O‘ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOTNING INSTITUTSIONAL DETERMINANTLARI VA MAKROIQTISODIY IMPLIKATSIYALARI
DOI:
https://doi.org/10.60078/2992-877X-2026-vol4-iss4-pp123-136Annotasiya
Mazkur maqolada O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning institutsional determinantlari va makroiqtisodiy oqibatlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda rasmiy statistika, xalqaro baholashlar, normativ-huquqiy baza hamda nazariy yondashuvlar integratsiyalangan holda yashirin iqtisodiyot fiskal yuklama, tartibga solish murakkabligi, davlat boshqaruvi sifati, korrupsiya, naqd pul aylanishi va ijtimoiy ishonch bilan bog‘liq ko‘p darajali fenomen sifatida talqin qilindi. O‘zbekiston bo‘yicha kuzatilmaydigan iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi, tarmoqlar bo‘yicha notekis taqsimoti va rasmiy sektor bilan o‘zaro aloqalari ochib berildi. Mualliflar yashirin iqtisodiyotga qarshi siyosatni repressiv choralar bilan cheklash emas, balki rasmiy sektor jozibadorligini oshirish, raqamlashtirishni chuqurlashtirish va institutsional shaffoflikni kuchaytirish asosida qurish zarurligini asoslaydilar.
Kalit so‘zlar:
institutsional determinantlar yashirin iqtisodiyot kuzatilmaydigan iqtisodiyotBibliografik manbalar
Abduganiev, J. (2025) ‘Shadow economy in Uzbekistan: National trends and international perspectives’, Academia Open, 10(1). Available at: https://doi.org/10.21070 /acopen.10.2025.10548
Abdullaeva, M. (2021) ‘Tenevaya ekonomika, ee vliyanie na ekonomicheskuyu sistemu’, In Library, 21(4), pp. 86–101. Available at: https://inlibrary.uz/index.php/archive/article /view/8763
Alimov, G.A. and Isroilov, B.I. (2020) Теневая экономика, коррупция, взяточничество: Уголовно-правовая оценка. Adolat.
Ashurov, M.S. (2023a) ‘Optimising the digital economy: Overcoming institutional constraints and information asymmetries’, Экономика и предпринимательство, 17(6), pp. 188–195.
Ashurov, M.S. (2023b) ‘National innovation system: Methodological aspects’, Экономика и предпринимательство, 17(9), pp. 408–415.
Burov, V.Yu., Khudaynazarov, A.K. and Mamatkulov, I.A. (2020) ‘Теневая экономика в Узбекистане: Оценка размера и структуры’, Теневая экономика, 4(1), pp. 23–46.
Dell’Anno, R. (2022) ‘Theories and definitions of the informal economy: A survey’, Journal of Economic Surveys, 36(5), pp. 1610–1643.
Gazeta.uz (2024) ‘Теневая экономика - препятствие для честного бизнеса’, 16 January. Available at: https://www.gazeta.uz/ru/2024/01/16/shadow-economy/ (Accessed: 30 March 2026).
Kurpayanidi, K. (2024) ‘Multidimensional approach to combating the shadow economy: Theory and practice’, Бюллетень науки и практики, 10(5), pp. 424–431.
Kurpayanidi, K.I. (2025) ‘The shadow side of reforms: Institutional challenges of modernization in Uzbekistan’, Bulletin of the Siberian State Industrial University, 3(53), pp. 131–143. Available at: https://doi.org/10.57070/2304-4497-2025-3(53)-131-143
Kurpayanidi, K.I. (2026) Economic institutions and entrepreneurship: The theoretical-methodological analysis. LAP LAMBERT Academic Publishing. Available at: https://doi.org/10.5281/zenodo.17933623
Makarova, N.N., Chusov, I.A. and Kravtsova, O.V. (2023) ‘Shadow economy: Content and structure’, Shadow Economy, 7(4), pp. 335–346. Available at: https://doi.org/10.18334/tek.7.4.120321
Oʻzbekiston Respublikasi (2014a) Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi toʻgʻrisida (O‘RQ-369-son). 5 May. Available at: https://lex.uz/docs/-2381133
Oʻzbekiston Respublikasi (2014b) Ijtimoiy sheriklik toʻgʻrisida (O‘RQ-376-son). 25 September. Available at: https://lex.uz/docs/2468216
Oʻzbekiston Respublikasi (2017) Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida (O‘RQ-419-son). 3 January. Available at: https://lex.uz/docs/3088013
Oʻzbekiston Respublikasi (2018) Jamoatchilik nazorati toʻgʻrisida (O‘RQ-474-son). 12 April. Available at: https://lex.uz/docs/3679099
Oʻzbekiston Respublikasi (2021) Davlat xaridlari toʻgʻrisida (O‘RQ-684-son). 22 April. Available at: https://lex.uz/docs/5382983
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi (2024) YaIM ishlab chiqarish bo‘yicha hisobot. Available at: https://stat.uz/img/02_-vvp_press-reliz-2024_rus_p74252.pdf (Accessed: 30 March 2026).
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2020) Korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatda boʻlish muhitini yaratish… toʻgʻrisida (PF-6013). 29 June. Available at: https://lex.uz/docs/5495531
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2021a) Korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatda boʻlish muhitini yaratish… toʻgʻrisida (PF-6257). 6 June. Available at: https://lex.uz/docs/5495531
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2021b) Korrupsiyaga qarshi kurashish faoliyatini samarali tashkil etish… toʻgʻrisida (PQ-5177). 6 June. Available at: https://lex.uz/docs/5495538
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2025) Naqdsiz hisob-kitoblarni ommalashtirish va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish… toʻgʻrisida (PF-246). 10 December. Available at: https://lex.uz/uz/docs/-7897630
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2026) “Oʻzbekiston - 2030” strategiyasini amalga oshirish boʻyicha davlat dasturi toʻgʻrisida (PF-22). 16 February. Available at: https://lex.uz/ru/docs/-8050787
Rakhmanov, L. (2023) ‘Oʻzbekistonda xufiyona iqtisodiyot ulushini kamaytirishda moliyaviy instrumentlar’, Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 1(6), pp. 189–195.
Schneider, F. (2003) Hiding in the shadows: The growth of the underground economy. International Monetary Fund.
Suleymanov, S. (2022) Теоретические основы противостояния преступности на потребительском рынке. Litres.
Sutherland, E.H. (1983) White-collar crime: The uncut version. Yale University Press.
Sutherland, E.H. (2017) ‘Is “white-collar crime” crime?’, in White-collar criminal (pp. 3–19). Routledge.
Transparency International (2024) Corruption perceptions index: Uzbekistan. Available at: https://www.transparency.org/en/cpi/2024/index/uzb (Accessed: 30 March 2026).
World Economics (2026) Informal economy of Uzbekistan (QIES). Available at: https://www.worldeconomics.com/Informal-Economy/Uzbekistan.aspx (Accessed: 30 March 2026).
