Maqolada fiskal boshqaruvdagi yaxshilanishlar ijtimoiy tenglik natijalariga qanday ta’sir qilishini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, u (Davlat xarajatlari va moliyaviy hisobdorlik) PEFA asosidagi (Davlat moliyaviy boshqaruvi) PFM samaradorligi doirasidagi ko‘rsatkichlarini (Adolatga sodiqlik) CEQ asosidagi daromad tengsizligi va qashshoqlik metodologiyasi o‘lchovlari bilan birlashtiradigan empirik doirani integratsiya qiladi. Ushbu maqolada faqat milliy statistik va fiskal manbalardan olingan ommaga ochiq ma’lumotlarga tayanib, kompozit PFM indeksi tuzilgan va uning 2010-2024 yillardagi ijtimoiy tenglik natijalari bilan bog‘liqligi baholangan. Regressiya natijalari shuni ko‘rsatadiki, davlat moliyaviy boshqaruvidagi yaxshilanishlar daromad tengsizligi va qashshoqlikning pasayishi bilan sezilarli darajada bog‘liq. Xususan, budjet ishonchliligi va fiskal xavflarni boshqarish qayta taqsimlash samaradorligini oshiruvchi eng ta’sirli institutsional o‘lchovlar sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqot o‘tish iqtisodiyotidan yangi empirik dalillarni taqdim etadi va fiskal boshqaruv islohotlariga institutsional va taqsimot nuqtai nazarlarini integratsiyalashning muhimligini ta’kidlaydi.

Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati misolida nodavlat oliy ta’lim muassasalari faoliyati va rivojlanishining moliyaviy-iqtisodiy jihatlari ko‘rib chiqiladi. 2022-yil oxiridan 2025-yil oxirigacha bo‘lgan davrdagi dinamik choraklik ma’lumotlar asosida o‘quvchilar soni va o‘z mablag‘lari hajmining ta’lim tashkilotlarining yalpi daromadiga ta’sirining kompleks statistik va ekonometrik tahlili o‘tkazildi. Chiziqli regressiya modeli qurildi, institutsional tarkibiy o‘zgarishlar belgilandi, xususiy oliy ta’lim sektorining uzoq muddatli moliyaviy barqarorligini ta’minlash uchun davlat tomonidan kompleks mintaqaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini shakllantirish zarurati asoslandi.

Mazkur maqolada ijtimoiy sohani moliyaviy ta’minlash masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda ijtimoiy sohaning iqtisodiy mohiyati, uni moliyalashtirish manbalari va davlat budjeti tizimidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, ijtimoiy xarajatlarni shakllantirishda budjet-soliq siyosatining ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida tavsifiy hamda ekonometrik usullardan foydalanildi. Ko‘p omilli regressiya modeli asosida soliq tushumlari, budjet taqchilligi va inflyatsiya ko‘rsatkichlarining ijtimoiy xarajatlar ulushiga ta’siri baholandi. Olingan natijalar ijtimoiy sohani moliyalashtirish samaradorligini oshirishga oid ayrim xulosalar va amaliy tavsiyalarni shakllantirish imkonini berdi.

Mazkur ilmiy maqolada turizm turlarini diversifikatsiyalashda boshqaruv mexanizmlarining samaradorligi nazariy va empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda turizm tarkibiy tuzilmasining o‘zgarish dinamikasi 2020-2024 yillar ma’lumotlari asosida o‘rganilib, diversifikatsiya darajasini baholash uchun Gerfindal–Xirshman indeksi (TDI) va Shennon entropiya indeksi (EDI) qo‘llanildi. Shuningdek, turizm daromadlari bilan infratuzilma investitsiyalari, davlat-xususiy sheriklik loyihalari va raqamli marketing xarajatlari o‘rtasidagi bog‘liqlik korrelyatsiya va regressiya tahlili asosida baholandi. Empirik natijalar turizm diversifikatsiyasi darajasi bilan iqtisodiy o‘sish o‘rtasida kuchli ijobiy bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Diversifikatsiya indeksi oshishi daromadlar o‘sishini tezlashtirishi aniqlandi. Boshqaruv intensivligi va samaradorlik koeffitsientlari resurslardan foydalanish samarasi yillar davomida oshganini tasdiqladi. Tadqiqot natijalari turizm sohasida kompleks boshqaruv yondashuvi va institutsional muvofiqlashuv barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashini ilmiy asoslab berildi.

