Ushbu maqola Markaziy Osiyo mamlakatlarining logistika va transport salohiyatini tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, O‘zbekistonning mintaqadagi savdo aloqalariga alohida e’tibor qaratadi. Logistika samaradorligining ikki tomonlama savdo oqimlariga ta’sirini baholash uchun 2010-2023 yillardagi panel ma’lumotlari yordamida LPI ko‘rsatkichlarini o‘z ichiga olgan kengaytirilgan tortishish modeli baholanadi. Empirik natijalar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonning logistika ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi mintaqaviy savdo oqimlariga statistik jihatdan ahamiyatli va ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, masofaga bog‘liq savdo xarajatlarini qisman qoplaydi.
Maqolada ijtimoiy xizmatlar tushunchasining mohiyati va iqtisodiy kategoriya sifatidagi o‘rni turli nazariy yondashuvlar asosida tahlil qilingan. Institutsional nazariya, jamoat va merit tovarlari nazariyasi, farovonlik davlati konsepsiyasi hamda inson kapitali nazariyasi doirasida ijtimoiy xizmatlarga berilgan ilmiy ta’riflar tizimlashtirilgan. Ijtimoiy xizmatlarning ijtimoiy adolat, ijtimoiy barqarorlik va inson kapitalidan foydalanish samaradorligini oshirishdagi roli asoslab berilgan. Xorijiy va milliy olimlar yondashuvlari, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida ijtimoiy xizmatlarga berilgan ta’riflar tahlil qilingan. Mualliflik yondashuvi asosida ijtimoiy xizmatlar o‘tish iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy o‘sish va barqaror rivojlanishga ta’sir ko‘rsatuvchi investitsion va institutsional mexanizm sifatida talqin qilingan.
Ushbu maqolada mamlakatimizda islom moliyaviy xizmatlarni joriy etishning ahamiyati, zarurligi hamda respublikamizda islom moliyaviy xizmatlaridan foydalanishni rivojlantirish, shuningdek, uning afzalliklari tahlili va rivojlantirish istiqbollarini takomillashtirish haqida soʻz boradi. Xususan, Oʻzbekistonda islom moliyaviy xizmatlaridan foydalanishni rivojlantirishdagi mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish boʻyicha muallifning tavsiyaviy yondashuvlari va takliflari keltirilgan
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining suveren kredit reytingi S&P Global Ratings tomonidan qo‘llaniladigan metodologiya asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda makroiqtisodiy barqarorlik, fiskal intizom, davlat qarzi dinamikasi, tashqi sektor ko‘rsatkichlari va oltin-valyuta zaxiralari reyting shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar sifatida o‘rganilgan. Statistik ma’lumotlar tahlili natijalari iqtisodiy o‘sish sur’atlarining yuqoriligi va zaxiralarning sezilarli hajmi reytingni qo‘llab-quvvatlayotganini ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, tashqi qarzning yuqori ulushi, to’lov balansi taqchilligi va global xatarlar reyting barqarorligi uchun muhim cheklov omillari bo‘lib qolmoqda
O‘zbekiston boy qishloq xo‘jaligi merosi, turli iqlim zonalari va rivojlanayotgan turizm sohasi bilan agroturizmni rivojlantirish uchun katta, hali to‘liq foydalanilmagan salohiyatga ega. Ushbu maqola agroturizmning hozirgi holatini, muammolarini va kelajak istiqbollarini o‘rganadi. Agroturizm qishloq aholisi daromadini diversifikatsiya qilish va mintaqaviy madaniy-agrar an’analarni saqlab qolish uchun juda muhim vosita sifatida ko‘riladi. Maqolada agroturizmning hozirgi holatini tahlil qilish uchun statistik tahlil, qiyosiy (xalqaro) tahlil, SWOT va kontent tahlilidan foydalaniladi. Tadqiqotning xulosasi shundan iboratki, O‘zbekistonda agroturizmning to‘liq salohiyatidan foydalanish muvofiqlashtirilgan milliy strategiyani talab qiladi. Bu strategiya maqsadli infratuzilma investitsiyalari, aniq huquqiy bazalarni yaratish va fermerlar hamda xizmat ko‘rsatuvchilar uchun ixtisoslashgan ta’lim dasturlarini ishlab chiqishga qaratilishi kerak. Topilmalar O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi hududlarini jonli, iqtisodiy jihatdan barqaror turizm maskanlariga aylantirishni maqsad qilgan siyosatchilar uchun muhim, ma’lumotlarga asoslangan tavsiyalarni taklif etadi.
