O'zbekiston Respublikasining jadal rivojlanayotgan iqtisodiyoti sharoitida ayniqsa ijtimoiy sheriklikka strategik yondashuvi dolzarb bo'lib bormoqda. Soliq siyosatida ijtimoiy sheriklikning strategik yo'nalishlarini shakllantirish dolzarb ҳисобланиб, муаммолар va imkoniyatlarni chuqur tahlil qilish va tushunishni talab qiladi. Ushbu maqolada O'zbekiston soliq siyosati kontekstida uni takomillashtirishning strategik yo'nalishlarini shakllantirishning asosiy jihatlarini ko'rib chiqamiz.
O‘zbekistonda xotin-qizlar bandligini ta'minlash, ularni kasbga yo‘naltirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Xotin-qizlarning kasbiy tayyorgarlik darajasini oshirish, ularning mehnat bozoridagi raqobatbardoshligini yaxshilash gender tengsizligiga barham berishda muhim o‘rin tutadi. Shundan kelib chiqqan holda, mazkur maqolada xotin-qizlar bandligini ta’minlashda kasbiy tayyorgarlik tizimi masalalariga e’tibor qaratilgan.
Ushbu tadqiqot Buxoro davlat universiteti talabalari va o'qituvchilari uchun ingliz tilini chet tili sifatida o'rganishga ta'sir qiluvchi ijtimoiy-psixologik omillarni o'rganish uchun qaratilgan. Asosiy faraz shundan iboratki, bu omillar talabalarning ingliz tilini o'rganishga bo'lgan munosabatiga ta'sir qiladi. Tadqiqot, shuningdek, ota-onalar omillari o'quvchilarning munosabatida rol o'ynaydimi yoki yo'qligini tekshiradi. Natijalar o'quvchilarning kelib chiqishi va ota-onalarning kasblarining demografik tafsilotlarini ko'rsatadi. Tadqiqotda ingliz tilini o'qitishda ushbu omillarni tushunish muhimligi ta'kidlangan.
Mazkur maqolada to‘qimachilik korxonalarida mehnat unumdorligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida mehnat unumdorligining iqtisodiy mohiyati, unga ta’sir etuvchi asosiy omillar hamda ishlab chiqarish jarayonlarini samarali tashkil etish masalalari yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, avtomatlashtirish, xodimlar malakasini oshirish va motivatsiya tizimlarini takomillashtirish orqali mehnat samaradorligini oshirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Maqolada mehnat unumdorligini oshirishning iqtisodiy samarasi, xususan, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, mahsulot tannarxini pasaytirish, foyda va rentabellikni oshirishga ta’siri ilmiy jihatdan asoslangan. Tadqiqot natijalari asosida to‘qimachilik korxonalarida samaradorlikni oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tavsiyalar ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, resurslardan samarali foydalanish va korxonalarning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi
Мақолада ахборот-коммуникация технологиялари (АКТ) соҳасидаги корхоналарда ESG-мажбуриятлар (экологик, ижтимоий, корпоратив бошқарув) ҳисобини МҲХС S1 «Барқарорлик билан боғлиқ ахборотни ошкор қилиш умумий талаблари» ва МҲХС S2 «Иқлим билан боғлиқ ошкор қилишлар» стандартлари асосида такомиллаштириш масалалари тадқиқ этилган. Муаллиф томонидан АКТ соҳасига хос 4 ESG-мажбурият тоифаси ҳамда ESG-ҳисоботнинг 6 таркибий қисмини аниқлаштирилган намунавий шакли ишлаб чиқилган. «Ўзбектелеком» АК мисолида апробация ўтказилган
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi xo‘jalik subyektlarida joriy aktivlar hisobini va moliyaviy barqarorlik tahlilini xorijiy tajriba asosida takomillashtirish masalalari o‘rganiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi joriy aktivlar tarkibidagi debitorlik qarzlari, pul oqimlari, tayyor mahsulot zaxiralari va boshqa aylanma mablag‘larni samarali boshqarish orqali korxonalar moliyaviy barqarorligini oshirish yo‘llarini ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan asoslashdan iborat. O‘zbekiston sharoitida mavjud muammolarni xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) asosida bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
