Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston iqtisodiyoti modernizatsiyalashuvi sharoitida xo‘jalik yurituvchi subyektlar, xususan, korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash va ularning to‘lov qobiliyatini oshirishda soliq qarzlarini optimallashtirish hamda qisqartirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida korxonalarda soliq qarzlarining vujudga kelishining ichki va tashqi omillari, soliq majburiyatlarining o‘z vaqtida bajarilmasligining korxona likvidligiga salbiy ta’siri hamda soliq ma’muriyatchiligini transformatsiya qilish orqali soliq qarzdorligini kamaytirish yo‘llari atroflicha tahlil qilingan. Maqolada soliq qarzlarini majburiy undirish va uning huquqiy-iqtisodiy oqibatlari, xususan, undiruvni sudgacha va sud tartibida amalga oshirish samaradorligi muhokama qilinadi. Milliy soliq tizimidagi so‘nggi islohotlar va amaldagi Soliq kodeksi normalarining korxonalar barqarorligiga ta’siri konseptual jihatdan baholangan. Shuningdek, xalqaro ilg‘or tajribalarni O‘zbekiston iqtisodiy realligiga moslashtirish, soliq intizomini oshirishda rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy etish hamda inkasso va ijro hujjatlari bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

Maqolada O‘zbekistonda raqamli fiskal boshqaruvni kuchaytirish maqsadida tatbiq etilgan “Tadbirkorlik subyektlarining barqarorlik reytingi” tizimi tahlil qilinadi. Baholash jarayoni yuridik shaxslarning soliq intizomi, moliyaviy shaffoflik, rasmiylashtirish intizomi hamda ijtimoiy mas’uliyat darajasini avtomatlashtirilgan algoritmlar orqali aniqlashga asoslanadi. Tadqiqot doirasida reyting indikatorlari va real iqtisodiy natijalar o‘rtasidagi bog‘liqlik, sektoral va hududiy tafovutlar hamda “CRM-NEW” monitoring tizimi bilan metodologik farqlar chuqur tahlil etilgan. Shuningdek, Kruskal–Wallis H testi asosida reyting toifalari va soliq xavfi o‘rtasidagi statistik munosabatlar aniqlanib, baholash tizimining ishonchlilik darajasi asoslab berilgan. Maqolada reyting mexanizmini takomillashtirishga doir konseptual va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Ushbu maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini marja asosida aniqlash metodologiyasining ilmiy asoslari tadqiq etilgan. Unda O‘zbekistonda 2026-yildan joriy etilgan marja yondashuvining mazmuni, uni qo‘llashning huquqiy va metodologik asoslari, amaliyotda uchrayotgan asosiy muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Tadqiqotda marja bazasi samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan qo‘llash shartlari, QQSni hisoblash algoritmi va boshqa segmentlarga tatbiq etish bo‘yicha 5 mezonli filtr taklif etilgan. Shuningdek, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya tajribasi asosida marja bazasining fiskal neytrallik, hujjatlashtirish intizomi va nazorat indikatorlari bilan bog‘liq jihatlari yoritilgan. Maqolada marja bazasi yondashuvini O‘zbekiston sharoitida ilmiy asoslangan holda takomillashtirish yuzasidan xulosa va takliflar ishlab chiqilgan