Maqolada O‘zbekiston elektron tijorat bozorining 2035-yilgacha rivojlanish istiqbollari prognoz qilinadi hamda o‘sish sur’ati va sifati uchun hal qiluvchi omillar tahlil qilinadi. Asosiy drayverlar sifatida raqamli to‘lovlar va davlat xizmatlarining raqamlashtirilishi, logistika infratuzilmasining kengayishi, mobil internet qamrovi, marketpleyslar ekotizimi va transchegaraviy savdoning faollashuvi, shuningdek, tartibga solish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish mexanizmlarining takomillashuvi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda ssenariy yondashuvi (bazaviy, tezlashtirilgan va inert) qo‘llanib, makroiqtisodiy sharoitlar, raqamli bozorlardagi raqobat va ma’lumotlar hamda sun’iy intellekt texnologiyalarining savdo jarayonlariga ta’siri baholanadi. Ishonch masalalari, kiberxavflar, yetkazib berish sifati, raqamli tafovut va KOB (kichik va o‘rta biznes) kompetensiyalari yetishmasligi kabi to‘siqlar alohida yoritiladi. Xulosalar davlat siyosati, biznes strategiyalari va ilmiy tadqiqotlar uchun amaliy ahamiyatga ega.
Ushbu tadqiqot Markaziy Osiyo tijorat banklari orasida ESG (Ekologik, Ijtimoiy va Boshqaruv) hisobot berish sifati bilan xalqaro raqobatbardoshlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni Yevropa Ittifoqi (YI) institutlarining moslashtirilgan namunasi bilan solishtirib o‘rganadi. Barqarorlik hisobotlarini tahlil qilish (2018–2024), yangi ESG hisobot berish sifati indeksi (EDQI) hamda 495 ta bank-yil kuzatuvlariga asoslangan panel regressiya analizi kabi aralash usullardan foydalangan holda, Markaziy Osiyo banklarining ekologik, ijtimoiy va boshqaruv sohalaridagi ESG shaffofligi YI mamlakatlari banklariga qaraganda ancha past ekanligi aniqlandi. Ahamiyatlisi, yuqori sifatli ESG hisobot berish chet el investitsiyalarining oqishini, yevrobond chiqarish ehtimolini, chet el mulkdorligini va kredit reytingini sezilarli darajada oshirish bilan mustahkam bog‘langan – bankning asosiy ko‘rsatkichlari va institutsional sifat nazorat qilinganidan keyin ham. Ayniqsa, ESG shaffofligining chegaraviy foydasi Markaziy Osiyoda YIga qaraganda ancha kuchliroq, bu shuni ko‘rsatadiki, bunday axborot kam uchraydigan rivojlanayotgan bozorlarda ishonchli hisobot berish muhim signal beruvchi mexanizm vazifasini bajaradi. Ushbu natijalar Markaziy Osiyo mamlakatlari nazorat organlari va banklari tomonidan moliyaviy integratsiyani va investorlarning ishonchini oshirish maqsadida global ESG hisobot berish standartlarini (masalan, ISSB, TCFD) qabul qilishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Ушбу мақоладатижорат банкларида консолидациялашган молиявий ҳисоботларини аудиторлик текширувини амалга ошириш ва халқаро аудит стандартлари асосида аудиторлик ҳисоботини тузиш амалиёти кўриб чиқилган ва таҳлил қилинган. Банкларда аудит амалиётида ташқи аудитор томонидан аудитнинг халқаро стандартларини қўллаш масаласи, АХСни жорий этишда унинг ўзига хос жиҳатлари ва аудиторлик амалларини ташкил этиш тартиби ва уни такомиллаштириш бўйича амалий таклифлар берилган
Мазкур мақолада маҳсулот ассортиментини стратегик жиҳатдан оптимизация қилиш орқали дистрибьютор компанияларнинг маркетинг самарадорлигини ошириш таҳлил қилинади. Анъанавий, интуитив асосдаги танловдан сунъий интеллект, POS маълумотлари ва прогностик таҳлилий воситалар билан қўллаб-қувватланган маълумотларга асосланган портфель бошқарувига ўтиш таъкидланади. Тадқиқот ассортиментнинг релевантлиги фойдалилик, чакана ҳамкорлар қониқиши ва бозор рақобатбардошлигига қандай таъсир кўрсатишини кўрсатади, бу хусусан Ўзбекистон каби ривожланаётган бозорлар учун муҳимдир. Дистрибьюторларни рақамли имкониятлар билан қўллаб-қувватланадиган ассортимент стратегияларини жорий қилишда қўлланиладиган босқичма-босқич амалга ошириш тузилмаси таклиф этилади, бу барқарор тижорий ўсишни таъминлайди.