Мақолада Ўзбекистон Республикасида давлат секторида аудит тизимини такомиллаштиришнинг ўзига хос хусусиятлари, унинг институционал ва ташкилий асослари ҳамда самарадорлигини ошириш масалалари тадқиқ этилган. Шунингдек, давлат молиявий назоратини кучайтириш, бюджет маблағларидан мақсадли ва оқилона фойдаланилишини таъминлаш, давлат активларини бошқаришда шаффофлик ва ҳисобдорликни юксалтиришда аудитнинг аҳамияти назарий жиҳатдан асослаб берилган
Mazkur maqolada sanoat korxonalari raqobatbardoshligining iqtisodiy mazmuni va unga ta’sir etuvchi omillar tizimli tahlil qilingan. Xorijlik olimlarning zamonaviy ilmiy yondashuvlari umumlashtirilgan hamda raqobatbardoshlik tushunchasining mikro-, mezo- va makrodarajalardagi xususiyatlari yoritilgan. O‘zbekiston sanoatining rasmiy statistik ma’lumotlari asosida mamlakatimiz sanoat korxonalari raqobatbardoshligining hozirgi holati baholangan va unga ta’sir etuvchi ichki hamda tashqi omillar guruhlashtirilgan holda o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida sanoat korxonalari raqobatbardoshligini oshirishga oid ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
Mazkur maqolada O‘zbekistonda kambag‘allik darajasi, davlat xarajatlari va jon boshiga yalpi ichki mahsulot ko‘rsatkichlarining o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida statistik ma’lumotlar asosida trend tahlil amalga oshirildi hamda Markaziy Osiyo davlatlari bilan qiyosiy tahlil o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy yo‘naltirilgan fiskal siyosat kambag‘allik darajasini kamaytirishda muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga, fiskal siyosatning samaradorligi davlat xarajatlarining tarkibi va yo‘naltirilishiga bog‘liq ekanligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari kambag‘allikni kamaytirishga qaratilgan samarali iqtisodiy siyosat choralarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi
Ushbu maqola kommunal xizmatlar boshqaruvini rivojlantirishning afzalliklari, kommunal xizmatlar sifatini oshirishning aholi farovonligini ta’minlash, turmush darajasini yaxshilash darajasi va sifatli tashkil qilishdagi ahamiyatli jihatlariga alohida e’tibor qaratilgan. Avvalo, kommunal xizmatlar sohasi davlat tomonidan tartibga solinishi, bu borada O‘zbekiston Respublikasining qonunlari, Prezident Farmonlari va hukumat qarorlari muhim ahamiyatga egaligi, ular orqali suv ta’minoti, issiqlik ta’minoti, gaz va elektr energiyasi yetkazib berish, chiqindilarni boshqarish kabi xizmatlarning huquqiy asoslari belgilanishi misollar yordamida yoritib berilgan
Mazkur maqolada sport jihozlari ishlab chiqaruvchi korxonalar misolida innovatsion va investitsion faoliyat samaradorligini baholashning integrallashgan ko‘p mezonli metodikasi taklif etiladi. Metodika moliyaviy, innovatsion va bozor mezonlarini birlashtirgan kompozit indeks asosida qurilgan. “DDR sport” MCHJ hamda “Shahdam sport” MCHJ korxonalari bo‘yicha 2021–2025-yillar davomidagi empirik ma’lumotlar tahlili asosida metodikaning amaliy qo‘llanilishi ko‘rsatilgan. Jadval va grafik tahlillar metodikaning diagnostik imkoniyatlarini tasdiqlaydi
Ushbu maqolada norasmiy bandlik fenomenining iqtisodiy mohiyati hamda uning shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida norasmiy bandlikning mehnat bozori muvozanatini ta’minlashdagi o‘rni, aholi daromadlarini shakllantirishdagi ahamiyati va uning salbiy oqibatlari, xususan, ijtimoiy himoya tizimining zaiflashuvi hamda soliq tushumlarining qisqarishi kabi jihatlar yoritib berilgan. Shuningdek, iqtisodiy, institutsional, demografik va ijtimoiy omillar asosida norasmiy bandlikning shakllanish sabablari tizimli ravishda asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari norasmiy bandlikni qisqartirish emas, balki uni bosqichma-bosqich rasmiy sektorga integratsiya qilish zarurligini ko‘rsatadi
