O‘ZBEKISTONDA TURIZM RIVOJLANISHI VA EKOLOGIK BARQARORLIK: XALQARO TURISTLAR OQIMINING CO₂ EMISSIYALARIGA TA’SIRI
DOI:
https://doi.org/10.60078/3060-4842-2026-vol3-iss3-pp361-371Annotasiya
Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda xalqaro turizm, iqtisodiy o‘sish va CO₂ emissiyalari o‘rtasidagi uzoq va qisqa muddatli munosabatlarni 1991–2025 yillar davri uchun tahlil qiladi. Tadqiqotda Autoregressive Distributed Lag (ARDL) modeli qo‘llanilib, xalqaro turistlar oqimining atrof-muhit sifati va iqtisodiy rivojlanishga ta’siri baholanadi. Natijalar turizm sektorining iqtisodiy o’sishni rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, xalqaro turistlar sonining ortishi uzoq muddatda CO₂ emissiyalarining ko‘payishiga sabab bo‘lib, turizm faoliyatining ekologik oqibatlari mavjudligini tasdiqlaydi. Chegaraviy test (Bounds Test) natijalari o‘zgaruvchilar o‘rtasida uzoq muddatli muvozanat munosabatlari mavjudligini ko‘rsatadi. Tadqiqot O‘zbekistonda turizmni ekologik barqaror rivojlantirish, emissiyalarni kamaytirish va yashil turizm siyosatini shakllantirish bo‘yicha muhim ilmiy va amaliy tavsiyalar beradi. Natijalar iqtisodiy o‘sish va atrof-muhit muhofazasi o‘rtasida muvozanatni ta’minlash orqali turizm sektorining uzoq muddatli barqarorligini mustahkamlash zarurligini ta’kidlaydi
Kalit so‘zlar:
xalqaro turizm CO₂ emissiyalari ekologik barqarorlik iqtisodiy o‘sish ARDL modeli O‘zbekistonBibliografik manbalar
Abdurakhmanova, G., Jeong, J. Y., Oqmullayev, R., & Karimov, M. (2021, December). The impact of tourism on employment and economic growth in Uzbekistan: An ARDL bounds testing approach. In Proceedings of the 5th International Conference on Future Networks and Distributed Systems (pp. 431-439).
Adebayo, T. S., Akadiri, S. S., Rjoub, H., Kirikkaleli, D., & Adeshola, I. (2023). The role of tourism development in environmental sustainability: New evidence from emerging economies. Environmental Science and Pollution Research, 30(12), 34521–34536.
Akadiri, S. S., Lasisi, T. T., Uzuner, G., & Akadiri, A. C. (2019). Examining the impact of globalization in the environmental Kuznets curve hypothesis: The case of tourist destination states. Sustainable Development, 27(1), 126–139.
Alcalá-Olid, F., Salinas-Fernández, J. A., & Rodríguez-Caballero, C. V. (2025). Tourism-led growth hypothesis revisited: Evidence from developed and developing economies. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1–14.
Aplugi, E. A., & Kusumawardani, D. (2025). Tourism and sustainable development: Its impact on energy, economy and CO₂ emissions. Journal of Environmental Economics and Policy, 14(2), 145–163.
Brida, J. G., Cortes-Jimenez, I., & Pulina, M. (2016). Has the tourism-led growth hypothesis been validated? A literature review. Current Issues in Tourism, 19(5), 394–430.
Choriev, M., Karimov, M., Xamrayev, O., & Urazov, M. Xufyona Iqtisodiyotni Qisqartirishda Soliq Islohotlari Va Raqamli Texnologiyalar: O ‘zbekiston Tajribasi Va Xalqaro Yondashuvlar. Green Economy and Development, 3(4), 665052.
Danish, Baloch, M. A., Wang, B., & Zhang, J. (2019). Effect of natural resources, renewable energy and economic development on CO₂ emissions: Evidence from BRICS countries. Science of the Total Environment, 678, 632–638.
Erejepova, G., Yusupov, A., & Karimov, M. (2024). Economic growth, international tourism and environmental sustainability in Uzbekistan: Evidence from ARDL analysis. E3S Web of Conferences, 590, 04007.
