Ushbu tadqiqot O‘zbekistondagi madaniy merosni rivojlantirishdagi o‘rnini o‘rganadi, boy madaniy merosi, 12 000 kilometrga cho‘zilgan tabiiy sayyohlik diqqatga sazovor joylarining ko‘pligi, o‘ziga xos Jahon merosi obyektlari va o‘ziga xos turizm mavjudligi bilan O‘zbekiston boshqa Markaziy Osiyo davlatlari bilan integratsiyalashgan sari butun dunyodan sayyohlarni jalb qilmoqda. O‘zbekistonda turizm sanoatining rivojlanishi uchun salohiyat mavjud. Sharq va G‘arb tsivilizatsiyalarini bog‘lagan Ipak yo‘lida Markaziy Osiyodagi bir nechta shaharlari yirik savdo markazlari bo'lib xizmat qilgan. O‘zbekistonning tarixiy, arxeologik, me’moriy va tabiiy boyliklari sayohatchilarni o‘ziga jalb qiladi. Aksincha, Ipak yo‘li - bu o‘ziga xos sayyohlik yo‘nalishlari tarmog‘i bo‘lib, u takomillashtirish uchun katta imkoniyatlarga ega. Shunday qilib, O‘zbekistonning turizm sanoati keng ko‘lamli rivojlanishni boshdan kechirdi, bu mamlakatning tarixiy va madaniy boyliklariga hurmat va barcha xalqaro talablarga javob beradigan infratuzilmani qurishni o‘z ichiga oladi. Turizm xizmatlari hajmi va murakkabligining ortib borishi natijasida qonuniy turizm sektori paydo bo'ldi, bu esa ushbu hodisani global iqtisodiyotning o‘ziga xos jihati sifatida ko‘rishni qo‘llab-quvvatlaydi. Turizm hodisasi tabiatan juda murakkab bo‘lib, sezilarli ijtimoiy, siyosiy, madaniy va iqtisodiy oqibatlarga olib keladi. Madaniy va tarixiy turizm ulkan salohiyatga ega yangi sektor bo‘lib, bugungi kunda global turizm sanoatining ajralmas qismi hisoblanadi. Ko‘plab tarixiy joylar, madaniyatlar va an’analarga ega bo‘lgan O‘zbekiston madaniyat va meros turizmi uchun mukammal sektorni taqdim etadi. Samarqand, Buxoro va Xiva kabi qadimiy Ipak yo‘li shaharlari turizm daromadlarini oshirish va mablag‘larni mamlakatning barqaror rivojlanishi uchun ishlatish salohiyatiga ega, bu esa ushbu g‘oyani yanada qo‘llab-quvvatlaydi.
Mazkur maqolada turizm xizmatlari samaradorligini oshirishda klasterlash yondashuvining roli, uning iqtisodiy mexanizmlari hamda amaliy qo‘llanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotning amaliy qismi sifatida Samarqand shahrining turizm hududlari geografik-klasterlik nuqtayi nazaridan o‘rganilib, shahar hududida shakllangan tarixiy, transport, ilmiy-madaniy, zamonaviy dam olish va aeroport klasterlarining fazoviy tuzilishi aniqlangan. Xaritaga asoslangan tahlil turizm oqimining asosiy markazlari va ularga xizmat ko‘rsatuvchi infratuzilmaning o‘zaro integratsiyalashganligini ko‘rsatadi. Shuningdek, turizm klasterlari tizimining iqtisodiy samaradorlikka ta’siri, tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlar orqali tarmoq ishtirokchilarining o‘zaro manfaatli hamkorligini kuchaytirish yo‘llari haqida takliflar berilgan.
Mazkur ilmiy maqolada turizm industriyasining mazmuni, tarkibi va rivojlanish bosqichlari olimlar fikrlari asosida yoritilib, sanoatning shakllanishida iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy omillarning o‘rni ko‘rsatib beriladi. Turizm industriyasining zamonaviy tarkibi, shuningdek, global tendensiyalar, kelajakdagi rivojlanish istiqbollari tahlil etilgan hamda sohani yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflar berilgan.
Ushbu tadqiqot Oʻzbekistonda strategik turizmni rivojlantirish omili sifatida gastronomik turizmning oʻrnini oʻrganadi. Unda umumiy ovqatlanish xizmatlari kabi turizm sanoatining resurs salohiyatini qoʻllash va uning iqtisodiy oʻsishga taʼsiri muhokama qilinadi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, aholining madaniy xabardorligi va xarid qobiliyati ortib borayotgani, xorijlik sayyohlar soni ortib borayotgani gastronomik turizmni rivojlantirish uchun qulay shart-sharoit yaratgan. Sotsiologik soʻrovlar va iqtisodiy tahlillar kabi sifat va miqdoriy tadqiqotlardan foydalangan holda, tadqiqot shuni koʻrsatadiki, oziq-ovqat madaniyati anʼanalari, inson kapitali va yangi texnologiyalar turizm biznesida raqobatbardoshlikning asosiy omillari hisoblanadi. Restoran biznesi ham xizmat koʻrsatish korxonalari, ham madaniyat elchilari boʻlishga koʻproq moyil boʻlib, bu manzilning obroʻsini oshiradi. Tadqiqot natijalariga koʻra, yoʻnaltirilgan investitsiyalar va innovatsion rivojlanish bilan Oʻzbekiston Ipak yoʻli boʻylab dunyodagi yetakchi gastronomik turizm markazlaridan biriga aylanishi mumkin.
Maqolada O‘zbekiston turizm xizmatlari bozorining hozirgi holati va uning iqtisodiyotdagi o‘rni tahlil etiladi. Tadqiqotda sohaning o‘sish tendensiyalari, infratuzilma rivoji, raqamli transformatsiya jarayonlari hamda xizmatlar sektorining iqtisodiy samaradorlikdagi ahamiyati yoritilgan. Natijalar turizm sohasining pandemiyadan keyingi davrda barqaror o‘sish bosqichiga chiqqanini va mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardosh yo‘nalishlaridan biriga aylanganini ko‘rsatadi. Shu asosda, sohaning kompleks rivojlanishini ta’minlash uchun tizimli yondashuv va innovatsion boshqaruv mexanizmlarini kuchaytirish zarurligi ta’kidlanadi
Ushbu maqolada Navoiy viloyatining turistik salohiyatidan foydalanishda gid-ekskursavodlar tayyorlashdamamlakatning barcha hududlarida ekskursovodlarni sertifikatlash va akkreditatsiya qilish tizimlari hamda O‘zbekistonda ichki turizm jadal rivojlanayotgani sababli, sifatli ekskursiya xizmatlariga bo‘lgan talab ortishi va ularning samaradorligi o‘rganilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda ushbu sohada amalga oshirilayotgan islohotlar va rivojlanish istiqbollari yoritib berilgan.