Мақолада солиқ тизимининг самарадорлигини баҳолаш методологияси, солиқ юкининг иқтисодий ўсишга таъсири ва солиқ имтиёзларининг фискал самараси каби долзарб масалалар чуқур таҳлил қилинади. Ўзбекистон Республикасининг 2017 йилдан буён амалга ошираётган кенг қамровли солиқ ислоҳоти махсус эътибор билан кўриб чиқилиб, мамлакатнинг OECD давлатлари ва ривожланаётган иқтисодиётлар билан солиқ юкини таққослаш асосида баъзи стратегик тавсиялар берилади. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, Ўзбекистон солиқ тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар бюджет даромадларини барқарорлаштиришга ва иқтисодий ўсишни рағбатлантиришга хизмат қилмоқда, бироқ солиқ маъмуриятчилиги ва солиқ тўлашнинг қулайлиги масаласида ҳали ечимини кутаётган муаммолар мавжуд
Ushbu maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini marja asosida aniqlash metodologiyasining ilmiy asoslari tadqiq etilgan. Unda O‘zbekistonda 2026-yildan joriy etilgan marja yondashuvining mazmuni, uni qo‘llashning huquqiy va metodologik asoslari, amaliyotda uchrayotgan asosiy muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Tadqiqotda marja bazasi samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan qo‘llash shartlari, QQSni hisoblash algoritmi va boshqa segmentlarga tatbiq etish bo‘yicha 5 mezonli filtr taklif etilgan. Shuningdek, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya tajribasi asosida marja bazasining fiskal neytrallik, hujjatlashtirish intizomi va nazorat indikatorlari bilan bog‘liq jihatlari yoritilgan. Maqolada marja bazasi yondashuvini O‘zbekiston sharoitida ilmiy asoslangan holda takomillashtirish yuzasidan xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
Ushbu maqolada O‘zbekiston pensiya tizimida pensiya yoshining demografik va makroiqtisodiy omillar bilan o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi pensiya yoshini isloh qilish zaruratini asoslash va uning fiskal barqarorlikka ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda statistik va qiyosiy tahlil, demografik yuklama koeffitsiyenti hisob-kitobi hamda sug‘urta staji va pensiya to‘lov davri o‘rtasidagi nisbat formulalari qo‘llanildi. Natijalar aholining qarishi va umr davomiyligining oshishi pensiya tizimiga uzoq muddatli fiskal bosimni kuchaytirayotganini ko‘rsatdi. Amaldagi parametrlar o‘rtasidagi nomutanosiblik tizim barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Hisob-kitoblar pensiya yoshini bosqichma-bosqich oshirish, minimal mehnat stajini kengaytirish va sug‘urta badallarini diversifikatsiya qilish tizimning moliyaviy barqarorligini mustahkamlashini tasdiqlaydi
Maqolada transformatsiyalashuv sharoitida bank aksiyadorlik jamiyatlarida raqamli boshqaruvning iqtisodiy mohiyati tadqiq etiladi. Raqamli boshqaruvni faqat avtomatlashtirish yoki axborot texnologiyalarini joriy etish bilan cheklab bo‘lmasligi, balki u qaror qabul qilish sifati, risklarni boshqarish, komplayens va moliyaviy barqarorlikka ta’sir ko‘rsatuvchi data-driven boshqaruv tizimi ekani asoslanadi. Tadqiqotda DESI va EGDI kabi makrodarajadagi indekslarning korporativ boshqaruv samaradorligini baholashdagi cheklovlari aniqlanadi. Ushbu bo‘shliqni bartaraf etish maqsadida raqamli boshqaruvni iqtisodiy natijalar bilan bog‘lovchi mualliflik indikatorlar tizimi va integral baholash modeli taklif etiladi. Natijalar bank amaliyoti uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi
