OʻZBEKISTONDA KOʻCHMAS MULKNI OMMAVIY BAHOLASH TIZIMINI JORIY ETISHNING STRATEGIK VA USLUBIY JIHATLARI
DOI:
https://doi.org/10.60078/2992-877X-2026-vol4-iss1-pp223-228Annotasiya
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida ko‘chmas mulkni ommaviy baholash tizimini joriy etishning nazariy, uslubiy va institutsional jihatlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot bozor mexanizmlariga asoslangan iqtisodiyot sharoitida anʼanaviy kadastr baholash usullarining cheklanganligini asoslab beradi hamda xalqaro tajribaga mos, shaffof va avtomatlashtirilgan ommaviy baholash tizimini joriy etish zaruratini ochib beradi. Ishda individual va ommaviy baholash yondashuvlarining qiyosiy tavsifi berilib, ularning soliq bazasini shakllantirishdagi o‘rni va funksional farqlari yoritilgan. Ommaviy baholash jarayonida GIS-texnologiyalar, matematik-statistik modellar, katta hajmdagi maʼlumotlar (Big Data) va multiplikativ baholash modellaridan foydalanishning afzalliklari ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, amalga oshirilayotgan islohotlar, normativ-huquqiy baza, institutsional tuzilma hamda baholash tizimini bosqichma-bosqich joriy etish mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ko‘chmas mulk solig‘ini adolatli va iqtisodiy asoslangan tarzda hisoblash, byudjet daromadlarini barqarorlashtirish hamda ko‘chmas mulk bozorida shaffoflikni oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
ko‘chmas mulkni ommaviy baholash kadastr qiymati bozor qiymati ko‘chmas mulk solig‘i GIS-texnologiyalar multiplikativ model Big DataBibliografik manbalar
International Association of Assessing Officers (IAAO) (2017). Standard of Mass Appraisal of Real Property. Chicago: IAAO.
International Association of Assessing Officers (IAAO) (2018). Standards on Automated Valuation Models. Chicago: IAAO.
International Valuation Standards Council (IVSC) (2023). International Valuation Standards. London: IVSC.
O‘zbekiston Respublikasi (1999). Baholash faoliyati toʻgʻrisidagi Qonun, 811-I-son, 19 avgust 1999.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (2023). Oʻzbekiston Respublikasining yagona milliy baholash standartini tasdiqlash toʻgʻrisidagi 3487-son buyrug‘i, 28 dekabr 2023 yil.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2025). Koʻchmas mulkni ommaviy baholash uslubiyoti. 269-son buyrug‘iga ilova, 7 iyul 2025 yil.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti (2025). Koʻchmas mulkni ommaviy baholash tizimini joriy etish toʻgʻrisida PF–43-son Farmon, 5 mart 2025 yil.
RICS (2019). Let me introduce: Mass Appraisal. London: Royal Institution of Chartered Surveyors.
RICS (2021). RICS Valuation – Global Standards. London: Royal Institution of Chartered Surveyors.
TEGOVA (2020). European Valuation Standards. Brussels: The European Group of Valuers’ Associations.
Toʻlakov, U.T. (2025). Ko‘chmas mulkni soliqqa tortishda ommaviy baholash. Muhandislik va iqtisodiyot, 3(1), 540–552.
Yuklashlar
Nashr qilingan
Qanday qilib iqtibos keltirish kerak
Nashr
Bo'lim
Litsenziya
Ushbu ish Creative Commons Attribution 4.0 Worldwide.
