So‘nggi yillarda qishloq xo‘jaligida iqlim o‘zgarishi, yerlarning degradatsiyasi, atrof-muhitning zararlanishi natijasida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish murakkablashmoqda. Qishloq xo‘jaligida barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlarini qo‘llanishi ushbu muammolarning yechimi sifatida qaralmoqda. Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarining barqarorlik indeksini hisoblash ushbu muammoni to‘g‘ri yechimini topishda qo‘l kelishi mumkin. Shu maqsadda barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlari (BQXA) indeksini miqdoriy baholash metodologiyasi Samarqand viloyatidagi bug‘doy yetishtiruvchi 300 ta fermer xo‘jaliklaridan olingan so‘rovnoma ma’lumotlari asosida o‘rganildi hamda hisoblandi. Natijalarga ko‘ra, fermer xo‘jaliklarining barqarorlik indeksi o‘rtacha 0.34 koeffitsiyentga teng ekanligi va bu orqali fermer xo‘jaliklari foydalanayotgan ishlab chiqarish amaliyotlari barqarorlik darajasi past ekanligi aniqlandi.
Ushbu tadqiqot Markaziy Osiyo tijorat banklari orasida ESG (Ekologik, Ijtimoiy va Boshqaruv) hisobot berish sifati bilan xalqaro raqobatbardoshlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni Yevropa Ittifoqi (YI) institutlarining moslashtirilgan namunasi bilan solishtirib o‘rganadi. Barqarorlik hisobotlarini tahlil qilish (2018–2024), yangi ESG hisobot berish sifati indeksi (EDQI) hamda 495 ta bank-yil kuzatuvlariga asoslangan panel regressiya analizi kabi aralash usullardan foydalangan holda, Markaziy Osiyo banklarining ekologik, ijtimoiy va boshqaruv sohalaridagi ESG shaffofligi YI mamlakatlari banklariga qaraganda ancha past ekanligi aniqlandi. Ahamiyatlisi, yuqori sifatli ESG hisobot berish chet el investitsiyalarining oqishini, yevrobond chiqarish ehtimolini, chet el mulkdorligini va kredit reytingini sezilarli darajada oshirish bilan mustahkam bog‘langan – bankning asosiy ko‘rsatkichlari va institutsional sifat nazorat qilinganidan keyin ham. Ayniqsa, ESG shaffofligining chegaraviy foydasi Markaziy Osiyoda YIga qaraganda ancha kuchliroq, bu shuni ko‘rsatadiki, bunday axborot kam uchraydigan rivojlanayotgan bozorlarda ishonchli hisobot berish muhim signal beruvchi mexanizm vazifasini bajaradi. Ushbu natijalar Markaziy Osiyo mamlakatlari nazorat organlari va banklari tomonidan moliyaviy integratsiyani va investorlarning ishonchini oshirish maqsadida global ESG hisobot berish standartlarini (masalan, ISSB, TCFD) qabul qilishni qo‘llab-quvvatlaydi.