Jahonda turizm sohasini rivojlantirish, uning makroiqtisodiy ko‘rsatkichlaridagi ulushini oshirish, mamlakat hududlarida aholini yangi ish o‘rinlari bilan ta’minlash maqsadida turistik-rekreatsiya ob’ektlaridan foydalanish mexanizmlarini takomil-lashtirishga asos yaratadigan ilmiy tadqiqotlarga ehtiyoj ortib bormoqda. Bu borasida yangi uslubiy yondashuvlarni ishlab chiqish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etadi
Ushbu maqolada O‘zbekiston hududlarida qishloq xo‘jaligini barqaror rivojlanishi, barqaror qishloq xo‘jaligida innovatsion faoliyat hamda boshqaruvi samaradorligi masalalari yoritib berilgan
Ushbu maqolada O‘zbekiston sharoitida sanoat yuklarini temir yo‘l va avtomobil transporti o‘rtasida muvofiqlashtirish muammolari va yechim yo‘llari o‘rganiladi. Intermodal tashish tizimlarining samaradorligi, muvofiqlashtirishga ta'sir etuvchi omillar va zamonaviy raqamli boshqaruv vositalari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ikki transport turini integratsiyalashgan boshqarish narxlarni 15–25% kamaytirish va yuk yetkazib berish muddatlarini sezilarli qisqartirish imkonini beradi. Muammoni hal etishda muvofiqlashtirish modeli va amalga oshirish bo‘yicha tavsiyalar taklif etiladi
Mazkur maqolada tadbirkorlik faoliyatida subyektiv risk transformatsiyasini belgilovchi kognitiv determinantlar tizimli ravishda tadqiq etiladi. Tadqiqot doirasida qaror qabul qilish jarayonidagi kognitiv og‘ishlar (biases), evristik usullar va psixologik predispozitsiyalarning subyektiv risk arxitekturasini shakllantirishdagi deterministik roli ochib berilgan
Maqolada turizm sektorini raqamlashtirishning asosiy yoʻnalishlari tahlil etilgan. Raqamlashtirishda asosiy tendensiyalar "Smart Tourism" (aqlli turizm) tushunchasi va uning evolyutsiyasi tahlil etilgan, Turizm 4.0 konsepsiyasi yoki Industriya 4.0 texnologiyalarining turizm sohasiga kirib kelishining nazariy asoslari oʻrganilgan, raqamli ekotizimlar va ularning turistik yoʻnalishlar (destinatsiyalar) raqobatbardoshligiga taʼsiri masalalari koʻrib chiqilgan. Ushbu masalalar boʻyicha olimlar fikrlari tahlil etilgan. Oʻzbekistonda turizmni raqamlashtirish jarayoniga baho berilgan
Maqolada koʻchmas mulklarni soliqqa tortish, uning xususiyatlari, ushbu yoʻnalishda tadqiqot olib borgan olimlar, koʻchmas mulkni soliqqa tortishning huquqiy asoslari, kadastr qiymatini indeksatsiyalashning taklif etilayotgan metodologiyasi, koʻchmas mulkni soliqq tortishda kadastr baholash yondashuvlari, koʻchmas mulk soligʻi stavkalarini belgilashda xorijiy mamlakatlarning tajribalari yoritib oʻtilgan
Бугун бутун дунёда сиёсий-иқтисодий тарангликлар вужудга келаётган бир даврда, мамлакатлар иқтисодиётининг доимий ўсишига эришишида экологик муаммолар ҳам ўз таъсирини ўтказмай қолмаяпти албатта. Иқтисодиётнинг ажралмас қисми бўлган меҳнат бозори ҳам бу борада бир қанча тўсиқларга учрамоқда. Бу тўсиқларни бартараф этиш мақсадида мамлакатимизда янги иш ўринларини яратиш, аҳоли даромадларини ошириш, ишсизликни камайтириш, аҳоли турмуш-тарзини яхшилаш борасида қатор ишлар амалга оширилмоқда
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi O‘zbekistonda agrar sektorga jalb qilingan investitsiyalarning iqtisodiy o‘sishga ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda 2000- 2024-yillar davomida yig‘ilgan statistik ma’lumotlar asosida Autoregressive Distributed Lag modeli qo‘llanildi. Tahlil natijalari agrar sektorga investitsiyalarning iqtisodiy o‘sishga ijobiy va ahamiyatli ta’sir ko‘rsatishini aniqladi. Shuningdek, agrar eksport va mehnat resurslari ham iqtisodiy o‘sishga ta’sir qiluvchi muhim omillar ekanligi ma’lum bo‘ldi. Tadqiqot natijalari agrar sektorga investitsiyalarni rag‘batlantirish orqali barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash zarurligini ko‘rsatadi