Mazkur maqolada investitsiya muhiti jozibadorligini ta’minlashda soliq siyosatining tutgan o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Soliq tizimining barqarorligi, shaffofligi, soliq yukining darajasi va soliq imtiyozlarining investitsiya faolligiga ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, investorlar qaror qabul qilish jarayonida soliq siyosatining rag‘batlantiruvchi mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatlari yoritib beriladi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan soliq islohotlarining investitsiya muhitini yaxshilashdagi roli tahlil qilinib, soliq siyosatini takomillashtirish orqali investitsiyalarni jalb etish samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar va takliflar ishlab chiqiladi.
Мазкур мақолада сунъий интеллектнинг (СИ) барқарор ривожланиш глобал кун тартибидаги геоиқтисодий аҳамияти ва технологик трансформациянинг миллий ҳамда минтақавий барқарорликка таъсири таҳлил қилинган. Тадқиқотда АҚШ, Европа Иттифоқи, Хитой ва Марказий Осиё мамлакатларининг СИни тартибга солиш сиёсати ўрганилган. Мақолада катта эътибор Ўзбекистоннинг СИни ривожлантириш стратегияси ҳамда 2025 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг Марказий Осиёда барқарор ривожланиш учун СИ ролига доир резолюциясига қаратилган. Натижаларга кўра, устувор йўналишлар сифатида СИ иқтисодий барқарорликни мустаҳкамлаш, ресурслар самарадорлигини ошириш ва “яшил иқтисодиёт”га ўтиш белгиланган
Ushbu maqolada islom moliya instrumentlarining raqamli transformatsiyasi, ularni O‘zbekistonda joriy etishning metodologik asoslari hamda xalqaro tajribalar bilan uyg‘unlashtirish masalalari tahlil qilindi. Raqamli texnologiyalar, blokcheyn, smart-shartnomalar, tokenizatsiya, e-KYC va API-integratsiya, islomiy moliyalashtirish jarayonlarida shaffoflikni, operatsion samaradorlikni va shariatga muvofiqlikni kuchaytirishi ilmiy asoslab berildi. Malayziya, Birlashgan Arab Amirliklari va Saudiya Arabistoni tajribasi O‘zbekiston amaliyoti bilan taqqoslanib, milliy raqamli islom moliyasi modelini yaratish uchun zarur bo‘lgan metodik, texnik va huquqiy yo‘nalishlar belgilab olindi. Natijalar sektorning barqaror rivojlanishi uchun raqamli shariat auditi, smart-shartnomalarning huquqiy maqomi, tokenizatsiya qoidalari va shariatga mos fintech ekotizimining shakllantirilishi muhimligini ko‘rsatdi
Ushbu maqolada davlat xaridlarini tashkil etishning xorijiy mamlakatlardagi ilg‘or tajribalari o‘rganiladi. Xususan, Yevropa Ittifoqi, AQSh, Janubiy Koreya, Turkiya, Xitoy va Singapur kabi davlatlarning xarid tizimlari, ularning institutsional asoslari, raqamlashtirish darajasi, shaffoflikni ta’minlash mexanizmlari hamda korrupsiyaga qarshi choralar tahlil qilinadi. Xorij tajribasi O‘zbekiston davlat xaridlari tizimini takomillashtirishga oid amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi
Мақолада Ўзбекистонда барқарор ривожланишни молиялаштириш учун «яшил сукук» воситасининг имкониятлари таҳлил қилинган. Мамлакатнинг иқтисодий ва молиявий ҳолати, исломий молиялаштириш ва сукук бозорининг жорий ҳолати, «яшил» сукукнинг назарий асослари ўрганилган, шунингдек, ушбу воситани жорий этишдаги муаммолар ва унинг истиқболлари аниқланган. Тадқиқотда «яшил» сукукни татбиқ этиш, жумладан меъёрий-ҳуқуқий асосни шакллантириш бўйича илмий хулосалар ва амалий тавсиялар берилган.