Tadqiqot 2011-2024 yillarda O‘zbekistonda budjet balansi va davlat qarzining inflyatsiyaga ta’sirini baholashga qaratilgan. Ko‘p o‘zgaruvchili chiziqli regressiya usuli qo‘llanildi. Natijalar budjet balansi va davlat qarzi bilan inflyatsiya o‘rtasida ijobiy va statistik jihatdan ahamiyatli bog‘liqlikni ko‘rsatdi, bunda budjet balansi inflyatsiyaga eng kuchli ta’sir qiladi.

Ushbu maqolada kichik biznesning moliyaviy ehtiyojlarini qondirishning iqtisodiy mexanizmini fazoviy va mintaqaviy iqtisodiyot nuqtai nazaridan optimallashtirishning nazariy, metodologik va amaliy jihatlari ko‘rib chiqiladi. Qashqadaryo viloyati va O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha 2022–2024 yillardagi rasmiy statistik ma'lumotlardan foydalangan holda, kichik biznesning bandlik dinamikasi va uning umumiy mintaqaviy bandlik tuzilmasidagi ulushi chuqur qiyosiy tahlil qilindi. Ekonometrik juft chiziqli regressiya modeli aniqlandi va tasdiqlandi, bu sektorning inson resurslari salohiyatining kengayishi va uning mahalliy mehnat bozoridagi tarkibiy ustunligi o‘rtasidagi muhim bog‘liqlikni ko‘rsatadi (R^2 = 0.934). Mintaqaviy bandlikda kichik biznesning juda yuqori ulushi (78,7% gacha) keng kreditlash usullaridan progressiv moliyaviy muhandislikka o‘tishni talab qilishi asoslanadi. Kichik biznes uchun mezo darajasida moliyaviy va kredit yordamini rivojlantirish uchun kontseptual asos taklif qilingan, jumladan, kafolat fondlari, sindikatlashtirilgan mikromoliyalashtirish va davlat-xususiy investitsiya hamkorligi mexanizmlari.

Ushbu tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini empirik tahlil qilish uchun resurslarga bogʻliqlik nazariyasi (RBN) o‘rganilgan. Regressiya modellari 2000-2013 - yillar davrini qamrab olgan. 62 ta Oʻzbekiston oliy ta’lim muassasalaridan iborat panel ma’lumotlar tatbiq etilib, muassasalar tomonidan qabul qilingan xarajatlar qarorlarning determinantlarini oʻrganish uchun qoʻllaniladi. Asosiy gipoteza oʻquv toʻlovlaridan olinadigan daromad ulushi va oʻqitishga sarflangan xarajatlar ulushi oʻrtasidagi mutanosiblik bilan bogʻliq. Tahlil belgilangan qat’iy ta’sirlarni kiritish orqali kuzatilmagan xilma-xillikni boshqarishga harakat qiladi. Instrumental oʻzgaruvchilarni baholash ushbu ikki oʻzgaruvchi oʻrtasidagi munosabatlarning potentsial endogenligini aniqlash uchun ishlatiladi. Asosiy aniqlangan natija shundan iboratki, oʻquv toʻlovlaridan tushadigan daromadlar ulushi va oʻqitishga sarflangan xarajatlar ulushi oʻrtasida, hatto boshqa omillar bilan bogʻliq boʻlganidan keyin ham ijobiy va statistik jihatdan muhim bogʻliqlik mavjud, bu RBNning asosiy tamoyiliga mos keladi.