta riskini boshqarish’, O‘zbekiston iqtisodiy axborotnomasi, 3(48), pp. 22–31.
Asian Development Bank (2023) Central Asia Regional Economic Cooperation: Trade and Transport Facilitation Report 2023. Manila: ADB.
ITC Trade Map (2024) Uzbekistan Trade Statistics. Geneva: International Trade Centre. Available at: https://www.trademap.org
Karimov, B.A. (2022) ‘O‘zbekiston tovar bozorining raqobatbardoshlik omillari’, Iqtisodiyot va tadbirkorlik, 4(82), pp. 78–86.
Kotler, P. and Armstrong, G. (2019) Principles of marketing. 18th edn. Hoboken: Pearson Education.
Krugman, P.R., Obstfeld, M. and Melitz, M.J. (2022) International economics: Theory and policy. 12th edn. Harlow: Pearson Education.
Limão, N. and Venables, A.J. (2001) ‘Infrastructure, geographical disadvantage, transport costs, and trade’, World Bank Economic Review, 15(3), pp. 451–479. doi: 10.1093/wber/15.3.451.
Mankiw, N.G. (2021) Principles of economics. 9th edn. Mason: South-Western Cengage Learning.
O‘zbekiston Raqamli iqtisodiyot agentligi (2024) E-commerce rivojlanish hisoboti 2024. Toshkent: RIA. Available at: https://digital.gov.uz
O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi (2024) Tashqi savdo statistikasi 2015–2024. Toshkent: DBQ. Available at: https://customs.uz
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2024) Pul-kredit siyosati hisoboti 2024. Toshkent: O‘zR Markaziy banki. Available at: https://cbu.uz
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi (2025a) Tashqi savdo aylanmasi 2024 yil yanvar–dekabr: press reliz. Toshkent: Milliy statistika qo‘mitasi. Available at: https://stat.uz
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi (2025b) Yalpi ichki mahsulot: 2024 yil yanvar–dekabr: press-reliz. Toshkent: Milliy statistika qo‘mitasi. Available at: https://stat.uz/img/press-relizlar/analitika-vvp
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti (2017a) 2017–2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida: PF-4947-son Farmon, 7 fevral. Available at: https://lex.uz/docs/3107042
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti (2017b) Valyuta siyosatini liberallashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida: PQ-3272-son Qaror, 2 sentyabr. Available at: https://lex.uz/docs/3337898
O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi (2024) Trans-Kaspiy xalqaro transport yo‘nalishi bo‘yicha hisobot. Toshkent: Transport vazirligi. Available at: https://mintrans.uz
Pardayev, S. (2024) ‘Assessing the competitiveness of logistics and trade in Uzbekistan (in the Logistics Performance Index) (LPI)’, American Journal of Economics and Business Management, 7(12), pp. 1656–1662.
Pardayev, S.X. (2025) ‘The role and significance of marketing research in the effective utilization of material resources’, The Role of Green Technologies and Sustainable Development in Advancing Regional Economies, 1.
SWOT tahlil yuqoridagi tahliliy asoslar natijasida muallif tomonidan umumlashtirildi.
Toshmatov, Sh.R. (2024) ‘Raqamli iqtisodiyot sharoitida O‘zbekistonda elektron savdoning rivojlanish perspektivalari’, Raqamli iqtisodiyot, 2, pp. 34–45.
Umarov, X.O. and Razzaqov, A.K. (2023) ‘O‘zbekistonning tashqi savdo siyosatining geosiyosiy aspektlari’, O‘zbekiston milliy universiteti xabarlari, 1, pp. 112–121.
UNCTAD (2023) Digital Economy Report 2023: Shaping an Enabling Environment for Cross-border E-Commerce. Geneva: United Nations.
World Bank (2021) Uzbekistan COVID-19 Crisis and Recovery: Impact Assessment. Washington, D.C.: World Bank. Available at: https://openknowledge.worldbank.org
World Bank (2023) Uzbekistan Economic Update: Navigating a Complex Landscape. Washington, D.C.: World Bank Group. Available at: https://www.worldbank.org/en/country /uzbekistan
World Economic Forum (2023) The Global Competitiveness Report 2023. Geneva: WEF.
Xolmurodovich, P.S. (2024) ‘American Journal of Economics and Business Management’, American Journal of Economics and Business Management, 7(12), pp. 1656–1662.
Xolmurodovich, P.S. and Qizi, B.Z.A. (2025) ‘Ta’minot zanjirida oziq-ovqat resurslari harakati samaradorligini oshirishda xorijiy tajribalarning o‘rni va ahamiyati’, Journal of Marketing, Business and Management, 4(1), pp. 420–430.
Жуков, С.В. and Резникова, О.Б. (2021) Центральная Азия в социально-экономических структурах современного мира. Москва: ИМЭМО РАН.
Международный валютный фонд (2024) World Economic Outlook: Navigating Global Divergences. Washington, D.C.: IMF.