Ushbu tadqiqot Global innovatsion indeks (GII) ma’lumotlariga asoslanib, O‘zbekistonning 2020-2025-yillardagi innovatsion samaradorligini baholaydi hamda uni jahon yetakchilari (Shveysariya, Shvetsiya, AQSH), rivojlanayotgan mamlakatlar (Hindiston, Vetnam, Marokash) va mintaqaviy hamkorlar (Qozog‘iston, Ozarbayjon) bilan taqqoslaydi. O‘zbekistonning umumiy GII reytingi 2025-yilda 79-o‘ringa ko‘tarilgan bo‘lsa-da, uning innovatsion natijalari kiritilgan resurslardan ancha past bo‘lib qolmoqda, natijada o‘rtacha samaradorlik farqi 23-pog‘onani tashkil etmoqda. Hindiston, Vetnam va Marokash o‘zlarining resurs darajasiga nisbatan kutilganidan yaxshiroq natijalarga erishayotgan bo‘lsa, Qozog‘iston va Ozarbayjon o‘z salohiyatidan past natijalarni ko‘rsatmoqda. O‘zbekiston uchun asosiy muammo investitsiyalar darajasi emas, balki ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalarini tijoratlashtirishning cheklanganligi, sanoat va ilmiy-tadqiqot sohalari o‘rtasidagi aloqalarning zaifligi hamda yuqori texnologiyali eksportning pastligi tufayli resurslarni natijalarga aylantirishning sekinligidir. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston innovatsion iqtisodiyotni barpo etish uchun tanlangan tarmoqlarga maqsadli xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va venchur moliyalashtirish orqali milliy innovatsion tizimni muvofiqlashtirishni takomillashtirishi lozim
Ушбу мақолада мамлакат иқтисодини ривожлантиришда божхона органлари фаолиятининг самарадорлигини оширишда ахборот технологиялари ва рақамлаштиришнинг аҳамияти, афзалликлари ва ютуқлари борасидаги муаммолари ва ҳал этиш йўллари баён этилган. Божхона тарихи ва божхона соҳасига оид хорижий олимларнинг илмий-назарий ва амалий қарашлари таҳлил қилинган. Хулоса ва таклифлар келтириб ўтилган
Ushbu maqolada sanoat korxonalari investitsion salohiyatini oshirish masalalarida hamda sanoat korxonalari ishlab chiqarishni takomillashtirish maqsadida, korxonaning va uning tarkibiy tuzilmalarining o‘zgarishi, mashina va uskunalardan tashqari tayyor metal buyumlar, kompyuterlar, elektron va optik mahsulotlar, elektr uskunalar, boshqa toifalarga kiritilmagan mashina va uskunalar, avtotransport vositalari, treylerlar va yarim tirkamalar, boshqa transport uskunalari ishlab chiqarish va mashina va uskunalarni ta’mirlash masalalari ilmiy tahlil etilgan. Shu bilan birga maqolada “O‘zbekiston-2030” strategiyaasida sanoatning “drayver” sohalarini rivojlantirish va hududlarning sanoat salohiyatini to‘liq ishga solish, sanoat tarkibida oziq-ovqat, ichimliklar va tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarishning ulushi oshishi, avtomobil ishlab chiqarish sanoati tahlil etilgan
Ushbu tadqiqot ESG tamoyillariga asoslangan innovatsiyalarni bank sektorida strategik raqobat ustunligining manbai sifatida tahlil qiladi hamda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlarda davlat va xususiy banklar oʻrtasidagi farqlarni qiyosiy oʻrganadi. Resursga asoslangan nazariya va dinamik imkoniyatlar yondashuviga tayangan holda, muallif tomonidan ESG innovatsiyalarining yangi indeksi ishlab chiqilgan. Ushbu indeks banklarning asosiy faoliyat jarayonlariga sun’iy intellekt asosidagi ESG tahlil tizimlari, uglerod izini kuzatish platformalari va raqamli hisobot tizimlari kabi barqaror texnologiyalar qanchalik chuqur integratsiya qilinganini baholaydi. 2015–2024 yillar oralig‘ida Markaziy Osiyo va boshqa mamlakatlardagi 68 ta bank ma’lumotlari asosida fiksirlangan effektlar va tizimli GMM modellari yordamida ESG innovatsiyalarining foydalilik (ROA, ROE), operatsion samaradorlik, bozor ulushi va investorlar uchun jozibadorlikka ta’siri baholangan. Natijalar ESG innovatsiyalari moliyaviy va operatsion natijalarni sezilarli darajada yaxshilashini koʻrsatdi, buning ta’siri xususiy banklarda ancha yuqori ekani aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mulkchilik shakli ESG innovatsiyasi va bank faoliyati o‘rtasidagi bog‘liqlikni belgilaydi, xususiy banklar texnologik faollikdan foyda olishda ustun, davlat banklari esa ko‘proq muvofiqlik yondashuviga tayangan. Ushbu ish strategik boshqaruv va barqaror moliya sohasiga ESG innovatsiyasini dinamik imkoniyat sifatida talqin etish orqali nazariy va amaliy hissa qo‘shadi hamda moliyaviy nazorat organlari uchun foydali siyosiy tavsiyalarni beradi.
