HUDUDIY SOLIQ SALOHIYATINI ANIQLASHNING EKONOMETRIK MODELI
DOI:
https://doi.org/10.60078/3060-4842-2026-vol3-iss3-pp726-736Annotasiya
Ushbu maqolada hududiy soliq salohiyatini aniqlashning ekonometrik modeli ishlab chiqilgan. O‘zbekiston hududlari bo‘yicha 2016–2024-yillarga oid statistik ma‘lumotlar asosida ko‘p omilli regressiya modeli qurilgan bo‘lib, unda iqtisodiy (YIM, investitsiyalar), demografik (aholi soni, urbanizatsiya), moliyaviy va institutsional omillarning soliq tushumlariga ta‘siri kvantitativ tarzda baholangan. Korrelyatsion tahlil va VIF ko‘rsatkichi yordamida multikollinerlik optimallashtirilib, model ishonchliligi R²=0,87 darajasida tasdiqlangan. Uch ssenariy – bazaviy, optimistik va pessimist – asosida 2025–2027-yillar uchun hududiy soliq tushumlari prognozi taqdim etilgan. Natijalar hududiy fiskal siyosatni shakllantirish va budjetlararo resurslarni samarali taqsimlash uchun amaliy asos yaratadi
Kalit so‘zlar:
hududiy soliq salohiyati ekonometrik model ko‘p omilli regressiya korrelyatsion tahlil ssenariy prognozi hududlararo tafovutlar urbanizatsiya institutsional samaradorlik budjet rejalashtirish fiskal siyosatBibliografik manbalar
Gorskiy I.V. (2003) Nalogoviy potensial v mexanizme mejbudjetnix otnosheniy // Voprosi ekonomiki. № 6.
Ibragimov, Z. (2019). Hududiy soliq salohiyatini baholashning zamonaviy yondashuvlari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 4, 45–58.
Jo‘rayev A.S. (2004) Soliqlar va soliqqa tortish. Darslik. –T.: Sharq.
Karimov, F. (2022). Demografik o‘zgarishlarning hududiy soliq salohiyatiga ta‘siri. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 1, 67–79.
Laffer A.B. (2004) The Laffer Curve: Past, Present, and Future. – Heritage Foundation.
Mas’udov, A. (2020). O‘zbekistonda hududiy fiskal siyosatni takomillashtirish muammolari. Moliya va bank ishi, 2, 12–26.
Musgrave R.A., Musgrave P.B. (1989) Public Finance in Theory and Practice. – New York: McGraw-Hill.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. (2024). Hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlari: statistik to‘plam. Toshkent: DSQ nashriyoti.
Tursunov, B. (2021). Hududlarning soliq salohiyatini oshirishda institutsional omillarning roli. O‘zbekiston iqtisodiy axborotnomasi, 3, 33–44.
Voxidov O.V. (2015) Soliq salohiyatini shakllantirish va undan foydalanish samaradorligini oshirish. Iqt. fan. dok. diss. –T.: BMA.
Тошматов Ш. (2020) Солиқ салоҳиятини оширишда тадбиркорлик субъектларининг молиявий барқарорлигини таъминлаш масалалари // Soliq va bojxona xabarlari (Кодекс). – Тошкент.