Hasanov, F., Mikayilov, J., Bulut, C., Suleymanov, E., & Aliyev, K. (2017). The role of energy use in economic growth: Evidence from transition economies. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 75, 686–697.
Islombek, G., Karimov, M., & Askolani, A. Green Human Resource Management in Uzbekistan: A Qualitative Systematic Review of Practices, Contextual Pressures, and Implementation Pathways. Jurnal Ilmu Manajemen dan Bisnis, 17(1), 11-24.
Jeong, J. Y., Karimov, M., Bhatt, M., Ji Young, H. A. N., & Kim, Y. G. (2024). Analysis of digitalization strategies for tourism industry in South Korea. The Journal of Economics, Marketing and Management, 12(1), 17-28.
Jeong, J. Y., Karimov, M., Sobirov, Y., Saidmamatov, O., & Marty, P. (2023a). Evaluating culturalization strategies for sustainable tourism development in Uzbekistan. Sustainability, 15(9), 7727.
Jeong, J. Y., Karimov, M., Sobirov, Y., Saidmamatov, O., & Marty, P. (2023). Conceptualization of DIANA economy and global RPM analysis: Differences in digitalization levels of countries. Systems, 11(11), 544.
Karimov, M. (2025). Strategies for Enhancing Foreign Direct Investment in Uzbekistan. The Research Journal of Business in Emerging Economics Vol, 1(4).
Karimov, M. (2026). Sustainable tourism development in Uzbekistan’s Khorezm Region: an empirical assessment. Current Issues in Tourism, 1-7.
Karimov, M., Jeong, J. Y., & Okmullaev, R. (2025b). Sustainable tourism development: The case of silk road cities in Uzbekistan. Current Issues in Tourism, 1-7.
Karimov, M., Jeong, J. Y., Sobirov, Y., & Choi, C. (2023). The role of transportation infrastructure in the development of international tourism in Uzbekistan. Revista Turismo & Desenvolvimento (RT&D)/Journal of Tourism & Development, (41).
Karimov, M., Okmullaev, R., Marty, P., & Saidmamatov, O. (2025a). Tourism sustainability in Uzbekistan: Challenges and opportunities along the silk road. Economies, 13(9), 250.
Karimov, M., Omonov, O., Dekhkonov, B., Iminov, A., Alieva, M., Abidova, D., & Okmullaev, R. (2026). Smart and sustainable tourism strategies for Uzbekistan in the digital era. Discover Sustainability.
Sobirov, Y., Jeong, J. Y., Karimov, M. U. U., & Bekjanov, D. (2023a). Do FDI and trade openness matter for economic growth in CIS countries? Evidence from panel ARDL. Journal of East-West Business, 29(4), 345-374.
Sobirov, Y., Tukhtamurodov, A., Karimov, M., Bekjanov, D., & Avezov, M. (2023b). The impact of energy consumption, FDI, and economic growth on CO2 emissions in Central Asia. Empirical evidence from panel ARDL. In E3S Web of Conferences (Vol. 449, p. 04002). EDP Sciences.
Sun, Y. Y., Higham, J., & Ellis, E. (2024). Global tourism carbon footprint and sustainable development challenges. Nature Communications, 15(1), 8942.
Syzdykova, A., & Azretbergenova, A. (2021). Energy consumption and economic growth in Central Asian countries: New empirical evidence. International Journal of Energy Economics and Policy, 11(5), 358–365.
UN Tourism. (2024). World Tourism Barometer 2024. Madrid: United Nations World Tourism Organization.
Yangailo, T. (2025). Tourism, renewable energy and environmental sustainability: Emerging evidence from developing economies. Sustainability Review, 7(1), 22–39.
Yuldoshboy, S., Beruniy, A., Javokhir, S., Khodjaniyazov, E., Karimov, M., Saidmamatov, O., & Marty, P. (2025). Exploring ICT as an Engine for Sustainable Economic Growth in Central Asia. Economies, 13(12), 365.
Yuldoshboy, S., Karimov, M., & Kuralbaev, J. (2022). The association between CO2 and economic growth in Central Asian countries: Panel data approach. Journal of Positive School Psychology, 5587-5601.