Maqolada O‘zbekiston turizm xizmatlari bozorining hozirgi holati va uning iqtisodiyotdagi o‘rni tahlil etiladi. Tadqiqotda sohaning o‘sish tendensiyalari, infratuzilma rivoji, raqamli transformatsiya jarayonlari hamda xizmatlar sektorining iqtisodiy samaradorlikdagi ahamiyati yoritilgan. Natijalar turizm sohasining pandemiyadan keyingi davrda barqaror o‘sish bosqichiga chiqqanini va mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardosh yo‘nalishlaridan biriga aylanganini ko‘rsatadi. Shu asosda, sohaning kompleks rivojlanishini ta’minlash uchun tizimli yondashuv va innovatsion boshqaruv mexanizmlarini kuchaytirish zarurligi ta’kidlanadi
Ушбу мақоладажаҳон амалиётидаги молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини Ўзбекистон банк тизимида ташкил этиш масалалари, шу жумладан тижорат банклари фаолиятига МҲХСни жорий этишда банкларнинг ўзига хос жиҳатларини ўрганиш асосида хусусиятларини инобатга олган ҳолда қўллаш тартиби ёритилган.Тижорат банкларида молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини қўллашнинг амалий жиҳатлари ўрганилган ва уни амалиётга жорий этиш тартиби ёритиб берилган
Ушбу мақоладатижорат банкларида молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида тузилган консолидациялашган молиявий ҳисоботларининг ташқи аудитини ташкил қилиш ва ушбу масалани Ўзбекистон банк тизимига жорий этиш масалалари, шу жумладан, тижорат банклари фаолиятининг ташқи аудитига АХС жорий этиш масаласи, банкларда аудиторлик амалларини қўллаш масалалари таҳлил қилинган. Банк амалиётида АХСни жорий этишнинг ўзига хос жиҳатларининг банк молиявий ҳисоботлари аудитининг хусусиятлари ва уни амалга оширишдаги ўзига хос жиҳатлари таҳлил қилинган
Мақолада ҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий ўсиш суръатларига инклюзиянинг таъсири таҳлил этилган.Ҳудудларни иқтисодий ривожлантиришда уларни ихтисослашувидан келиб чиққан ҳолда ривожлантириш, мавжуд салоҳияти ва бошқа ресурсларидан (хом-ашё, меҳнат, ишлаб чиқариш) оқилона фойдаланиш ҳамда жойлаштириш асосида ўзаро ижтимоий муносабатлар очиб берилган. Инклюзив ўсиш талқини ва моҳияти, уни таъминлашда таъсир этувчи омиллар ва баҳолаш услубиёти, шунингдек, меҳмондўстлик саноатини инклюзив иқтисодий ўсишга таъсири тадқиқ этилган. Мамлакатда, хусусан Қашқадарё вилоятида инклюзив иқтисодий ўсишни ривожлантириш борасида имкониятлар таҳлил этилган. Уларни тенглик тамойилларига таянган ҳолда ривожлантиришга оид таклифлар илгари сурилган
Ушбу мақоладажаҳон амалиётида комплаенс назоратни ташкил этиш тажрибасини Ўзбекистон тижорат банклари фаолиятига жорий этиш масаласи, унинг ўзига хос ташкилий жиҳатлари кенг очиб берилган. Банк амалиётида уни жорий этишнинг ўзига хос жиҳатларининг халқаро тажрибаси асосида ташкил этиши ва унинг ўзига хос жиҳатлари очиб берилган
Mazkur maqolada O‘zbekistonda so‘nggi yillarda amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlarning mazmun-mohiyati va ularning samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda 2010–2024 yillar oralig‘ida mamlakatning asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari yalpi ichki mahsulot, inflyatsiya, eksport hajmi, xorijiy investitsiyalar oqimi hamda raqamlashtirish jarayonlarining dinamikasi o‘rganilgan.
Мақолада Ўзбекистон Республикасида давлат секторида аудитни такомиллаштиришнинг хусисиятлари ва халқаро тажрибадан фойдаланишнинг назарий масалалари ёритилган
